مەنينگيت جايلى سەنۋگە بولمايتىن 9 ٴاپسانا

نەگىزى بۇل سىرقاتقا باس كيىمنىڭ قاتىسى جوق جانە ونىمەن تەك بالالار عانا اۋىرمايدى.

1. باس كيىم كيمەي جۇرسە مەنينگيتكە شالدىعادى

بۇل اتا-انالاردىڭ ٴتىلازار بالالارىن قورقىتاتىن سۇيىكتى ٴاپساناسى. بۇل ٴبىزدىڭ سۋىقتا — سۋىق تيەدى، قاتتى سۋىقتا — قاتتى سۋىق تيەدى، كوبىنەسە مەنينگيتكە شالدىعادى دەگەن تۇسىنىگىمىزگە بايلانىستى. ٴبىراق شىن مانىندە ولاي ەمەس.

مەنينگيت — مي نەمەسە ج ۇلىن قابىعىنىڭ قابىنۋى. مۇنداي قابىنۋدىڭ سەبەپتەرى:

  • ۆيرۋستار. مەنينگيت تۇماۋ، ۇشىق، قىزىلشا، ٴپاروتيتتىڭ (قۇلاق ٴتۇبى بەزدەرىنىڭ شوشىنۋى) اسقىنۋىنان پايدا بولۋى مۇمكىن.
  • باكتەريالار. اۋرۋ تۋدىراتىن «ارنايى» مەنينگوكوكك باكتەريالارى بولادى. ونىڭ ۇستىنە باسقا دا باكتەريالىق جۇقپالار، مىسالى تۋبەركۋلەز، پنەۆموكوكك جانە گەموفيلدى جۇقپالار دا مەنينگيتتىڭ مەڭدەي تۇسۋىنە الىپ كەلەدى.
  • قاراپايىم ساڭىراۋقۇلاقتار مەن پارازيتتەر. اعزالاردىڭ مۇنداي تۇرلەرىنىڭ ٴبارى اعزادا ەمدەلۋى قيىن مەنينگيت سىرقاتىن تۋدىرادى.

مەنينگيت كوبىنەسە اۋا-تامشىلى جولمەن بەرىلەدى. ٴبىراق كەيبىر باكتەريالار مەن قاراپايىم پارازيتتەر اعزاعا جۇقپالى سۋ نەمەسە تاماق ارقىلى ەنۋى مۇمكىن.

قۇلاق مۇزداعاندا نەمەسە جالاڭباس جۇرگەندە مەنينگيت بەرىلمەيدى.

الايدا، ەگەر قاتتى جاۋراپ قالعان سەبەپتى يممۋندىق قورعانىس السىرەسە جانە ٴدال سول ساتتە اعزا باكتەريامەن نەمەسە ۆيرۋسپەن بەتپە-بەت كەلىپ قالسا،  مەنينگيتكە شالدىعۋ ٴقاۋپى پايدا بولادى.

2. مەنينگيتتەن ادام ولمەيدى

بۇل دا وتىرىك. مەنينگيت – وتە ٴقاۋىپتى سىرقات. ارينە، كوپ جاعدايدا ول اۋرۋدى قوزدىرۋشىعا جانە ناۋقاستىڭ جاعدايىنا بايلانىستى. ۆيرۋستى مەنينگيتتەر باكتەريالىق مەنينگيتكە قاراعاندا cىرقاتى جەڭىلىرەك وتەدى.

باكتەريالار اسەرىنەن پايدا بولعان مەنينگيتتەر كەيدە وتە ٴقاۋىپتى جاعداي — سەپسيسكە الىپ كەلەدى. بۇل كەزدە مەنينگوكوككتار وتە ٴقاۋىپتى بولادى. ولار تەز مەڭدەپ كەتەتىن مەنينگيت تۋدىرادى دا، ادام بىرنەشە ساعاتتىڭ ىشىندە ٴولىپ كەتۋى مۇمكىن.

سىرقاتتىڭ اۋىر وتۋىنە بايلانىستى باكتەريالى مەنينگيتكە شالدىققان ٴاربىر ونىنشى ادام قايتىس بولادى.

3. مەنينگيت – بالالاردىڭ سىرقاتى

جوق، مەنينگيتپەن بالالار دا، ەرەسەكتەر دە اۋىرادى. ٴبىراق كىشكەنتاي بالالاردىڭ، كارى كىسىلەردىڭ جانە يممۋنيتەتى تومەندەپ كەتكەن (ۆيچ-جۇقپاسى نەمەسە حيميالىق ەم سالدارىنان) ادامدارىڭ بۇل سىرقاتقا شالدىعۋ ٴقاۋپى جوعارى. ونىڭ ۇستىنە كىشكەنتاي بالالارعا، كوبىنەسە وعان قارسى ەكپە سالىنبايدى. ناتيجەسىندە، ولار ەرەسەكتەرگە قاراعاندا ون ەسە ٴجيى اۋرادى.

