ۋادەگە بەرىكتىك
Уәдеге беріктік

ارداقتى ەلشى (س.ا.س.) ٴبىر ٴسوزدى جان ەدى. سەرتىندە تۇراتىن، ۋادەسىنەن تايمايتىن، وزىنە دە، قاسىنداعى ساحابالارىنا دا كومەگى تيگەن جاننىڭ جاقسىلىعىن ۇنەمى اۋزىنان تاستامايتىن. دوستارىن ٴجيى-جيى ىزدەپ، قال-جاعدايلارىن سۇراستىراتىن. ەلگە سۇيىسپەنشىلىك تانىتۋدا ٴارى قىزمەت ەتۋدە وتە ادال ەدى. مۇسىلماندارعا دوستىقتا ادال بولۋدى، كەسە-كولدەنەڭ ولجاعا كەنەلە قالسا دەرەۋ وزگەرىپ كەتپەۋدى، ەلمەن ارالاستىقتا سۇيىسپەنشىلىك پەن سىيلاستىقتان تايماۋعا كەڭەس بەرەتىن.

يسلام تاريحىنان بەرەتىن مىنا وقيعالارىمىز سۇيىكتى پايعامبارىمىزدىڭ وسى قاسيەتىن بىزگە جاقىننان تانىتا تۇسەدى.

ساحابالاردان ابدۋللاھ يبن ٴابۇل-حامسا يسلامعا دەيىنگى كەزەڭدە  پايعامبارىمىزبەن ساۋدا-ساتتىق جاساسقانى تۋراسىندا وسى ٴبىر وقيعانى اڭگىمەلەگەن:  

«حازىرەت پايعامبارمەن ساۋدا جاساسىپ، وعان ٴبىراز قارىزدانىپ قالدىم. مۇرسات بولسا، كەيىنىرەك تولەگىم كەلەتىنىن ايتتىم. ٴوتىنىشىمدى جەرگە قالدىرمادى. ٴبىراق بەرگەن ۋادەمدى ۇمىتىپ كەتىپپىن. ارادا ٴۇش كۇن وتكەن ەدى. ەسىمە ٴتۇسىرىپ بارعانىمدا، سول ورىننان تاپجىلماي مەنى كۇتىپ تۇرعانىن كوردىم» (يبن ساعىد، تاباقاتۋل-كۇبرا، vii، 59).   

بۇدان پايعامبارىمىزدىڭ بەرگەن ۋادەسىندە تۇراتىن، تۋرا ٴسوزدى ساۋداگەر بولعانىن كورەمىز. ول ساۋداداعى سەرىكتەسىن كۇتىپ قانا قويماي، الدەنەگە تاپ بولمادى ما ەكەن دەپ ۋايىمداعان دا ەدى.

راسىندا دا، پايعامبارىمىز ساۋداداعى سەرىكتەستەرىنە، ساۋدا-ساتتىق جاساسقان ادامدارىنا وتە سىپايىلىق تانىتىپ، ولارعا ۇلگى-ونەگە كورسەتەتىن. ەشكىمنىڭ اقىسىن جەمەيتىن، قاجەت كەزىندە كومەككە جۇگىرەتىن، ۋادە بەرسە ۋادەسىندە تۇراتىن، ساۋداداعى سەرىكتەستەرىمەن ۇنەمى دۇرىس قاتىناس جاساساتىن. السىزدەرگە سۇيەنىش بولىپ، جوق-جىتىكتەرگە قارايلاساتىن، جاس بولسا دا ادىلەتسىزدىككە قارسى تاباندىلىق تانىتاتىن. تۋراشىلدىق، سىپايىلىق، كومەكسۇيگىشتىك، ادىلەتتىلىك، مارتتىك، سەنىمدىلىك ونىڭ ەڭ ىزگى قاسيەتتەرىنە جاتاتىن ەدى.

بۇل تۇرعىدا مىنا تاريحي وقيعالارعا دا كوز جىبەرگەن ٴجون:

ٴبىر جولى ەفيوپيا پاتشاسىنىڭ ەلشىلەرى پايعامبارىمىزعا كەلىپ جولىققان ەدى. پايعامبارىمىز ولاردى جىلى قابىلدادى. كەيبىر ساحابالار «ۋا، راسۋلاللاھ، ٴسىز تىنىعىڭىز، قوناقتاردى ٴبىز كۇتەيىك» دەستى. سوندا پايعامبارىمىز ولارعا: «بۇل كىسىلەر ەفيوپياعا كوشىپ بارعان ساحابالارىما كومەك كورسەتىپ، سىي-قۇرمەت جاساعان ەدى. مەن دە ٴوز كەزەگىمدە بۇل كىسىلەردى جاقسىلاپ كۇتكىم كەلەدى» دەدى.

