مۇسىلمان بولۋ استە-استە نەمەسە مۇسىلمان بولعان پسيحياترلار مەن پسيحولوگتەردىڭ پىكىرى
Мұсылман болу әсте-әсте немесе мұсылман болған психиатрлар мен психологтердің пікірі

ادامدار يسلامعا قالاي كەلەدى؟ كەيبىرەۋلەر ٴومىردىڭ ٴمانىن ىزدەپ نە اقىل تارازىسىنا سالىپ، حاق ٴدىندى تاپسا، ەندى بىرەۋلەرى مۇسىلمانداردىڭ كوركەم مىنەزىنە ٴسۇيسىنىپ تۋرا جولعا تۇسەدى. جان تىنىشتىعىن ىزدەگەندەر دە ٴتۇبى يسلاممەن تابىسىپ جاتادى.

وتكەن اپتادا «بيتۆا ەكستراسەنسوۆ» باعدارلاماسىنىڭ ساراپشىسى، پسيحياتر-كريميناليست ميحايل ۆينوگرادوۆ رەسەيدىڭ ارنايى قىزمەت وكىلدەرىنە مۇسىلمان ٴدىنىن قابىلداعان ورىس ايەلدەرىن قاتاڭ قاداعالاپ وتىرۋ كەرەكتىگى جونىندە كەڭەس بەرگەن ەدى.

ول: «ايەل ادام يسلامدى قابىلداسا، ول اۆتوماتتى تۇردە «قاتەرلى ايماققا» وتەدى، سول سەبەپتى، ولاردى ارنايى قىزمەت ورىندارى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى كەرەك»، – دەپ ەسەپتەيدى. سونداي-اق، ميحايل ۆينوگرادوۆ: «مۇسىلماندار ٴبىزدىڭ ورىس قىزدارىن وتە قاتتى جاقسى كورەدى. ويتكەنى، وزدەرىنىڭ مۇسىلمان ايەلدەرىنەن گورى ورىس قىزدارىنان ٴتىل العىش، كۇيەۋىنە مويىنسۇنعىش ايەل شىعادى. اسىرەسە، سودىرلار ورىس قىزدارىن ەرەكشە ۇناتادى. سەبەبى، ورىس قىزدارى بوتەن الەۋمەتتىك ورتاعا ٴتۇسىپ، قورعانسىزدىڭ كۇيىن كەشەدى. سول حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەتنيكالىق نورمالارىن بىلمەيدى. سوندىقتان دا، ولاردىڭ قورقىتىپ، ۇركىتىپ، تەز زومبيعا اينالدىرادى»، – دەيدى.

ۆينوگرادوۆ مۇنى قانداي ويعا سۇيەنىپ، قانداي نيەتپەن ايتقانىن بىلمەيمىز. ٴبىر انىعى، ونىڭ بۇل مالىمدەمەسى يسلامدى جاقسى جاعىنان كورسەتپەيدى.

باتىس پسيحولوگتەرى يسلام جاعىندا

ۆينوگرادوۆتىڭ باتىستاعى ارىپتەستەرى يسلام جايىندا مۇلدەم باسقا ويدا. ولار ۆينوگرادوۆ ويلاعانداي يسلامدى الەۋمەتتىك ٴقاۋىپتى ٴدىن دەپ مۇلدەم ەسەپتەمەيدى. ولاردىڭ اراسىندا يسلام ٴدىنىن قابىلداعان پسيحولوگتەر دە كەزدەسەدى.

ماسەلەن، امەريكالىق پسيحولوگ ٴاليا حايري ٴ70-شى جىلدارى ەڭبەك جولىنىڭ ەڭ شىرقاۋ شىڭىنا جەتكەندە مۇسىلماندىقتى قابىلدايدى. بۇل كەزەڭدەردە باتىس ەلدەرىندە يسلام دىنىنە ٴوتۋ بۇگىنگىدەي قارقىندى ۇردىسكە اينالماعان ەدى. ٴحايريدىڭ ايتۋىنشا، جوعىن يسلامنان تاۋىپ، باقىتقا كەنەلىپ، جولى بولعان.

