قايناعان سۋداعى باقا سيندرومى

وليۆە كلەركتىڭ قايناعان سۋداعى باقا تۋرالى مىسالى كوپشىلىككە ٴمالىم شىعار.

بۇل شىنايى تاجىريبەمەن راستالعان ٴومىر شىندىعى. ەگەر سۋدى مينۋتىنا 0،02 گرادۋسقا كوتەرە وتىرىپ، بىرتىندەپ قىزدىرا باستاساق، وندا سۋدا وتىرعان باقا ومىرىنە ٴقاۋىپ تونگەنىن سوڭعى مينۋتتا عانا سەزەدى ەكەن. ٴبىراق بۇل كەزدە سۋدان سەكىرىپ كەتۋگە كۇش-قۋاتى قالماي، السىرەپ قالادى. ال ەگەر سۋدى بۇدان تەزىرەك قىزدىرسا، وندا ول ٴقاۋىپتى بىردەن سەزىپ، سۋدان سەكىرىپ كەتەر ەدى. 

ادامنىڭ باسىنان دا قاتەلىكتى تاقالعان كەزدە عانا سەزەتىن جاعداي بولىپ تۇرادى. قايناق سۋداعى باقا سيندرومى – بۇل ادام ٴومىر قيىندىقتارىمەن بەتپە-بەت كەلە وتىرىپ، ٴبىراق ولاردان قۇتىلۋ ٴۇشىن ەشقانداي ارەكەت جاساماي، بىرتىندەپ ەموسيونالدى كۇيدە ٴوزىن-وزى جەگىدەي دەپ قۇرتۋ ٴۇردىسى. ول تەك ٴبارىنىڭ سوڭى نەمەن اياقتالاتىنىن كۇتىپ وتىرا بەرەدى. وسىلايشا، ٴوز ٴومىرىن ۋلاعان ۋلى ورتادا جىلدار بويى ارەكەتسىز قاراپ وتىرادى.

ازداعان وزگەرىستەرگە قارسىلىق كورسەتۋ كەرەك دەپ ويلامايمىز.  سوندىقتان، «قايناعان سۋدان قارعىپ شىعۋعا» ارەكەتتەنبەيمىز.

ناتيجەسىندە، ادام «جانىپ كەتەدى». جامان ورتاعا تۇسكەن ادام سول ورتانىڭ جامان ادەتتەرىنە ەتى ۇيرەنىپ كەتەدى دە، مورالدىق جانە سانالىق جۇتاڭدىققا ۇشىراپ، قارسىلاسۋعا قاۋقارسىز قالادى.

قايناعان سۋداعى باقا بىردەن سەكىرىپ كەتە الاتىن ەدى. ٴبىراق، ولاي ىستەمەدى.

ەگەر، سۋ اۋەل باستا ىستىق بولعاندا، ەڭ بولماسا 50 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلگەندە، باقا ٴومىرىن ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن سۋدان سەكىرىپ كەتەر ەدى. الايدا، سۋ جىلىمشى عانا بولىپ، ومىرىنە ٴقاۋىپ توندىرمەگەندىكتەن، ول ىدىستان سەكىرىپ كەتۋدى ويلاعان دا جوق. ايتارلىقتاي جايسىزدىقتى سەزىنبەگەندىكتەن، ول ٴوز دەنەسىنىڭ تەمپەراتۋراسىن وزگەرتە وتىرىپ، جىلى ورتاعا بەيىمدەلە بەرەدى. ٴبىراق، ومىرىنە ٴقاۋىپ توندىرەتىن ٴسات جاقىنداعان كەزدە، باقا سۋدان سەكىرىپ كەتە المايدى. ويتكەنى،ونىڭ كۇشىنىڭ ٴبارى سارقىلعان ەدى. ول قۇتقارىلۋعا ەش ارەكەت جاساماستان قايناق سۋدا تىرىدەي ٴپىسىپ كەتەدى.

