ٴجانناتقا جەتكىزەتىن جاقسى امال

اسا مەيىرىمدى اللا تاعالا ادامدار اراسىندا مۇقتاج جاندارعا قول ۇشىن بەرەتىن جومارت قۇلدارىن ايرىقشا جاقسى كورەدى. ويتكەنى، مۇقتاجدىڭ مۇڭىن ٴبولىسىپ، كەم-كەتىككە قارايلاسۋ، اللا جولىندا مال-مۇلكىنەن ساداقا بەرۋ – قوعام اراسىنداعى قايىرىمدىلىقتى ارتتىرىپ، باقىتتى ٴومىر سۇرۋگە جەتەلەيتىن ىزگى امالداردىڭ ٴبىرى. قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «اللا جولىندا نە جۇمساساڭدار دا، اللا تاعالا مىندەتتى تۇردە ونىڭ ورنىن تولتىرادى. ول – ريزىق بەرۋشىلەردىڭ ەڭ قايىرلىسى»،[1]بۇيىرادى. 

وَمَا أَنفَقْتُم مِّن شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

ياعني، اللا تاعالا وزگەگە قامقورلىق تانىتىپ، ساداقا بەرۋگە كەلگەندە ساراڭدىق كورسەتپەگەن جانداردىڭ ريزىق-نەسىبەسىن دە ەش كەمىتپەيتىنىن، قايتا مىندەتتى تۇردە ورنىن تولتىراتىنىن ۋادە ەتەدى. بۇل تۋراسىندا قۇراننىڭ كوپتەگەن اياتتارىندا كەزدەسەدى: «جاقسىلىقتان نە بەرسەڭدەر دە، ول – وزدەرىڭ ٴۇشىن. نە بەرسەڭدەر دە، تەك اللانىڭ رازىلىعى ٴۇشىن بەرۋلەرىڭ كەرەك. ىزگىلىك جولىندا نە جۇمساساڭدار دا، سونىڭ ٴبارى وزدەرىڭە تولىق قايتارىلادى جانە سەندەر ادىلەتسىزدىككە ۇشىرامايسىڭدار».

وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنفُسِكُمْ  وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ  وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

بۇل اياتتىڭ تاپسىرىندە يبن كاسير (ر.ا.): «اللا تاعالانىڭ رازىلىعىن قالاپ، ساداقا بەرگەن ادام كەز كەلگەن جاعدايدا – ساداقا الۋشى ادامنىڭ لايىق نەمەسە لايىق بولماۋىنا قاراماستان ساۋاپ الادى»، – دەپ تۇسىندىرەدى.

حاسان ٴباسريدىڭ (ر.ا.) جەتكىزگەن حابارىندا بىرەۋ وسمانعا (ر.ا.) كەلىپ: «ەي، داۋلەتتىلەر! سەندەر-اق بۇكىل ساۋاپتى قويمايسىڭدار. ساداقا ۇلەستىرىپ، قۇلدارعا ازاتتىق الىپ بەرەسىڭدەر. قاجىلىققا باراسىڭدار جانە ٴدىن جولىندا مال-مۇلىك جۇمسايسىڭدار»، – دەگەن ەكەن.  وسمان (ر.ا.): «سەندەر بىزگە قىزىعاتىن بولىپ تۇرسىڭدار عوي، سولاي ما؟» – دەدى. سوندا الگى كىسى: «ٴيا، ٴبىز سەندەرگە تامسانا قارايمىز»، – دەگەندە، وسمان (ر.ا.): «ۋاللاھي، (اللانىڭ اتىمەن انت ەتەيىن)، ٴوزى ٴزارۋ جاعدايدا بولا تۇرا ادامنىڭ ٴدىن جولىندا ٴبىر ديرحام جۇمساعانى باي-باقۋاتتى، مولشىلىق زاماندا بەرگەن ادامنىڭ ون مىڭ ديرحامىنان ارتىق»، – دەيدى.