«يسلام ٴدىنى ٴبىزدى دۇنيەنىڭ جالعان ەكەنىن ۇعىندىردى. ٴبىز بايانسىز قىزىقتان باس تارتىپ، ٴناپسى قالاۋىنىڭ جەتەگىندە كەتۋدەن ساقتانۋىمىز كەرەك. سەبەبى، بۇلاردىڭ ەشقايسى ٴبىزدى ۇشپاققا جەتكىزبەيدى. ماسەلەن، ٴبىز بىرەۋگە ەس-تۇسسىز عاشىق بولىپ، وعان جان-دۇنيەمىزبەن بەرىلەمىز. كۇندەردىڭ كۇنىندە ونىڭ كەمشىلىگىن بايقاپ قالساق، ودان دەرەۋ كوڭىلىمىز قالادى. مال-مۇلىك تە سونداي، ٴبىزدى باقىتتى ەتە المايدى. سوڭىندا ساعىم قۋعان ادام سەكىلدى سان سوعىپ قالادى. ول دا ەشتەڭە ەمەس-اۋ، ەڭ قورقىنىشتىسى – وسىلاي ٴجۇرىپ، ٴومىرىنىڭ قالاي ٴوتىپ كەتكەنىن بايقاماي قالاسىڭ. ال يسلام جاراسىمدى ٴومىر مەن جان تىنىشتىعىن سىيلاپ قانا قويماي، الداعى كۇنگە جەتەلەپ، اقىرەتتە ٴومىر بارىن ۇقتىرادى. ٴبىز سوعان تالپىنۋىمىز كەرەك»، – دەيدى پسيحولوگ.

قازىرگى ۋاقىتتا ٴاليا حايري كلينيكالىق پسيحولوگيا بويىنشا دوكتورانتۋراسىن ٴتامامداۋدا. بولاشاق ٴوزىن ٴوزى تانۋ اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى كۇيزەلىستەن شىعۋعا كومەكتەسەتىن، وتباسىندا جاراسىمدى عۇمىر كەشۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن جانە ادامنىڭ جەكە باسىنا، ونىڭ جەتىلۋىنە قاتىستى جاتتىعۋلار مەن دارىستەر وتكىزىپ تۇرادى.

«بۇرىنعىداي ەمەس، ٴقازىر ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ وتە قيىن. قۋ دۇنيە ادامداردى قۇردىمعا جىبەرىپ جاتادى. ادامدار ومىردەن كوپ قارپىپ قالعىسى كەلەدى. بۇلاردىڭ بارىنەن جالىققان ادام ٴتۇبى رۋحاني ازىق ىزدەي باستايدى. ساناسى مەن جۇرەگىندەگى دەرتتەن تازارتۋ ٴۇشىن مەن يسلامنىڭ رۋحانيلىعىن تۇسىندىرۋگە تىرىسامىن»، – دەيدى ٴاليا. ادامدارعا اقيقاتتى جەتكىزۋدە ونىڭ وزىندىك ٴادىس-تاسىلى بار. ٴداستۇرلى ەمەس مەديسينامەن شۇعىلداناتىن پسيحولوگتاردىڭ، دارىگەرلەر مەن مامانداردىڭ بارلىعى ٴاليانىڭ ادىستەمەسىنە قىزىعادى.

