ورازانىڭ ساۋابى مول، جەڭىلدىگى دە جەتەرلىك

– سۇحباتىمىزعا كىرىسپە بولسىن، رامازان ايىنىڭ مانىنە شولۋ جاساپ وتسەڭىز؟

– رامازان ايى – ايلاردىڭ سۇلتانى، قاسيەتتى اي. اللا تاعالانىڭ تاڭداعان ايى. بۇعان دالەل رەتىندە اللا تاعالا قۇراندا ايتادى: «بۇل سونداي اي – بۇل ايدا ادامدارعا تۋرا جول ٴۇشىن، جاقسى مەنەن جاماندى ايىرۋ ٴۇشىن قۇران ٴتۇسىرىلدى». اللا تاعالانىڭ قالاۋىمەن وسى ايعا قۇران ٴتۇسۋ ارقىلى، رامازان ايىنىڭ قۇندىلىعى كوتەرىلگەن. رامازاننىڭ دارەجەسىن كوتەرىپ تۇرعان – قۇران. عۇلامالاردىڭ ايتۋىنشا، قۇران كىمگە تۇسسە، سول ەرەكشە قۇرمەتكە لايىق. ياعني، قۇران تۇسكەن اي بولعاندىقتان، رامازاننىڭ باسقا ايلاردان دارەجەسى ٴبىر توبە بيىك تۇراتىنى حاق.

پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴبىر حاديسىندە: «ماعان دەيىنگىلەر 1000 جىل قۇلشىلىق ەتتى. ال، مەنىڭ ۇممەتىمنىڭ قۇلشىلىق ۋاقىتى 70-80 اراسى، ولار از ساۋاپ قانا جينايدى»، – دەپ ىشكى ۋايىمىن بىلدىرگەندە، وعان جاۋاپ رەتىندە اللا تاعالا رامازاندى ٴناسىپ ەتتى. سوندىقتان دا رامازان ايى – 1000 جىلعا بەرگىسىز، از ۋاقىتتىڭ ىشىندە مول ساۋاپ جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اللا تاعالانىڭ نىعمەتى.

– ورازا الدىندا ٴاربىر مۇسىلمان ٴبىلۋى كەرەك قاعيدالار؟

– قازىرگى تاڭدا، مەشىتتەردىڭ جانىندا ٴدىني ساۋاتتىلىقتى ارتتىراتىن جانە ورازانى قالاي ۇستاۋ كەرەكتىگى تۋرالى كىتاپتار بار. وسى تۇستا ەڭ ٴبىرىنشى ماسەلە رامازان كىمگە پارىز ەكەنىنە توقتالۋ كەرەك.  كەز كەلگەن تۇراقتى جەردە تۇرىپ جاتقان، ياعني جولاۋشى ەمەس، اقىل  ەسى دۇرىس مۇسىلمان ادامعا ورازا مىندەت بولىپ ەسەپتەلەدى. ورازا ۇستالۋ ٴۇشىن رامازان ايىنىڭ كىرۋى شارت. ال، قازىرگى تاڭدا ول ەش قيىندىق تۋعىزبايدى. ويتكەنى ول تۋرالى حابارلايتىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بار. رامازاننىڭ الدىنداعى ەڭ العاشقى ٴبىلۋ كەرەك دۇنيە – نيەت. ياعني نيەتتى دۇرىستاپ، سۋسىن ىشۋدەن، تاماقتان، باسقا دا شاريعاتىمىز تىيىم سالعان ىستەردەن تىيىلۋ.

– ورازا ۇستاعان مۇسىلماننىڭ كۇن ٴتارتىبى قالاي بولۋى كەرەك؟ مىسالى، اۋىزىم بەرىك دەپ اۋىر جۇمىستان اياق تارتۋ قانشالىقتى دۇرىس؟

– شاما كەلگەنشە، رامازان ايىنىڭ الدىنداعى ادەپتەرگە جاتاتىن نارسە ادامعا اۋىرلىق تۋعىزاتىن شارۋالاردى رامازانعا دەيىن ٴبىتىرىپ العان ٴجون. قاسيەتتى اي كەزىندە مۇسىلمان اۋىر جۇمىستاردى ىستەمەگەنى ابزالىراق بولادى.  رامازانعا دەيىن نەمەسە كەيىنگە قالدىرعان دۇرىس. سونىڭ ىشىندە ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە الەم بويىنشا اۋىز بەكىتۋدىڭ ەڭ ۇزاق ۋاقىتى بەلگىلەنگەن. سوندىقتان ادام ٴوزىنىڭ السىرەپ نەمەسە اۋىرىپ قالۋىنا اپاراتىن ىستەردەن ٴوزىن ساقتاپ وتىرۋى كەرەك. مىسالى كەيبىرەۋلەر، شىدامدىمىن، مىقتىمىن دەپ سارەسىن ىشپەي قويۋى مۇمكىن. ال، ول تۋرالى پايعامبارىمىز (س.ع.س.) «از دا بولسا تاڭعى سارەنى ىشىڭدەر. شىندىعىندا، وندا بەرەكە بار» دەيدى. ٴبىراق كەيبىر ادامدار ورازامىن دەپ وزىنە مىندەتتەلگەن ىستەردى اتقارماي جاتسا، ول شاريعات شەڭبەرىنە سايكەس كەلمەيدى.  مۇسىلمان وسى جاعدايدىڭ ەكى قىرىن سارالاپ، دۇرىس شەشىم قابىلداي ٴبىلۋى كەرەك.

