ٴ ورازا ساۋابى جويىلماس ٴۇشىن... - muslim.kz
ورازا ساۋابى جويىلماس ٴۇشىن...

مىنە، كوزدى اشىپ-جۇمعانشا دا رامازانعا قايتا كەلىپ جەتتىك. اللاعا مىڭ دا ٴبىر شۇكىر... راسىندا، رامازان – بەرەكەتتىڭ قاينارى. بۇل بەرەكەلى ايدى اللا تاعالا وزگە ايلاردان ەرەكشە ەتكەن تۇسى دا وسى – وزگە ايلاردا جاسالاتىن يگى ىستەر بۇل ايدا ەسەسىمەن جازىلادى. ٴارى بۇل ايعا ٴتان بولعان پارىز ورازانىڭ ساۋابىن اللا عانا بەرەدى.

الايدا، كەي ورازا ۇستاۋشى جاندار بار، ولار ورازا ۇستاۋ دەپ تەك ىشىپ-جەمنەن تىيىلۋدى عانا تۇسىنەدى. الايدا، بۇل تۇسىنىك قاتە، سەبەبى ورازانىڭ اقيقاتى بۇل ايتىلعاننان الدەقايدا اۋقىمدى، ماعىناسى دا تىم تەرەڭ. ورازا ۇستاۋشىلاردىڭ بۇل توبى اۋىزدارىن حالال نارسەدەن تىيعانىمەن، سول ورازالارىن اللانىڭ حارام ەتكەن جاعىمسىز نارسەمەن اشىپ قويىپ جاتادى.

وسى جاعىمسىز نارسە – عايبات.

يمام يبن كاسير (ر.ا) تاپسىرىندە مىناداي وقيعانى كەلتىرەدى: «بىردە اللا ەلشىسى (س.ع.س) ادامدارعا ورازا ۇستاۋىنا ٴارى ٴوزى (س.ع.س) رۇقسات ەتپەيىنشە ورازالارىن استە اشپاۋعا بۇيىردى. ٴسويتىپ ادامدار ورازا ۇستادى. كەش باتقاندا ٴبىر كىسى كەلىپ: «ٴبىر كۇن ورازا ۇستادىم، اۋزىمدى اشۋعا رۇقسات ەتسەڭىز»، – دەدى. پايعامبار (س.ع.س) وعان رۇقسات ەتتى. تاعى ٴبىر كىسى كەلىپ اۋەلگىنىڭ ايتقانىنداي ايتتى، پايعامبار (س.ع.س) وعان دا رۇقسات ەتتى. سوسىن ٴبىر كىسى كەلدى دە: «ۋا، اللا ەلشىسى! مىندا ەكى قىز بار، ولار دا كۇنى بويى ورازا ۇستادى. ول ەكەۋىنە دە اۋىز اشۋعا رۇقسات بەرسەڭىز...» – دەدى. الايدا، اللا ەلشىسى (س.ع.س) ونى قابىل ەتپەدى. الگى كىسى ٴوتىنىشىن قايتا قايتالادى. سوندا اللا ەلشىسى (س.ع.س): «ول ەكەۋى ورازا ۇستامادى. كۇنىن ادامداردىڭ ەتىن جەۋمەن وتكىزگەن ادام قالاي ورازا ۇستاعان بولماق؟! بار، ەگەر ول ەكەۋى ورازا ۇستاعان بولسا، ىشىندەگسىن قۇسىپ تاستاسىن دە»، – دەپ بۇيىردى. ەكى قىز پايعامباردىڭ (س.ع.س) ايتقانىنداي ىستەدى. ٴارقايسىسى ٴبىر-بىر كەسەك ەتتەن قۇستى. الگى كىسى بولعان وقيعانى پايعامبارعا جەتكىزدى. سوندا اللا ەلشىسى (س.ع.س): «ەگەر ول ەكەۋى وسى كەسەك ەتتەر ىشىندە ساقتاعان كۇيدە قايتىس بولسا، ولاردى توزاق جۇتار ەدى»، – دەدى»[1].

وسى وقيعادان كەيىن اللا تاعالا قۇران كارىمدە:

وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ

«ٴبىر-بىرىڭدى عايباتتاماڭدار. قايسى ٴبىرىڭ باۋىرىنىڭ ولىك ەتىن جەۋدى جاقسى كورە مە؟! ارينە، جيىركەنەسىڭدەر. ەندەشە، اللادان قورقىپ تاقۋالىق تانىتىڭدار. راسىندا، اللا تاۋبەنى قابىل ەتۋشى، ەرەكشە مەيىرىمدى»[2]، – دەگەن اياتتى تۇسىرگەن[3].

