اقىرەت كۇنىنە سەنگەن ادامنىڭ ٴسوزى

عايبات دەگەنىمىز «ٴوزى جوق ادامدى سىرتىنان بالاعاتتاپ، ونىڭ جامان قاسيەتتەرى مەن جاعىمسىز ىستەرىن وزگەگە ايتۋ». شىندىعىنا كەلسەك، ٴاربىر ادامنىڭ پەندەشىلىك جامان قاسيەتتەرى، ۇنامسىز مىنەزى ٴارى وزگە جاقپايتىن ىس-ارەكەتتەرى بولادى. ونداي ادامدى تۇزەۋ ٴۇشىن ول كىسىگە ٴسوزى ٴوتىمدى، جاسى ۇلكەن ادامنىڭ ونى شاقىرىپ الىپ، جەكە وزىنە ايتۋى ٴتيىس. ٴوزى جوقتىڭ كوزى جوق دەپ سىرتىنان بار كەمشىلىكتەرىن تەرىپ، وزگەگە جايىپ سالۋ شاريعاتىمىزدا ۇلكەن كۇنا سانالعان. ونداي ادامنىڭ بىرەۋگە جاعىمسىز ىستەرى بولسا دا، باسقالارعا ۇنايتىن جاقسى ىستەرى دە بولاتىنى تالاسسىز. سوندىقتان دا قۇران كارىمدە: «ٴبىر-بىرىڭدى (ٴوزى جوقتا) سىرتىنان تىلدەمەڭدەر.  قايسىسىڭ ولگەن باۋىرىنىڭ ەتىن جەگەندى جاقسى كورەسىڭ؟ ارينە، جەك كورەسىڭدەر، اللادان قورقىڭدار»،[1] – دەپ مۇنداي جامان قىلىقتان تىيعان. پايعامبارىمىز (س.ع.س)عايبات دەگەن: «باۋىرىڭدى ٴوزى ۇناتپايتىن جامان قاسيەتتەرىمەن ەسكە الۋىڭ»، – دەيدى. سوندا جانىنداعىلار:«ەگەر سول ايتقانىمىز راسىندا ونىڭ بويىندا بار بولسا شە؟» – دەگەندە، «مىنە سوندا عايبات بولادى. ال، ەگەر ول ايتقاندارىڭ ونىڭ بويىندا بولماسا، وندا جالا جاپقان بولاسىڭدار»،[2] – دەپ ٴسوزدىڭ ٴتۇيىنىن ايتقان.

وزگەنىڭ سىرتىنان ايتىلعان مۇنداي ٴسوزدىڭ كۇناسى سونشالىقتى ۇلكەن، ونى تاۋبە ەتپەسە، باسقا ىستەر ەشقاشان ونىڭ كۇناسىن جۋىپ كەتە المايدى. قازاقتا ٴتىلدىڭ اپاتتارىنا ساق بولۋعا شاقىرعان دانالىق سوزدەر دە جەتكىلىكتى. سولاردىڭ ٴبىر مىسالى شال اقىننىڭ ٴسوزى:

«ويلاساڭ مىڭ ٴبىر پالە تىلدەن تۋعان،
شەشەندەر توپ ىشىندە ٴتىلدى بۋعان.
ٴبىر ادام قاتەلىكپەن ٴسوز سويلەسە،
جابىلىپ مىڭ ٴبىر پالە سونى قۋعان»، – دەپ ٴتىلدىڭ كەساپاتىن كورسەتكەن.

مۇنداي ىسكە ۇرىناتىن ادامدار كوبىنەسە ەكى ٴتۇرلى بولادى. ٴبىرى – ماقتانشاق، ەكىنشىسى – تاكاپپار بولعاندار.

ماقتانشاق ادام ٴوزىن-وزى ماقتايمىن دەپ وزگەنىڭ قاتەلىگىن ايتىپ، ونى داتتاپ، ٴوزى عايباتقا ۇرىنادى. ال، تاكاپپار ادام مەنسىنبەگەننەن كىسىنىڭ ايىبىن اشىپ بەرۋگە دە ارلانبايدى. تەك ٴوزىنىڭ عانا ٴىسىن ٴجون كورگەندىكتەن، وزگەنى جاماندادىم دەگەن وي دا كەلمەيدى. وسىلايشا عايبات جاساۋ ارقىلى اللانىڭ جەك كورەتىن ادامدارىنىڭ قاتارىنان بولادى.

ادام مۇنداي جامان ادەتتەن ارىلۋى ٴۇشىن:

1. قۇراندا ۇلكەن كۇنا ەكەندىگىنە بايلانىستى ايات[3] بار دەپ اللادان قورقۋى كەرەك.

2. ونىڭ ايتقان ٴاربىر ٴسوزىن اڭدىپ، جازىپ تۇرعان پەرىشتەلەردىڭ بار ەكەنىن[4] ەسكەرۋى ٴتيىس.

3. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) «اللاعا جانە اقىرەت كۇنىنە سەنگەن ادام جاقسى ٴسوز سويلەسىن نەمەسە سويلەمەسىن»[5] ٴحاديسىن جادىندا تۇتۋى قاجەت.

4. ەگەر ايتقان ٴسوزى ول ادامنىڭ قۇلاعىنا جەتكەن بولسا، بارىپ كەشىرىم سۇراۋى مىندەت.

5. ال، ەگەر ول كىسىنىڭ قۇلاعىنا جەتپەگەن بولسا ول كىسىگە دۇعا جاساپ، وعان جاقسىلىق تىلەۋى كەرەك.

ومىردەن وتەر-وتكەنشە «ۇممەتىم» دەپ قامىن جەگەن ارداقتى اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) بىزگە قالدىرعان وسيەتتەرىنىڭ ٴبىرى وسى – «جاقسى ٴسوز سويلەسىن نەمەسە سويلەمەسىن». دانا حالقىمىز دا «جۇيەلى ٴسوز جۇيەسىن تابادى، جۇيەسىز ٴسوز يەسىن تابادى» دەپ، ەجەلدەن ەكى ەلى اۋىزىنا ٴتورت ەلى قاقپاق قويا بىلگەن. وتىز تىستەن شىققان ٴسوزدىڭ وتىز رۋلى ەلگە تارايتىنىن دا تەرەڭ تۇسىنگەن دانىشپان حالقىمىز ٴار ٴسوزىن ادەپكە ساي، سۇننەتكە سايكەس جۇپتاعان. ەندەشە، بابالار جولىنان جاڭىلماي، پايعامبار (س.ع.س.) سۇننەتىن تىرىلتكەندەردىڭ قاتارىنان بولۋعا تىرىسايىق! سەبەبى، اقىرەت كۇنى حاق!



[1]«حۋجۋرات» سۇرەسى، 12-ايات.
[2]مۋسليم، ساحيح، 2589.
[3] حۋجۋرات سۇرەسى، 12.
[4] قاف سۇرەسى، 18.
[5] مۋسليم، ساحيح، يمان، 47.

عازيز احمەت، «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ نايب يمامى
date19.04.2018readCount1357printباسىپ شىعارۋ