– مىسالى، بىزدە سپورتشىلار نەمەسە قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن كىسىلەر وزدەرىنىڭ الداعى كۇندەرىن جوسپارلاي المايدى. ٴبىرى قاشان جارىس بولاتىنىن نەمەسە ٴبىرى قاشان اۋىرىپ قالاتىنىن بىلمەيدى. بۇل جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك؟

– اللا تاعالانىڭ قۇراندا: «رامازان ايى كەلگەن بولسا، ورازا ۇستاسىن» دەگەن اياتى بار. «ەگەر دە  اۋىرعان بولساڭدار جانە ساپاردا بولعان بولساڭدار، باسقا كۇندەرى ونى تولىقتىراسىڭدار»، – دەيدى. شاريعات بويىنشا اۋرۋدىڭ ەكى ٴتۇرى بار:  ۋاقىتشا جانە سوزىلمالى. العاشقىسى – تۇماۋ، قىزۋى كوتەرىلۋ سىندى بەلگىلى ٴبىر ۋاقىتتان كەيىن جازىلاتىن اۋرۋلار. ونداي كىسىلەر سىرقات كەزىندە اۋىزدارىن اشادى دا، ودان كەيىنگى ۋاقىتتا قازاسىن وتەيتىن بولادى. ال ەكىنشى، جاڭاعى ٴسىز ايتقان جاعدايداعى ادامدار بولۋى مۇمكىن. ولار ورازا الدىندا دارىگەرگە قارالۋى كەرەك. ەگەر دە سەنىمدى دارىگەرلەر ول ادامعا ورازا ۇستاۋ ونىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىرلىق تۋعىزادى دەسە، وندا ول اۋىز بەكىتپەيدى. ٴبىراق «كافارا» دەگەن نارسە بار. ول دەگەن سول ورازانىڭ وتەمى. مىسالى، ٴبىر كۇندە ٴبىر ادامدى تويدىراتىن تاماق نەمەسە سونى اقشالاي شىعارادى دا، 30 كۇنگە ٴبولىپ، سونىڭ ساداقاسىن بەرەدى. ٴسويتىپ، ول ادام موينىنداعى پارىزدان قۇتىلعان بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل – سوزىلمالى اۋرۋلارعا بايلانىستى شاريعاتتىڭ جەڭىلدىگى. جالپى، بۇل جەردە ادامنىڭ اللا تاعالاعا شىنايى ىقىلاسى مەن نيەتى ماڭىزدى بولىپ تۇر. مىسالى، سوزىلمالى سىرقاتپەن اۋىراتىن كىسىلەر باسىندا ورازا ۇستاپ كورەدى. اللا تاعالا كەيبىر كەزدە وعان اۋىز بەكىتۋدى جەڭىلدەتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بۇل – جەكە ادامدارعا جەكەشە قارالاتىن ماسەلە.

– سوزىڭىزدە ورازا ۇستاماعان جاعدايدا ادامداردى تاماقتاندىرۋعا بولاتىنىن ايتىپ ٴوتتىڭىز. سوندا ەكى ارەكەتتىڭ ساۋابى بىردەي مە؟

– ورازا دەگەن – قالقان. ٴبىراق اللا تاعالا كەيبىر كىسىلەرگە اۋرۋمەن سىناق بەرەدى. ونداي كىسىلەر الگىندەي ساداقامەن وتەسە، ونىڭ موينىنان پارىزدى ٴتۇسىرىپ، ول دا ساۋاپقا يە بولادى. سىرقات ايتىپ كەلمەيدى. ٴبىراق شاريعاتتا كورسەتىلگەن باسقا دا مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ ونى وتەيتىن بولسا، ونىڭ ەنشىسىنە دە ساۋاپ جازىلادى. سونداي-اق، ونداي ادامداردى اۋىزاشارعا شاقىرعاندا، وعان بارىپ، اۋىز بەكىتكەندەرمەن بىرگە وتىرسا، نۇر ۇستىنە نۇر. رامازانعا قۇرمەت دەگەن تۇسىنىك بار. بەلگىلى ٴبىر  جاعادايدا اۋزى اشىق مۇسىلماندار بولسا، بۇقارا حالىققا كورسەتىپ تاماق ىشپەگەنى ابزال. مىسالى، رامازان ايىندا كەيبىر ادامدار بىلمەستىكتەن تۇسكى ۋاقىتتا دۇعا بەرەدى، قۇدايى اس بەرەدى. بۇل – رامازان ادەبىنەن الىستاتىن ىس-ارەكەت. شاما كەلگەنشە، ونداي دۇنيەلەردى اۋىزاشار ۋاقىتتا بەرگەن ابزال.

سۇحباتتاسقان:
ٴمادينا جانعازيەۆا.

قانات قىدىرمين
date17.05.2018readCount1053printباسىپ شىعارۋ