يسلام ٴدىنىن قابىلداعان تاعى ٴبىر اتى ٴماشھۇر پسيحولوگتاردىڭ ٴبىرى – مەديسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دجەرالد ديركس. ول مۇسىلمان بولماي تۇرعان كەزىندە پسيحولوگيانى پروتەستانتتىق قىزمەتىمەن ۇشتاستىرعان بولاتىن. ال حاق دىنگە قالاي كەلگەنىن بىلاي تۇسىندىرەدى: «گارۆاردتىڭ تەولوگيالىق مەكتەبىن ۇزدىك اياقتاعان سوڭ شىركەۋ قىزمەتكەرى بولدىم. الايدا، ٴدىندى ۋاعىزداعىم كەلمەدى. ويتكەنى، ٴوزىم ۇستانىپ جۇرگەن ٴدىنىم تولىقتاي كوڭىلىمنەن شىعىپ، قاناعاتتاندىرعان ەمەس. سول سەبەپتى، كلينيكالىق پسيحولوگيا سالاسىندا ٴبىلىم الىپ، مەديسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بولىپ، پسيحياتريا سالاسىندا جۇمىسقا كىرىستىم. شىركەۋدەگى قىزمەتىم دە بىرتە-بىرتە ۇمىت بولا باستادى. ٴبىر قۇدىرەتتى كۇشتىڭ بارىنا ەشۋاقىتتا كۇمان كەلتىرگەن ەمەسپىن، حريستيان ٴدىنىن ۇستانىپ، ايتۋلى كۇندەرىن اتاۋسىز قالدىرمادىم. الايدا، ناسيحاتتاۋعا كەلگەندە، اياعىنا جەم تۇسكەن اتتاي تارتىنشاقتاي بەردىم. كونە ٴىنجىلدى وقىسام دا يسانىڭ قۇدىرەتى مەن ۇشتىككە سەنگەنىم جوق، باياعى حريستيانداردىڭ ۇشتىكتى ۋاعىزداماعانىن ٴارى يسانى قۇدايدىڭ بالاسى دەپ قابىلداماعانىن بىلەتىنمىن. ادامدار تاراپىنان ٴدىننىڭ بۇرمالانعانىنان دا حاباردار ەدىم. وعان قوسا، پسيحولوگ ٴارى شىركەۋ قىزمەتكەرى رەتىندە مەنى امەريكالىقتاردىڭ دىننەن الىستاپ بارا جاتقانى ەرىكسىز ويعا جەتەلەيتىن. وتباسىن قۇرعانداردىڭ ۇشتەن ەكىسى اجىراسىپ، زورلىق-زومبىلىق ادەپكى كورىنىسكە اينالدى. ادامدار بەتىمەن كەتتى. باتىس الەمى رۋحاني توقىراۋعا ۇشىراعانىن، ودان ەندى قايتىپ شىعا المايتىنىن ٴتۇسىندىم. وسىنداي ويدىڭ شەتەگىندە جۇرگەندە مۇسىلمان دوسىم دجەمالمەن تانىستىم. ول مەنى يسلامعا بىردەن شاقىرعان جوق، الايدا، ونىڭ ٴوز-وزىن ۇستاۋى، ٴجۇرىس-تۇرىسى مەن اينالاسى مەن ايەلىنە دەگەن قارىم-قاتىناسى ماعان قاتتى اسەر ەتتى. دجەمال ارقىلى باسقا مۇسىلمان وتباسىلارمەن دە تانىستىم. ولاردىڭ ونەگەلى ومىرىنە قاراپ، يسلامدى زەردەلەپ-زەرتتەۋگە بەل بۋدىم. ەشقانداي ۇشتىككە ەمەس، ٴبىر قۇدايعا سەنەتىندىكتەن يسلامنىڭ حاق ٴدىن ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. سودان ٴتىلىمدى كاليماعا كەلتىرىپ، ناماز وقىپ، ورازا ۇستاي باستادىم. ٴبىراق سوندا دا، ٴوزىمدى حريستيان ساناپ ٴجۇردىم. سەبەبى، بولمىسىمدى تولىقتاي وزگەرتۋ ماعان وڭاي سوققان جوق. ويتكەنى، بۇل تىكەلەي پسيحيكاعا قاتىستى نارسە. ماسەلەن، ىشىمدىككە سالىنعان ادامدى ەمدەۋ ٴۇشىن الدىمەن ونىڭ ساناسىنداعى «ماسكۇنەممىن» ويدى ٴوشىرۋ كەرەك. ونسىز ەمىڭ مەن ەڭبەگىڭ دالاعا كەتەدى. مەنىڭ دە بولمىسىمدى وزگەرتۋگە ٴبىر جاعداي سەبەپ بولدى. اممان قالاسىنىڭ ٴشول دالاسىندا قىدىرىپ كەلە جاتقانىمدا ٴبىر قارت ادامدى جولىقتىردىم. ول: «اس سالامۋ الەيكۋم» دەپ امانداستى. اراب ٴتىلىن بىلمەگەندىكتەن، نە ىستەرىمدى بىلمەي تۇرىپ قالدىم. ارابشا تەك «ناام» – «ٴيا» دەگەن جانە «ٴلا» – «جوق» دەگەن ەكى-اق اۋىز ٴسوز بىلەتىنمىن. اقساقال مەنەن: «مۇسىلمانسىڭ با؟» – دەپ سۇرادى، مەن «ناام» دەپ جاۋاپ بەردىم. بۇل ٴسات مەنىڭ ٴومىرىمدى كۇرت وزگەرتتى دەسە بولادى».