مۇتعيم يبن ادي قۇرايىشتىق مۇشرىكتەردىڭ الدىڭعى قاتارلى بەلسەندىلەرىنىڭ ٴبىرى بولاتىن. پايعامبارىمىز تايىف ساپارىنان قايتقاندا، دۇشپاندارى ونى قالاعا كىرگىزگىسى كەلمەگەن. پايعامبارىمىز مەككەنىڭ ٴبىرقاتار كوسەمدەرىنەن ٴوزىن قورعاۋعا الۋىن ٴوتىندى. ٴبىراق بۇنى ولاردىڭ ەشبىرى قابىل المادى. تەك مۇتعيم عانا بۇل ٴوتىنىشتى قابىل الىپ، ۇلدارىن قارۋلاندىرىپ، پايعامبارىمىزدى (س.ا.س.) قالاعا كىرگىزگەن ەدى. ارادا بىرنەشە جىل سىرعىپ وتە شىقتى. يسلامنىڭ تەرەڭىنە بويلاپ ۇلگەرمەگەن مۇتعيم ٴبادىر سوعىسىندا مۇشرىكتەر قاتارىندا مۇسىلماندارعا قارسى سوعىستا قازا تاپتى. حازىرەت پايعامباردىڭ (س.ا.س.) اقىنى حاسسان وسى كىسىنىڭ ولىمىنەن كەيىن جوقتاۋ جازىپ، كەزىندە پايعامبارىمىزدى ٴوزىنىڭ قورعاۋىنا العانىن ەسكە الىپ، ولەڭىندە ونىڭ جاقسىلىعىن پاش ەتكەن ەدى. سۇيىكتى پايعامبارىمىز وزىنە جاسالعان بۇل جاقسىلىققا كەزىندە ٴدان ريزا بولىپ العىسىن بىلدىرگەن. دۇشپان تۇتقىندارىنا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن اقىلداسىپ جاتقان ۋاقىتتا پايعامبارىمىزدىڭ ايتقان مىنا ٴسوزى دە ونىڭ قانشالىقتى وپالى ەكەندىگىن كورسەتكەندەي:

«ەگەر مۇتعيم يبن اديي ٴتىرى بولىپ، مەنەن تۇتقىنداردى سۇراسا، ٴپىديا قۇن تولەتپەي-اق سونىڭ ٴوتىنىشى ٴۇشىن ٴبارىن بوساتار ەدىم»، - دەيدى.

حازىرەت پايعامبار ٴوز وداقتاستارىنا دا وتە وپالىلىق تانىتتى. حۇدايبيا كەلىسىمى كەزىندە مۇسىلماندارمەن وداقتاسقان حۇزاا تايپاسى بىردە كۇتپەگەن جەردەن قۇرايىشتارمەن وداقتاس ٴباني باكىر تايپاسىنىڭ شابۋىلىنا ۇشىرايدى. قۇرايىشتىقتار دا استىرتىن بۇعان قولداۋ بىلدىرگەن بولاتىن. حۇزاالىقتار جاعدايىن حازىرەت مۇحاممەدكە (س.ا.س.) ايتىپ كەلگەندە، ول دەرەۋ قۇرايىشتىقتارعا قاتاڭ تالاپ قويدى. بۇعان قۇلاق اسپاعانىن كورگەندە دەرەۋ قارسى قول ازىرلەدى. بۇل وقيعا مەككەنىڭ ازات ەتىلۋىنە ٴبىر سەبەپ رەتىندە تاريحقا ەندى. ٴسويتىپ پايعامبارىمىز ٴوزىنىڭ وداقتاسىنا جاقتاسىپ، ونى جاۋدىڭ قولىنان امان الىپ شىقتى.