سول سياقتى، ٴجابير يبن ابدۋللادان (ر.ا) جەتكىزگەن حاديستە «بىردە پايعامباردىڭ (س.ع.س) قاسىندا بولعانىمىزدا ساسىق ولەكسەنىڭ ٴيىسىن ايداعان جەل تۇردى. سوندا پايعامبار (س.ع.س): «سەندەر بۇل نە جەل ەكەنىن بىلەسىڭدەر مە؟ بۇل مۇسىلمانداردى عايباتتاپ جاتقانداردىڭ تاراپىنان كەلىپ جاتقان جەل»[4]، – دەگەنى ايتىلادى.

مىنە، بۇل عايبات ايتۋدىڭ اقيقاتى. عايباتتىڭ انىقتاماسىن پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) مىنا حاديسىنەن انىق كورە الامىز:

أتدرون ما الغيبة؟ قالوا: الله ورسوله أعلم، قال: ذكرك أخاك بما يكره، قيل: أفرأيت إن كان في أخي ما أقول! قال: إن كان فيه ما تقول، فقد اغتبته، وإن لم يكن فيه فقد بَهَتْه

«پايعامبار (س.ع.س) ساحابالاردان:
– عايباتتىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭدەر مە؟،– دەپ سۇرادى. ساحابالار:
– ونى اللا مەن ەلشىسى جاقسىراق بىلەدى، – دەپ جاۋاپ قاتتى.
– عايبات دەگەن – باۋىرىڭدى ونىڭ ۇناتپايتىن نارسەسىمەن ەسكە الۋىڭ.
– ەگەر ايتىپ جاتقانىم باۋىرىمنىڭ بويىنان تابىلسا شە؟
– ەگەر ايتقانىڭ ونىڭ بويىنان تابىلسا، عايباتتادىڭ دەمەك. ال ەگەر بويىندا بولماسا، وندا جالا جاپقانىڭ، – دەدى»[5].

وسى ماعىنانى بەرەتىن جانە ٴبىر حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س):

ربَّ صائم حظه من صيامه الجوع والعطش

«ورازا ۇستاۋشىنىڭ ورازاسىنان ۇلەسى تەك اشتىق پەن ٴشول عانا دا بولۋى مۇمكىن»[6]، – دەپ ەسكەرتكەن.

تاعى ٴبىر حاسان حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س):

إنما الصوم أمانة، فليحفظ أحدكم أمانته

«راسىندا، ورازا – ٴبىر امانات. ەندەشە، اركىم اماناتىنا بەرىك بولسىن»[7]،– دەپ وسيەت ەتكەن ەكەن.

ٴجابيردىڭ (ر.ا) پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س):

إذا صمت، فليصم سمعك، وبصرك، ولسانك عن الكذب والمآثم، ودع أذى الخادم، وليكن عليك وقار وسكينة يوم صيامك، ولا تجعل يوم فطرك ويوم صيامك سواء

«ەگەر ورازا ۇستاپ، ىشىپ-جەمنەن تىيىلساڭ، قۇلاعىڭ دا، كوزىڭ دە، ٴتىلىڭ دە وتىرىك پەن كۇنالى ىستەردەن بىردەي تىيىلسىن. بىرەۋگە زيان كەلتىرۋدەن ساق بول. ورازا ۇستاعا كۇنىڭ ايباتتى دا سالماقتى بولسىن. ورازا ۇستاعان كۇنىڭ مەن ۇستاماعان كۇنىڭ بىردەي بولماسىن»[8]، – دەگەنىن جەتكىزگەن.

ٴابۋ ۋبايدا يبن ٴجارراح (ر.ا) پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س):

الصوم جُنَّةٌ، ما لم يخرقها

«ورازا – قالقان. ەندەشە، وندا تەسىك جاساماڭدار»، – دەگەنىن ەستىگەنىن ايتادى[9]. يمام داريمي ٴحاديستى: «قالقاندى عايبات ايتىپ تەسپەڭدەر»، – دەپ تۇسىندىرگەن.

يمام اۋزاعي ايشا انامىزدان (ر.ا) جەتكەن حابارعا سۇيەنىپ: «عايبات ورازانى اشىپ جىبەرەدى، الايدا ول كۇننىڭ قازاسى وتەلمەيدى»، – دەگەن.

سۋفيان ساۋري دە عايباتتىڭ ورازانى بۇزاتىنىن ايتقان.

يمام قۋرتۋبي (ر.ا): «ورازانىڭ كامىلدىگى مەن تولىقتىعى – تىيىم سالىنعان نارسەلەردەن تىيىلۋمەن، حارام نارسەلەردى ىستەمەۋمەن بولادى»، – دەگەن.