قايناعان سۋداعى باقا سيندرومى باسىمىزعا شىن ٴقاۋىپ تونگەنگە دەيىن بارلىق قيىندىققا شىداپ جۇرە بەرۋگە يتەرمەلەيدى. كۇتپەگەن جەردەن قيىندىقتار مەن ساتسىزدىكتەرگە تاپ كەلگەن كەزدە، ٴبىزدىڭ تۇيسىگىمىزدەگى ٴوزىمىزدى قورعاۋ ارەكەتتەرى ىسكە قوسىلىپ، ٴبىز جاعدايدى تۇزەتۋدىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرا باستايمىز. ومىردەگى كەيبىر نارسەلەردىڭ جيناقتالۋ اسەرى بار – ياعني، ٴبىز ٴوزىمىزدى اقىرىنداپ ۋلاپ جاتقانىن اڭعارماستان ۋىتتى اۋامەن تىنىس الىپ جۇرە بەرەمىز. 

قايناق سۋداعى باقا – بۇل وڭ وزگەرىستەرگە ناقتى سەبەپتەر جوق بولسا دا، ٴۇمىتىن ۇزبەگەن ادامنىڭ جاعدايى.

ٴسىز ٴالى دە جۇمىسىڭىزداعى باستىققا، دوسىڭىزعا نەمەسە ارىپتەسىڭىزگە كەرەكپىن دەپ ويلايسىز. وسى ويدىڭ ٴوزى قىراعىلىق سەزىمىن تۇنشىقتىرىپ، ٴبىز ومىردەن شىن مانىندە نەنى قالايتىنىمىزدى تۇسىنبەي قالامىز.

وليۆە كلەركتىڭ قايناعان سۋداعى باقا تۋرالى مىسالى – ٴوز تاڭداۋىمىز تۋرالى وقيعا

باسقا ادامدار تاراپىنان بولعان مازاقتارعا، سىناۋلارعا، رەنىشتەرگە جىلدار وتكەن سايىن ادامنىڭ بويى ۇيرەنىپ كەتەدى. سوقىر بەيىمدەلۋ بۇل نارسەلەردىڭ ٴبارىن ٴومىرىمىزدى قۇرتىپ جاتسا دا، «قالىپتى» دەپ قابىلداپ، كوندىگىپ جۇرە بەرەدى. ال ەندى، باقانى ەسىڭىزگە ٴتۇسىرىڭىزشى: ول جاعدايعا بەيىمدەلۋگە تىرىسىپ كوردى. ٴبىراق، ول بۇعان كومەكتەسپەدى.

ادام بارىنە كونىپ جۇرە بەرسە، قىراعىلىعى باسىلا بەرەدى. ناتيجەسىندە، جىلدار وتە كەلە، ول ٴوزىنىڭ ومىردەن نەنى قالايتىنىن تۇسىنبەيتىن دارەجەگە جەتەدى.

ەگەر ٴسىز وسى مىسالدىڭ ٴوز ومىرىڭىزگە دە قاتىسى بار ەكەنىن تۇسىنسەڭىز، وندا ٴوزىڭىزدىڭ نەگە ۇمتىلىپ جۇرگەنىڭىزدى، نەنى قالايتىنىڭىزدى جانە ٴسىز ٴۇشىن نەنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنۋگە تىرىسىپ كورىڭىز. اشىق بولىڭىز، ٴوزىڭىز ٴۇشىن ٴمانى بار نارسەلەر تۋرالى ۇمىتپاڭىز. تەك سولاي عانا ٴسىز ٴوزىڭىزدى السىرەتىپ جۇرگەن جاعدايلاردى انىقتاي الاسىز. جانە ونى تۇزەتەتىن مۇمكىندىككە دە قول جەتكىزەسىز.

اينالاڭىزداعى ادامدار ٴسىزدىڭ اياق استىنان ەركىندىككە ۇمتىلعانىڭىزدى، قيىندىق شىنجىرىن ٴۇزىپ، ەركىن ادام بولۋعا دەگەن تالپىنىسىڭىزدى بىردەن تۇسىنبەۋى مۇمكىن. ٴبىراق، شەكارادان اسپاي، ٴوز دەگەنىڭىزدە تابان تىرەپ تۇرۋىڭىز «قايناق سۋدا ٴپىسىپ كەتپەۋگە» مۇمكىندىك بەرەدى. 

ەگەر تولىققاندى ٴومىر سۇرگىڭىز كەلسە، وندا كەيبىر كەزدەردە «جەتەر!» جانە «جوق!» دەگەن سوزدەردى دە ايتا الۋ كەرەك. ادام تەك قيىندىق كورىپ، سىنالعان كەزدە عانا شىڭدالادى.

bilim-all.kz
date18.04.2018readCount869printباسىپ شىعارۋ