مەنينگيت جاڭا تۋعان، ٴالى ٴبىر ايعا دا تولماعان نارەستە ٴۇشىن وتە ٴقاۋىپتى. كەلەسى ٴقاۋىپتى جاس — ٴسابيدىڭ ۇشتەن سەگىز ايعا دەيىنگى كەزەڭى. 

4. مەنينگيت – باستىڭ قاتتى اۋرۋى

راسىمەن دە باس اۋرۋى — مەنينگيتتىڭ نەگىزگى بەلگىلەرىنىڭ ٴبىرى. ٴبىراق، تەك بۇل عانا ەمەس. سىرقاتتىڭ ٴوتۋى ٴارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى، ول مەنينگيتتىڭ تۋۋ سەبەبىنە بايلانىستى.

بالالار مەن ەرەسەكتەردە دە سىرقات ٴارتۇرلى ٴوتۋى مۇمكىن. بالالاردىڭ مەنينگيتى ەرەسەكتەردىكىنە قاراعاندا قاۋىپتىرەك. ويتكەنى ونى كىشكەنتاي بالالاردان، اسىرەسە ٴتىلى شىقپاعان نەمەسە ويىن ايتا المايتىن بالالاردان انىقتاۋ قيىن.

بالالارداعى مەنينگيتتىڭ جالپى بەلگىلەرى:

  • مازاسىزدىق.
  • تاماقتان باس تارۋ.
  • جوعارى تەمپەراتۋرا.
  • السىزدىك، سىلبىرلىق، ۇيقىشىلدىق.
  • قۇسۋى مۇمكىن.

ياعني، بۇل بەلگىلەر ادەتتەگى سۋىق تييۋدەن ۋلانۋعا دەيىنگى كەز كەلگەن سىرقات كەزىندە دە پايدا بولۋى مۇمكىن.

ەرەسەكتەردەگى مەنينگيت بەلگىلەرى:

  • جوعارى تەمپەراتۋرا.
  • باس اۋرۋى.
  • مويىن بۇلشىقەتتەرىنىڭ قاتايۋى. قاتايۋ – دەنەنىڭ يكەمگە كەلمەي، سىرەسىپ قالۋى. ناۋقاس ٴبىر قالىپتى جاتادى، وعان موينىن بۇراۋ قيىنعا سوعادى.
  • جارىقتان جاسقانۋ. جارىق كوزدى تىتىركەندىرىپ، باس اۋرۋىن كۇشەيتەدى.
  • ادامدى وياتىپ الۋدىڭ ٴوزى قيىن بولاتىن ۇيقىشىلدىق.
  • جۇرەك اينۋ جانە قۇسۋ.

مەنينگوكوكك جۇقپاسىنىڭ نەگىزگى بەلگىسى – وزىنە ٴتان گەمورراگيكالىق بورتپە. مۇنداي بورتپەلەر قان تامىرلارىنىڭ جارىلۋىنا نەمەسە كوگەرۋگە ۇقسايدى. ولار اۋەلى جۇلدىزشاعا ۇقساس كىشكەنتاي بولىپ، كەيىن بىرتىندەپ ۇلكەيىپ، داققا اينالادى. ەگەر ونداي بورتپەنىڭ ٴۇستىن باسسا، ول اعارمايدى.

كەيدە سىرقاتتى انىقتاۋ ٴۇشىن «ستاقان ٴادىسىن» قولدانادى. ول ٴۇشىن ٴمولدىر ستاقاندى الىپ، ونىمەن بورتپە شىققان تەرىنىڭ ٴۇستىن باسۋ كەرەك. ەگەر داق اينەكتىڭ ارعى جاعىنان كورىنىپ تۇرسا، ەم-شاراسىن تەزىرەك باستاپ كەتۋ ٴۇشىن جەدەل جاردەم شاقىرعان ٴجون.

ديسپەتچەرگە ناۋقاستا سونداي بورتپە بار ەكەنىن ايتۋ ماڭىزدى. بۇل تەز ارادا ارەكەتكە كوشۋگە كەرەك ەرەكشە جاعداي.

5. مەنينگيتتىڭ ەمى جوق

ٴبارى مەنينگيتتىڭ تۇرىنە بايلانىستى.

