مەشىتتى مۇنتازداي ۇستاۋ – ۇلى ۇستازدىڭ سۇننەتى

مەشىت – جاراتۋشى اللانىڭ ٴۇيى. قۇلشىلىق ٴھام قوعامدىق ورىن. مەشىتتە جاماعاتپەن قۇلشىلىق جاساۋ – اسا ساۋاپتى ٴىس. دەمەك، مەشىت – جاراتۋشى مەن  سۇيىكتى قۇلدارىن تىعىز بايلانىستىراتىن مەكەنى. ٴبىزدىڭ تىلگە تيەك ەتكەلى وتىرعان ماسەلە قوعام جانە مەشىت تازالىعى توڭىرەگىندە بولماق.

قۇران كارىم مەن اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) حاديستەرىندە تازالىق جايلى ەرەكشە ٴمان بەرىپ توقتالعان. قۇلشىلىق نيەتىمەن جاسالاتىن ٴاربىر ىستە ساۋاپ بار. يسلام – تازالىق ٴدىنى. ٴدىنىمىز كەيبىر قۇلشىلىقتاردى ورىنداۋ ٴۇشىن تازالىقتى نەگىزگى شارت رەتىندە بەكىتكەن. يسلام مادەنيەتىندە جاي تازالىق پەن قۇلشىلىق ماقساتىنداعى تازالىق ٴبىر-بىرىن تولىقتىرىپ تۇرادى. پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە (س.ع.س.) العاشقى تۇسكەن ۋاحيلار جان تازالىعى مەن ٴتان تازالىعىنا دەن قويۋىن بۇيىرعان. سونىڭ ٴبىرى: «...راببىڭدى ۇلىقتا. كيىمىڭدى تازالا. لاس ىستەردەن اۋلاق بول!»[1]  دەپ، جيىرما ٴۇش جىل پايعامبارلىق مىندەتىندە، يسلامعا كىرگەن ساحابالاردى اسا سابىرلىعىمەن، دانالىعىمەن ٴارى كوركەم مىنەزىمەن تازالىققا كوڭىل ٴبولۋدى ۇندەگەن.

يسلام ٴدىنى – ەڭ اۋەلى ادامدى رۋحاني ٴھام ماتەريالدىق لاستىقتان ارىلتۋدى كوزدەيدى. اللانى تانىپ قۇلشىلىق جاساۋدا، رۋحاني تانىمىن وسىرۋدە ٴتان تازالىعىمەن قوسا قۇلشىلىق جاسايتىن مەكەننىڭ دە تازا بولۋىن قامتيدى. قاسيەتتى قۇران اياتىندا: «ول مەشىتتە استە ناماز وقىما! تاقۋالىققا نەگىزدەلىپ سالىنعان مەشىتتە (قۇبا مەشىتى) ناماز وقۋىڭ البەتتە دۇرىس. ول جەردە تازالىقتى جاقسى كورەتىندەر بار. اللا دا تازا بولعانداردى جاقسى كورەدى»،[2] – دەگەن. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) زامانىندا مۇنافىقتاردىڭ كوشباسشىسى ابدۋللا بين ۋباي باستاعان گۋنيم يبن اۋف ۇلدارىنىڭ جامان پيعىلمەن بۇلىك شىعارۋ نيەتىندە قۇبا مەشىتىنىڭ جانىنا تۇرعىزىلعان دىرار مەشىتىنىڭ اللا رازىلىعىن قالاپ ەمەس، تەرىس ماقساتتا سالىنعانىن ۋاحي ەتەدى[3]. دەمەك، قۇراندا رۋحاني ٴارى ماتەريالدىق شىنايى تازالىققا ەرەكشە ٴمان بەرۋدىڭ استارىندا قۇلشىلىق ارقىلى رۋحاني تازالىق، ٴتان مەن قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى اراسىنداعى تىعىز بايلانىستى ەكەنىن كورەمىز. 

حاق تاعالا تازالىق ماسەلەسىنە ەرەكشە ٴمان بەرگەندەردى جاقسى كورەتىندىگى ايتىلادى. تازالىقتى جانىنداي سۇيەتىن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) دا تازالىق جايلى: «تازالىق – يماننىڭ جارتىسى»[4] دەۋ ارقىلى مۇسىلماننىڭ قارىم-قاتىناس جاسايتىن بارلىق ورىنداردىڭ تازا بولۋىندا يمانمەن بايلانىستىرادى. ساڭلاق ساحابا ٴاناستىڭ (ر.ا.) ريۋاياتى بويىنشا، بىردە پايعامبار مەشىتىنە شالعايدان كەلگەن ٴباداۋي كەنەتتەن مەشىتتىڭ ٴبىر بۇرىشىنا كىشى دارەتىن سىندىرا باستايدى، بۇل جاعدايدى كورگەن ساحابالار وعان باس سالىپ، ٴبىرى ايقايلاپ ۇرىسسا، ەندى ٴبىرى ونى ۇرىپ-سوعۋعا دەيىن باردى. سوندا مەيىرىمدىلىككە تولى اللا ەلشىسى (س.ع.س.) دەرەۋ ارا ٴتۇسىپ: «تيمەڭدەر! ٴوز جايىنا قالدىرىڭدار»، – دەپ، الگى ادامدى جانىنا شاقىرىپ: «مەشىت – كىشى دارەت سىندىراتىن نەمەسە قاقىرىپ-تۇكىرەتىن نە ادامداردىڭ جيىركەنىشىن تۋدىراتىن ورىن ەمەس. بۇل جەردە تەك اللا تاعالانى زىكىر ەتىپ قۇلشىلىق جاسايتىن جانە ناماز بەن قۇران وقيتىن مەكەن»،[5] – دەدى دە، جاماعاتتىڭ بىرىنە شەلەكپەن سۋ الىپ كەلىپ، دارەت سىندىرعان جەرگە توگۋىن بۇيىردى. اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) بۇل بايسالدىلىعى مەن پاراساتتىلىعى، ساحابالار مەن قيامەت قايىمعا دەيىن كەلەتىن ۇمبەتىنە ٴىزى وشپەس تەرەڭ تاربيە قالدىردى.