ال، يمام عازالي (ر.ا) بۇل ماسەلەدە ورازا ۇستاۋشى ادام عايبات ايتىپ، جالعان كۋالىك بەرىپ، وتىرىك سويلەپ، ادامدارعا سوزىمەن زيان كەلتىرىپ ت.س.س. شاريعاتتىڭ تىيىم سالعان نارسەلەرىن تىيىلماسا، وندا ورازاسى قابىل بولمايتىنىن، ونىڭ قيامەتتە پايدا اكەلمەيتىنىن ايتادى. مۇندا «ەگەر كىمدە-كىم اسقازان مەن جىنىستىق قاجەتتىلىكتەردەن عانا تىيىلىپ، عايبات، وتىرىك سىندى نارسەلەردەن تىيىلماسا قالاي بولماق؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. فيقھ عالىمدارى مۇنداي ورازاسىنىڭ دۇرىستىعىن ايتقان. ال، يمام عازالي (ر.ا) بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن بىلاي وربىتكەن: «ماسەلەلەردىڭ سىرتقى كورىنىسىمەن عانا شەكتەلگەن فيقح عالىمدارى ورازاعا ونىڭ سىرتقى كورىنىسىمەن عانا بايلانىستى شارتتاردى قويعان. ولاردىڭ كەلتىرگەن دالەلدەرى ٴبىزدىڭ كەلتىرگەن، عايبات سىندى ادامنىڭ ىشكى دۇنيەسىمەن بايلانىستى دالەلدەرىمىزدەن ٴالسىز بولىپ تۇر. الايدا، ول عالىمدار ادامدارعا دۇنيە تىرشىلىگىندە ولارعا جەڭىلدەۋ بولاتىنىن عانا نۇسقاۋعا جاۋاپتى. ال اقىرەت عالىمدارى بولسا، ولار عيباداتتىڭ قابىل بولۋىنا، قابىل بولىپ ماقسات ەتىلگەن نارسەگە قول جەتكىزۋگە كوڭىل بولەدى»[10].

توقەتەرىسى: عايبات، وسەك تاعى سول سىندى شاريعاتتا تىيىم سالىنعان نارسەلەر ورازانىڭ بولمىسىنا قايشى كەلەدى. عالىمداردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ايتقانىنداي، عايبات – ورازانى بۇزىپ، اۋىزدى اشپاسا دا، ورازانىڭ نەگىزگى ماقساتىنا سىزات تۇسىرەدى، تولىققاندى ورازا مارتەبەسىنەن تۇسىرەدى. الايدا، اللانىڭ مەيىرىمى سول – ول عايباتتى ورازانى بۇزاتىنداردىڭ قاتارىنا قوسپادى. ايتپەسە، ادامداردىڭ كوپشىلىگى بۇل عيباداتتان سۇرىنبەي وتە الماس ەدى.

ارينە، ٴار مۇسىلمان ٴۇشىن رامازان ايى – جاڭا باستاما ٴۇشىن ەڭ وڭتايلى مۇمكىندىك. تاۋبە ەسىگىن قاعار ٴسات. بۇل ايعا كىرەردەن بۇرىن نيەتتى دۇرىستاۋ كەرەك. سەبەبى نيەتكە كوپ نارسە بايلانىستى. ورازانى قالاي كۇتسەڭىز، ورازا سىزگە سولاي اشىلادى. ال، ەگەر ونى وزگە ايلارداي كورسەڭىز، وتەدى دە كەتەدى. ەندەشە، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) «راسىندا امالدار نيەتكە بايلانىستى»[11] دەگەن ٴحاديستى نەگىزگە الىپ، رامازانعا لايىقتى تۇردە قارسى الايىق. بارشا تىيىمداردان ساقتانالىق.

ۋا احيرۋ داعۋانا ٴانيل-حامدۋ ٴليللاھي راببيل-الامين...



[1] ٴابۋ ٴداۋىت ٴتياليسيدىڭ «مۋسناد» اتتى كىتابىنان الىنعان.
[2] حۋجرات سۇرەسى، 12-ايات.
[3] يبن كاسير تاپسىرىنەن.
[4] احماد.
[5] مۋسليم.
[6] احماد، يبن حۋزايما.
[7] حارانيتي.
[8] يبن ٴابي ٴشايبا.
[9] احماد، داريمين
[10] يحيا ۋلۋميد-دين.
[11] بۋحاري، مۋسليم.

ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى
date17.05.2018readCount1442printباسىپ شىعارۋ