  • ۆيرۋستى مەنينگيتتەر ادەتتە وزدىگىنەن كەتەدى. ويتكەنى ۆيرۋسقا قارسى اسەرلى دارىلەر كوپ ەمەس. ەگەر مەنينگيت، مىسالى تۇماۋ نەمەسە ۇشىق ۆيرۋسىنان پايدا بولعان بولسا، وندا دارىگەرلەر ارنايى ۆيرۋسقا قارسى دارىلەردى قولدانۋى مۇمكىن. ٴبىراق بۇل ەرەجەدەن گورى ەرەكشە جاعدايعا كوبىرەك كەلەدى.
  • باكتەريالدى نەمەسە ساڭىراۋقۇلاقتى مەنينگيتتەر انتيبيوتيكتەردىڭ كومەگىمەن ەمدەلەدى.

قالاي بولعاندا دا مەنينگيتتى دارىگەردىڭ باقىلاۋىمەن ەمحانادا ەمدەيدى. انتيبيوتيكتەردەن وزگە ينفۋزيالىق ەم-شاراسى – سۋ تەڭگەرىمىن ۇستاپ تۇرۋعا كومەكتەسەتىن قورەكتىك ەرىتىندىلەردى ەنگىزۋدى دە قولدانادى. سونداي-اق ميدىڭ ٴىسىنۋىن تومەندەتەتىن دارىلەر، تىنىس الۋ كەزىندە قيىندىق تۋسا، وتتەگى ماسكالارىن تاعايىندايدى. ناۋقاسقا جەڭىل بولۋ ٴۇشىن اۋرۋدى باساتىن جانە قۇسۋدى توقتاتاتىن دارىلەردى پايدالانادى.

6. مەنينگيتپەن تەك كەدەي ەلدەردە اۋىرادى

تىرشىلىك ەتۋ دەڭگەيى تومەن كەيبىر ەلدەردە مەنينگيتپەن راسىندا كوبىرەك جانە جيىرەك اۋىرادى. نەگىزى، مەنينگيت — سيرەك كەزدەسەتىن جۇقپا. ٴبىراق ونىڭ بار ەكەنىن ۇمىتىپ كەتۋگە دە بولمايدى.

ەرەسەكتەردىڭ 5-تەن 10%ٴ-ى مەنينگوكوكك تاراتۋشى، ٴبىراق ونىمەن اۋىرمايدى. ەسەسىنە، باسقالارعا جۇقتىرۋى مۇمكىن. ەگەر ادامدار بىر-بىرىمەن تىعىز تىرشىلىك ەتەتىن بولسا، وندا ونى تاراتۋشىلاردىڭ سانى 60%-عا دەيىن ارتادى. سوندىقتان سىرقاتتى جۇقتىرىپ الۋ ٴقاۋپى شاعىن ايماقتا كوپ ادامنىڭ جينالاتىن جەرلەردە: بالاباقشالاردا، مەكتەپتەردە، كازارمالاردا جوعارى بولادى.

7. مەنينگيتكە قارسى ەكپە جوق

مەنينگيتتىڭ بارلىق قوزدىرۋشىلارىنان 100% قورعايتىن ەكپە بولمايدى. ٴبىراق كەيبىر ۆيرۋستار مەن باكتەريالارعا قارسى ەكپەلەر بولادى.

مەنينگوكوككقا قارسى ەكپە

مەنينگوكوككتار — اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي مەنينگيت تۋدىراتىن باكتەريالار. بۇل باكتەريالاردىڭ بىرنەشە ٴتۇرى بولادى. ولاردىڭ بىرەۋىنەن نەمەسە بىرنەشەۋىنەن قورعايتىن ەكپەلەر بولادى. قازاقستاندا مەنينگوكوككا قارسى پروفيلاكتيكالىق ەكپە مىندەتتى ەكپەلەر تىزىمىنە ەنبەيدى. تەك ەپيدەميولوگيالىق كورسەتكىشتەر (اۋرۋ تارالعان جەردە) بويىنشا عانا ەكپە سالىنادى. جانە جەدەل قىزمەتكە جىبەرىلەتىن اسكەرگە شاقىرىلعاندارعا ەكپە سالدىرۋعا كەڭەس بەرەدى. ٴبىراق جەكە ورتالىقتادا بالالارعا دا، ەرەسەكتەرگە دە ەكپە سادىرىپ الۋعا بولادى.