ارنايى ٴبىلىمى جوق قاراپايىم ادام دا، بىلىكتى مامان دا يسلامدى وسى سەبەپتى قابىلدايدى

2009 جىلى «امەريكا پسيحولوگتەر قاۋىمداستىعى» يسلامدى جاڭادان قابىلداعان 304 ادامعا ساۋالناما جۇرگىزگەندە ايەلدەردىڭ وسىنداي قادامعا بارۋىنا تۇرتكى بولعان 9 سەبەپتى اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ايەلدەر الدىمەن يسلامنىڭ مورالدىق قۇندىلىقتارىنا دەن قويعان ەكەن. ٴبىر ايتا كەتەرلىگى، ولاردى يسلامدى قابىلدا دەپ ەشكىم ماجبۇرلەمەگەن. كوبىسى ٴومىردىڭ ٴمانى مەن ماعىناسىن يسلامنان تاپقانىن ايتقان.

پسيحولوگتەردىڭ ايتۋىنشا، ادامداردىڭ وزگە دىنگە وتۋىنە كوبىنەسە سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرى مول بولادى. قانداي دا ٴبىر جاعداي ادامعا قاتتى اسەر ەتەدى. كەيبىرەۋىنە سويلەۋشىنىڭ شەشەندىگى، ەندى بىرىنە ازاننىڭ داۋسى نەمەسە قۇراننىڭ اۋەزدى ٴۇنى، تاعى بىرەۋىنە جانى جايساڭ ادامدار سەبەپ بولادى. مۇنىڭ ٴبارى ادامدارعا جاعىمدى اسەر قالدىرادى. ادامدار جاڭا جۇيەنىڭ قىرى مەن سىرىنا قانىق بولماسا دا الگىندەي سەبەپتەرمەن ٴومىر ٴسۇرۋ سالتىن وزگەرتىپ جاتادى، دەپ ەسەپتەيدى پسيحولوگتەر.

«سۆوبودا ۆەرى» جۋرنالىندا دا جازىلعانداي، ادامدار جاڭا جۇيەنى ونىڭ اقيقاتىنا ٴۇڭىلىپ جاتپاي باسىنان وتكەرگەن جانعا جايلى سەزىمگە ەرىپ، قابىلدايتىن كورىنەدى.

«ادامنىڭ وزگە دىنگە وتۋىنە، سونداي-اق، بۇرىنعى سەنىمىنە كوڭىلى تولماۋى دا سەبەپ بولماق. ٴوزى دۇرىس دەپ تاپقان ٴدىندى تاڭدايتىنى تۇسىنىكتى. قانداي دا ٴبىر ٴدىندى قابىلداماس بۇرىن، ونى زەرتتەپ-زەردەلەۋ كەرەك الدىمەن. ادامداردىڭ كوبىسى ٴوزىنىڭ دۇنيەتانىمىنا سايكەس كەلگەنىن قابىلداپ جاتادى.

ٴۇشىنشى سەبەپكە ادامداردىڭ «ومىردەن ٴوز ورنىن تابۋى» جاتادى. ادام ومىردەن ٴوز ورنىن تاپقانشا، ياعني، كوڭىلىنەن شىعاتىنىن، قولايىنا جاعاتىنىن «جولىقتىرعانشا» ىزدەنۋمەن بولادى. اسىرەسە، جاستار وسىنداي سەبەپپەن ٴتۇرلى مادەنيەتتىڭ «ٴدامىن تاتىپ» كورەدى.

حريستيانداردىڭ كوبىسى ۇشتىككە سىيىنۋ نەمەسە يسانى قۇدايدىڭ بالاسى دەپ تانۋ سەكىلدى ۇعىمداردىڭ قيسىنسىزدىعىن ٴتۇسىنىپ يسلام ٴدىنىن قابىلداعان.

جوعارىدا ايتىلعانداردى قورىتا كەلە مىناداي تۇجىرىم جاساۋعا بولادى: ادامدار يسلامعا جان تىنىشتىعىن، ٴومىردىڭ ٴمانىن ىزدەپ كەلەدى.

مۇسىلمان – تەك ىشىپ-جەۋ ٴۇشىن نەمەسە ارتىندا ۇرپاق قالدىرۋ ٴۇشىن عانا ٴومىر سۇرمەيدى، ول الدىنا بيىك ماقسات قويىپ، سوعان ۇمتىلاتىن ادام. بۇگىنگى ىرىپ-شىرىگەن قوعام قۇندىلىقتارىنان باس تارتىپ، ٴوزىن دە، وزگەلەردى دە ماڭگى ەسكىرمەيتىن رۋحاني بايلىققا باستايتىن ادام.

www.islamnews.ru 

date06.09.2012readCount4817printباسىپ شىعارۋ