قازىرگى كەزدە ادامداردىڭ مادەني-ەتيكالىق تۇرمىسى تومەن دەڭگەيدە دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ارينە، ٴبارى ەمەس. ادامدار جۇرەتىن جولدا ٴبىرى تۇكىرىپ، ٴبىرى قاقىرىپ نەمەسە ٴبىرىنىڭ ٴسىڭبىرىپ كەتكەن جايتتارىنا تاپ بولامىز. بۇل جاعدايلار ادامداردىڭ جيىركەنىشىن تۋدىرادى. ٴدىني تۇرعىدان قاراعاندا، كۇنا قاتارىنا جاتادى. نەگە دەسەڭىز، جەردەگى جاعىمسىز تۇكىرىك نەمەسە قاقىرىقتى كورگەن ادام جيىركەنۋدىڭ ارقاسىندا ۇشىنىپ اۋىرۋىنا نە تۇكىرگەن ادامدى بوقتاپ-بالاعاتتاۋىنا سەبەپشى بولادى. ايشا (ر.ا.) انامىزدىڭ ريۋاياتىنا قاراعاندا، راسۋلۋللا (س.ع.س.) ٴبىر كۇنى مەشىتتىڭ دۋالىنا بىرەۋدىڭ ٴسىڭبىرىپ نە قاقىرىپ كەتكەنىن كورىپ، دەرەۋ ٴبىر تاسپەن ونى قىرىپ تاستايدى[6]. دەمەك، بۇنداي جاعدايعا تاپ بولا قالساق، دەر كەزىندە ونى اياعىمىزبەن كومىپ ياكي باسقا جاقتان توپىراق اكەلىپ ٴۇستىن كومگەنىمىز ٴۇشىن، اللانىڭ ٴاجىر-ساۋابىنا كەنەلەرىمىز حاق. بۇل جايىندا پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.): «يمان جەتپىس بولىمنەن تۇرادى. ەڭ جوعارعىسى «ٴلا ٴيلاھا يللاللاھ»، ال ەڭ تومەنگىسى بولسا، جولدا ادامعا زيان بەرەتىن نارسەلەردى الىپ تاستاۋ»[7]  دەۋ ارقىلى ٴاربىر ٴىستى يمان ارقىلى كوركەمدەپ وتىرعان.

مۇسىلمان تۇلعا رەتىندە تازالىقتى اۋەلى تۇراتىن ۇيىندە، جۇرەتىن كوشەسىندە، جۇمىس ورنى مەن قوعام ورتاسىندا جۇزەگە اسىرا ٴبىلۋى كەرەك. مەشىت اللانىڭ ٴۇيى ٴارى قوعامدىق مەكەن بولعاندىقتان، مەشىتكە كەلەتىن جاماعات اسا ۇقىپتىلىق پەن تازالىققا جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلگەن ابزال. وكىنىشكە وراي، مەشىتكە كەلگەن جاماعاتتان باعزى بىرەۋلەرىنىڭ جاعىمسىز قولتىق ٴيسى، ش ۇلىقتارىنىڭ شۋاش ٴيىسى، قالا بەردى اۋىزىنان جەپ كەلگەن پياز ياكي سارىمساقتىڭ جاعىمسىز ٴيسى شىعىپ، جان-جاعىنداعى جاماعاتتىڭ مازاسىن قاشىراتىندار دا جوق ەمەس. جالپى، قوعامداعى تازالىق – كەڭ اۋقىمدى تاقىرىپ. بۇل ماسەلە ٴاربىر ادام بالاسى ٴۇشىن وتە ماڭىزدى.

ول ٴۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ قوعامدى قۇرايتىن تۇلعا. ال، مەملەكەتتى قۇرايتىن قوعام. دەمەك، ەڭ ٴبىرىنشى ٴاربىر تۇلعا وزىننەن باستاۋى قاجەت. قاراڭعىلىق قاپاس ٴداۋىرىن نۇرعا بولەگەن اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ەڭ اۋەلى وزىنەن باستادى. ساحابالار ونىڭ ٴىسى سوزىنە، ٴسوزى ىسىنە ساي ەكەنىن كۋالىكپەن قوشتادى. ارەكەت – بىزدەن، ناتيجەسى – اللادان. ولاي بولسا، ىسكە ٴسات، باۋىرىم!



[1] «ٴمۇدداسسير» سۇرەسى 3-5 ايات.
[2] «تاۋبە» سۇرەسى، 108-ايات.
[3] حامدى يازىر، «حاق ديني قۇران ديلي»، 4 توم، 404-بەت
[4] مۋسليم، تاحارات -1.
[5] يبن ٴماجا، تاحارات -78
[6] بۇحاري، سالات -33
[7] مۋسليم، يمان -58

قۋات ەرعالي ۇلى
date26.04.2018readCount775printباسىپ شىعارۋ