تاۋلار مەن پايعامبارلار
Таулар мен пайғамбарлар

تاۋلار − جەر بەتىندەگى جازىقتاردان وقشاۋ كوتەرىلىپ جاتقان قاتپارلى جانە جاقپارلى قۇرىلىمدى بولىك دەسەك، ال پايعامبارلار − ادامدار اراسىنان تاڭدالعان ٴارى باسقالاردان بيىك تۇراتىن جاراتۋشىنىڭ ەلشىلەرى ەكەنى بەلگىلى. سان جاعىنان الساق، الەمدە تاۋلار دا كوپ، پايعامبارلار دا از كەلمەگەن. الايدا، بۇلاردىڭ اراسىندا قانداي بايلانىس بولۋى مۇمكىن؟

قاسيەتتى قۇراندا تاۋلار جايىندا مىنانداي مالىمەتتەر كەزدەسەدى:

«ٴبىز العاشىندا بۇل اماناتتى كوكتەر مەن تاۋلارعا بەرگەنىمىزدە، ولار قورقىپ، ونى الىپ جۇرۋدەن باس تارتتى، ادام بالاسى عانا وزىنە قابىلدادى» (احزاب سۇرەسى، 72 ).

ايتىلعان امانات: اقىل-وي يەسى رەتىندە سانالى تۇردە مويىنسۇنۋ، ٴدىني مىندەتتەردى ورىنداۋ، سول جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇددەسىنەن شىعا ٴبىلۋ دەپ تاپسىرلەنگەن (مۇحاممەد الي ٴاس-سابۋني، سافۋاتۋت-تافاسير).

وسىعان ۇقساس ويدى مىنا اياتتان دا بايقايمىز:

«ەگەر ٴبىز بۇل قۇراندى تاۋعا تۇسىرگەنىمىزدە، سەن ونىڭ اللاھتان قورىققان كۇيى باس ٴيىپ، بىت-شىتى شىققانىن كورەر ەدىڭ» (حاشر سۇرەسى، 21).

بۇل قۇرانداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تاۋ شىدامايتىنداي اۋىر ەكەنىن، ال سونى موينىنا العان ادام بالاسىنىڭ ودان بەيعام ٴومىر كەشىپ جاتقانىن اڭعارتۋدا.     

قازىرگى ۋاقىتتا عالىمدار تاۋلاردىڭ جەر استىنا كىرىپ تۇرعان بولىكتەرىنىڭ (ايسبەرگتەر ٴتارىزدى) اناعۇرلىم ۇلكەن ەكەنىن ٴارى بۇنىڭ جەر بەتىندەگى ورنىقتىلىق پەن تەپە-تەڭدىكتى ۇستاپ تۇرعانىن انىقتادى. «تاۋلاردى قازىق قىلىپ قاقپادىق پا؟» (ٴنابا سۇرەسى، 7) «جەردى تەڭسەلتپەسىن دەپ مىعىم تاۋلار ورنالاستىردىق» (ٴانبيا سۇرەسى، 31) دەگەن اياتتار وسىنى مەڭزەۋدە.

تاۋلار – ٴتۇز تاعىلارى مەكەندەيتىن، وزىنە ٴتان وسىمدىكتەرى بار، اۋاسى دا، سۋى دا ەڭ تازا ورىندار بولىپ تابىلادى.

تاۋلاردان وزەن اعار سارقىراعان،

ايناداي ساۋلە بەرىپ جارقىراعان.

جەل سوقسا، ىستىق سوقسا ٴبىرقالىپتا،

ارالاپ تاۋ مەن تاستى ارقىراعان، − دەپ ىبىراي التىنسارين اتامىز سۋرەتتەگەندەي، بارلىق ٴموپ-مولدىر ٴارى تۇپ-تۇنىق سۋ قاينارلارى مەن بۇلاقتاردىڭ باستاۋ الاتىن جەرى – تاۋلار. ال سول تاۋلاردان سىلدىراپ اققان بۇلاقتار تاڭدايى كەۋىپ شولدەگەن قانشا تىرشىلىك يەسىنىڭ ٴشولىن قاندىرىپ، قاجەتىنە جارايتىنى بەلگىلى. وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنەن بولار، وزىنە ٴتان تازالىعى، وزىنە ٴتان كىرشىكسىز سەنىمى، عيباداتى، ٴومىر ٴسۇرۋ سالتى مەن كوزقاراستارى بار پايعامبارلار دا تاۋدى جانىنا جاقىن تۇتقان. پايعامبارلاردان تاراعان تازا يمان اقيقاتى دا رۋحاني شولىركەگەن قانشا جاننىڭ مەيىرىن قاندىرىپ، رۋحاني كەسەلدەرىنە ەمگە جاراعان. 

تاۋلار مەن ادامزات تاڭداۋلىلارىنىڭ ٴوزارا بايلانىسى تىم ارىدەن باستاۋ الاتىن ٴتارىزدى. ويتكەنى، ادام اتا (ا.س.) جۇماقتان تۇسىرىلگەندە، حاۋا انامىز قازىرگى جيدداعا (ساۋد ارابياسىنىڭ باتىس بولىگى)، ال ٴوزى قازىرگى ٴۇندىستاننىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى سەيلون ارالىنداعى سەرەنديب اتتى تاۋعا اياق باسقاندىعى ايتىلادى. ريۋاياتتار بويىنشا، قىرىق جىل يا ەكى عاسىر كوزدەرىنەن جاس قۇرعاماي جىلاپ ٴجۇرىپ، تاۋبەلەرى قابىل بولعاندا، حاۋا انامىز ەكەۋى مەككەدەگى ارافات تاۋىندا جولىققان. ٴقازىردىڭ وزىندە «راحۆان» نە «ادام» دەپ اتالاتىن شري-لانكاداعى سول تاۋدا ادام پايعامبارعا ٴتان اياق ٴىزى مەن كەڭ اڭعار بار. ٴتىپتى كەزىندە ادام اتاعا ٴتان ارنايى مەشىت تە بولعان ەكەن (يبن حالدۋن. مۇقادديم. بەيرۋت. 1967. ب. 635.)