پنەۆموكوككقا قارسى ەكپە

پنەۆموكوكك مەنينگيتتىڭ سەبەبى بولۋى مۇمكىن. بۇل ەكپەنىڭ ۇلتتىق كۇنتىزبەگە ەنگىزىلگەنىنە كوپ بولا قويعان جوق. دەمەك، مۇنى بالالارعا جوسپار بويىنشا سالادى، ال ەرەسەكتەر ەكپەنى ٴوز ەرىكتەرىمەن الادى.

گەموفيلدى جۇقپاعا قارسى ەكپە

ول ۇلتتىق كۇنتىزبەگە ٴالى ەنگىزىلگەن جوق، بۇرىنعىداي ادامداردىڭ ٴوز جاۋاپكەرشىلىگىندە قالدى. ونى سايكەس ليسەنزياسى بار ورتالىقتاردا سالدىرۋعا بولادى. ول كەيبىر بىرىكتىرىلگەن ۆاكسينالار (بۇل ٴبىر مەزەتتە بىرنەشە اۋرۋدان قورعايتىن ۆاكسينالار) قۇرامىندا بولادى.

تۇماۋعا قارسى ەكپە

جىل سايىن ەگىلەدى. ۆاكسينانى ەرەسەكتەر مەن بالالار وزدەرىنە قالاي ىڭعايلى جانە قالاي ۇنايدى، سوعان سايكەس تەگىن جانە اقىلى تۇردە سالدىرا الادى. ەكپە تۇماۋدىڭ، سونىڭ ىشىندە مەنينگيتتىڭ اسقىنىپ كەتۋ ٴقاۋپىن ايتارلىقتاي تومەندەتەدى.

قىزىلشا مەن پاروتيتكە قارسى ەكپە

ۆاكسيناسيالاۋدىڭ ۇلتتىق كۇنتىزبەسىنە ەنگەن، ول قىزامىقتان دا قورعايدى. بالالارعا جوسپار بويىنشا سالىنادى. ەكپە سالىنباعان ەرەسەكتەر ونى ٴوز بەتتەرىنشە سالدىرۋلارى كەرەك.

8. مەنينگيتتەن كەيىن مۇگەدەك بولىپ قالادى

باكتەريالىق مەنينگيتتەن كەيىن ساۋىققان ادامداردىڭ 20%ٴ-ى مۇگەدەك بولىپ قالادى. بۇل وتە كوپ. مەنينگيتتىڭ كەڭ تاراعان اسقىنۋلارى – ەستۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەپ، مۇلدەم ساڭىراۋ بولىپ قالۋ.

مەنينگيتتىڭ باسقا اسقىنۋلارى:

  • جادىنىڭ بۇزىلۋى.
  • ۇيرەنۋدەگى قيىندىقتار.
  • ميدىڭ زاقىمدالۋى.
  • ٴجۇرىس پەن كوورديناسيانىڭ بۇزىلۋى.
  • قۇرىسۋ.
  • بۇيرەك جەتىسپەۋشىلىگى.
  • ەسەڭگىرەۋ.
  • اياق-قولدان ايىرىلۋ. كەيدە ميدى عانا ەمەس باسقا دەنە مۇشەلەرىن دە زاقىمدايتىن مەنينگوكوكك جۇقپاسىنىڭ كەسىرىنەن اياق-قولدى كەسۋگە تۋرا كەلەدى.
  • ٴولىم.

9. مەنينگيتپەن اۋىرماۋ ٴۇشىن سۋىق تيگىزبەۋ كەرەك

بۇل سوزدە ٴبىراز شىندىق بار: جرۆي (سونىڭ ىشىندە تۇماۋ) مەن مەنينگيتتىڭ الدىن الۋ شارالارى بىر-بىرىنە قاتتى ۇقسايدى. باكتەريا نەمەسە ۆيرۋس جۇقتىرىپ الماس ٴۇشىن:

  • قولدى سابىنمەن ٴجيى جانە مۇقيات جۋىپ ٴجۇرۋ كەرەك. اسىرەسە جرۆي بەلەڭ العان كەزەڭدەردە.
  • سىرقات ادامدارمەن ارالاسپاۋ كەرەك.
  • اۋىرماس ٴۇشىن نەمەسە دەنساۋلىققا كوپ نۇقسان كەلتىرمەي ساۋىعىپ كەتۋ ٴۇشىن سالاۋاتتى ٴومىر سالتىن ۇستانۋ كەرەك.

ٴبىراق ەڭ باستى شارا — باكتەريالار مەن ۆيرۋستاردان قورعايتىن بارلىق قولجەتىمدى ەكپەلەردى سالدىرۋ.

date20.06.2018readCount699printباسىپ شىعارۋ