پايعامبارىمىز (س.ا.س.) ٴوزىن جاقىننان تانۋ ٴۇشىن شالعايدان كەلگەن ٴار ٴتۇرلى تايپا ەلشىلەرىن ارنايى ۇيلەردە قوناق قىپ كۇتىپ، ولارعا ەرەكشە كوڭىل بولەتىن. مۇعالىمدەر تاعايىنداپ، كەرەكتى كومەك جاسايتىن كۇتۋشىلەردى بەلگىلەيتىن، تايپالارىنا قايتپاق بولعاندا، جول ازىعىن دايىنداپ، جاڭا كيىمدەر كيگىزىپ، جول قاراجاتىن سالىپ بەرىپ، سىي-سياپات تارتۋ ەتىپ، يسلام دىنىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ، ارنايى جول ٴجۇرىپ كەلگەن كىسىلەرگە ۇمىتپاي ايتا جۇرەتىندەي ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ شىعارىپ سالاتىن. مۇندا كەلگەن كەز-كەلگەن جان پايعامبارىمىزدىڭ ەرەكشە قۇرمەتىنەن كوكتەمنىڭ جانعا جايلى جايماشۋاق سامالىن سەزىنگەندەي اسەردە قايتاتىن.

حازىرەت مۇحاممەد (س.ا.س.) ٴبىرىنشى كەزەكتە اللاھ تاعالاعا ەرەكشە ادالدىق تانىتاتىن. وزىنە ٴناسىپ ەتىلگەن يگىلىكتەر مەن جاقسىلىقتارعا لايىقتى تۇردە شۇكىر ەتىپ، ريزىق-نەسىبە ٴۇشىن ماقتاۋ ايتۋدى قۇل بولۋدىڭ ٴبىر مىندەتى دەپ ۇعاتىن. ىزگىلىكتىڭ باستاۋى يسلامدى كەڭ ناسيحاتتاۋ جولىندا ٴجابىر-جاپادان كوز اشپاي، وپاسىزدىقتان ويى وسىلىپ، قۋعىن-سۇرگىن كورىپ جۇرسە دە، تاقىم جازدىرمايتىن تاقسىرەتتى تاعدىرىنا ريزاشىلىقپەن قاراپ، اللاھ رازىلىعى ٴۇشىن ەشتەڭەگە مويىماۋى، ونىڭ اماناتقا بەرىكتىگىن ۇقتىرادى. ۇلى اللاھ وعان ادامزاتتىڭ اۋعان كوشىن تۇزەپ، باقىتسىزدىقتىڭ قۇرساۋىنان بوساتىپ الىپ شىعۋ مىندەتىن جۇكتەگەن ەدى. اللاھ ەلشىسى بۇل ۇلى مۇراتىن تابانى كۇرەكتەي 23 جىلدىڭ ىشىندە ەرەكشە ىقىلاسپەن، ابىرويمەن اتقارىپ، ادامزات بالاسىنىڭ جۇرەگىنە يمان ٴدانىن ەگە ٴبىلدى. راسۋلاللاھ بەرگەن ۋادەدە تۇراتىن. ٴدىن يسلامنىڭ جايىلۋىنا قىزمەت ەتكەندەردى، يسلامدى وتە جوعارى دەڭگەيدە كورسەتە بىلگەندەردى، وزىنە، جاقىندارىنا، ساحابالارىنا كومەك جاساعانداردى ەشقاشان ۇمىتپايتىن. دىندەس باۋىرلارى مەن وتباسىلىق دوستارىن ٴجيى-جيى سۇراپ تۇراتىن. بىرەۋدەن جاقسىلىق كورە قالسا، راحمەت ايتاتىن، سىي كورسە ارتىعىمەن سىي جاساعاندى ۇناتاتىن. ۇنەمى جاقسى ويدا ٴجۇرۋ، ٴارى جاقسى ىستەر ىستەۋ ونىڭ باستى مۇراتى ەدى. قاشاندا دا ماڭايىنداعى ادامداردى جاقسى كوردى. ولارعا تۋراشىلدىقتى، اسەمدىكتى، جوعارعى ادامدىق قاسيەتتەردى سىڭىرە ٴبىلۋ ٴۇشىن بار ىنتاسىمەن جۇمىس ىستەدى. وزىنە قولداۋ بىلدىرگەندەر مەن يسلامعا قىزمەت ەتۋشىلەردى باۋىرىنا باستى. بارىنە يگى دۇعاسىن ارنادى.

ەندەشە، ٴبىز دە جولباسشىمىز حازىرەت مۇحاممەد (س.ا.س.) سياقتى ۋادەگە بەرىك، ماڭايىمىزعا وپالى بولىپ، شىنايى مۇسىلماندىقتى دارىپتەي بىلسەك دەگىم كەلەدى.  

ا.مىرزابەك
date25.08.2012readCount4474printباسىپ شىعارۋ