توپان سۋدان كەيىن نۇھ پايعامباردىڭ كەمەسى دە تاۋعا بارىپ توقتاعان. ول تاۋدىڭ ناقتى قاي تاۋ ەكەنى تالاس تۋدىرسا دا (جۋدي، ارارات، قازىعۇرت ت.ب.) تىرشىلىكتىڭ سول تاۋدان قايتا جاڭارىپ، جاندانعانى ٴسوزسىز.

حازىرەت ٴيبراھيمنىڭ دە (ا.س.) پايعامبارلىعى تاۋداعى ۇڭگىرمەن بايلانىستى بولعان دەسەدى. ال مۇسانىڭ (ا.س.) جاراتۋشىمەن تىلدەسۋى دە باسقا ورىندا ەمەس، تاۋدا جۇزەگە اسقانى قىزىق. سينايداعى تۇر تاۋى قازىرگى ۋاقىتتا تۋريستەردىڭ كوپ باراتىن ورنى. وندا بىت-شىتى شىعىپ شاشىلىپ كەتكەن تاۋ مەن باسقا دا بالقىپ، ەرىگەن تاۋلاردى كورۋگە بولادى. بۇل قۇبىلىس مۇسا پايعامباردىڭ جاراتۋشىمەن تىلدەسۋ كەزىندە ونى كوزىمەن كورگىسى كەلگەن قالاۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. اللا تاعالا وعان ٴوزىن كورە المايتىندىعىن ايتىپ، نۇرىنان تاۋعا تۇسىرگەندە، تاۋدىڭ شىداماي ۇگىتىلىپ شاشىلىپ كەتكەن كورىنىسى ٴالى كۇنگە ٴوز بەينەسىن ساقتاپ تۇر. اللانىڭ نۇرىنا تاۋدىڭ دا شىداماعانىن كورگەندە مۇسا (ا.س.) سول جەردە ەسىنەن تانىپ قالعان.

يسا پايعامباردىڭ (ا.س.) ومىرىندەگى كوپ وقيعالار دا تاۋمەن (يەرۋساليمدەگى ەلەون تاۋى) بايلانىستى. ونىڭ تاۋ باسىندا ايتىلعان ۋاعىزدارى حريستياندار ٴۇشىن ٴالى كۇنگە وزەكتىلىگىن ساقتاپ كەلەدى (ناگورنايا پروپوۆەد).

قاسيەتتى قۇران اياتتارىنىڭ العاش رەت نۇر تاۋىنىڭ حيرا ۇڭگىرىندە تۇسكەنىن، ٴماديناعا حيجرەتكە جولعا شىققان ۋاقىتىندا ٴساۋىر تاۋىنداعى ۇڭگىرگە بارىپ جاسىرىنعانىنا قاراساق، ارداقتى مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.) ٴومىرىنىڭ ماڭىزدى تۇستارى دا تاۋمەن بايلانىستى بولعانىن كورەمىز. ٴبىر جولى ۇحىد تاۋىنا قاراپ «ۇحىد ٴبىزدى جاقسى كورەدى، ٴبىز دە ۇحىدتى جاقسى كورەمىز» دەگەن (ٴمۇسليم، ٴفادايل، 11). ٴتىپتى «قاجىلىق دەگەنىمىز ارافاتقا شىعۋ» دەگەن سوزىمەن قاجىلىققا بارىپ، تاقۋالىق بيىگىنە ۇمتىلعان مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ دە تاۋمەن جاقىندىعى بولعانىن قالاعانداي. 

ٴيا، قاي ۋاقىتتا دا تاۋلار قايسارلىق پەن ورلىكتىڭ، اسقاقتىق پەن بيىكتىكتىڭ ٴرامىزى بولىپ كەلدى. بالكىم، قايسار رۋحتى، ويى ۇشقىر، اقيقات جولىندا تاباندى، ادامزاتتى ورگە سۇيرەگەن بيىك پاراسات يەلەرىنىڭ دە تاۋعا قۇمارتۋى سوندىقتان بولار. مۇمكىن بۇنى الىپتاردىڭ ٴوزارا ۇندەستىگى دەۋ دۇرىس شىعار. ٴبىراق قانشا اسقاق، قانشا بيىك بولسا دا، تاۋلار دا جاراتۋشىعا باس يەدى.

«انت ەتەيىك، ٴبىز داۋىتكە تاراپىمىزدان ارتىقشىلىق بەردىك. «ٴاي، تاۋلار، ونىمەن بىرگە ٴتاسبيح ايتىڭدار» دەدىك. بۇنى قۇستارعا دا ايتتىق» دەگەن «ٴسابا» سۇرەسىنىڭ 10-اياتى تاۋلاردىڭ دا قۇلشىلىق جاسايتىنىن، اللانى زىكىر ەتەتىنىن بىلدىرۋدە.

ەندەشە، ادامزاتتى اللانى تانۋعا، قۇلشىلىققا شاقىرعان تاۋ تۇلعالى پايعامبارلار مەن اللاعا باس يگەن، ٴتاسبيح، زىكىرمەن قۇلشىلىقتارىن جاسايتىن تاۋلاردىڭ اراسىندا ٴوزارا جاقىندىق بولۋى تابيعي سەكىلدى. 

 

قۇدايبەردى باعاشار
date30.04.2013readCount7054printباسىپ شىعارۋ