بايقاعانىمىزداي، اللا رازىلىعىن قالاپ، باۋىرىنىڭ باسىنداعى اۋىرتپالىقتى ازايتۋ ماقساتىن كوزدەگەن جاننىڭ كول-كوسىر داۋلەتى بولۋى شارت ەمەس. تەك پەيىلى مەن نيەتى تازا بولىپ، شىنايى ىقىلاسىمەن بەرسە بولعانى. وسى ورايدا، حاكىم اباي اتامىز: «پەيىلى كەدەي بايدان ساقتا» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.

اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمدە بىلاي دەپ بۇيىرادى :

لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ  وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

«سەندەر وزدەرىڭ جاقسى كورگەننەن جۇمسامايىنشا، ەشقاشان يگىلىككە جەتە المايسىڭدار»[2].

ٴتاپسىرشى عالىمدار وسى ايات تۋراسىندا: «مال-دۇنيەلەرىڭنەن ساداقا بەرمەيىنشە، ٴجانناتقا كىرە المايسىڭدار»، – دەپ تاپسىرلەگەن.

اتالمىش ايات تۇسكەندە، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ساحابالارى قايىرىمدىلىق جاساپ، جومارتتىق تانىتۋ جولىندا ەرەكشە جارىسقان.

ساحابالاردىڭ مارتتىگى

ٴابۋ تالحا (ر.ا.) ٴماديناداعى ەڭ داۋلەتتى انسار ەدى. وعان مۇلىكتەرىنەن ەڭ سۇيىكتىسى مەشىتتىڭ قارسى بەتىندەگى بايراحا باعى بولاتىن. اللا ەلشىسى (س.ع.س.) وعان كىرىپ، ونداعى ٴدامدى سۋدان ٴىشىپ جۇرەتىن».

«سەندەر وزدەرىڭ جاقسى كورگەننەن جۇمسامايىنشا، ەشقاشان يگىلىككە جەتە المايسىڭدار»[3] دەگەن ايات تۇسكەندە، ٴابۋ تالحا (ر.ا.) اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) كەلىپ: «راسىندا، اللا كىتابىندا: «سەندەر وزدەرىڭ جاقسى كورگەننەن جۇمسامايىنشا، ەشقاشان يگىلىككە جەتە المايسىڭدار»، – دەيدى. شىن مانىندە، ماعان مۇلىكتەرىمنەن ەڭ سۇيىكتىسى – بايراحا. ەندى ول – اللا ٴۇشىن ساداقا. مەن ونىڭ يگىلىگىن جانە اللانىڭ قۇزىرىندا قازىنا (بولۋىن) ٴۇمىت ەتەمىن. ونى ٴوزىڭ قالاعان ورىنعا جۇمسا، ۋا، اللا ەلشىسى!» – دەدى. اللا ەلشىسى (س.ع.س.): «پاح، (شىركىن)! «بۇل – نەتكەن ولجالى ساۋدا!». مەن سەنىڭ ايتقانىڭدى ەستىدىم. راسىندا، مەن ونى جاقىندارىڭا ٴبولىپ بەرۋىڭدى ٴجون كورەمىن»، – دەدى. ٴسويتىپ، ٴابۋ تالحا ونى جاقىندارىنا جانە كوكەسىنىڭ بالالارىنا ٴبولىپ بەردى»[4].

ساحابالار اراسىنداعى وزگەنى وزىنەن جوعارى ساناپ، جان-تانىمەن جاقسىلىق جاساۋعا ۇمتىلعاندارى سونشالىق، ومار يبن ٴال-حاتتاب (ر.ا.) جەتكىزگەن مىنا وقيعا جۇرەكتى تەبىرەنتەدى: «پايعامباردىڭ (س.ع.س.) ساحابالارىنان بولعان ٴبىر كىسىگە قويدىڭ باسى ۇسىنىلىپ، تارتۋ ەتىلدى. سوندا ول: «مەنەن قاراعاندا باۋىرىما قاجەت»، – دەپ وعان جىبەردى. ٴسويتىپ ٴارقايسىسى بىر-بىرىنە جونەلتۋ كەزىندە (الگى قويدىڭ باسى) جەتى ٴۇيدى ارالاپ، قايتادان ٴبىرىنشى ۇيگە ورالدى».

كانَ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا إِذَا أَعْجَبَهُ شَيْءٌ مِنْ مَالِهِ تَصَدَّقَ بِهِ اِتِّبَاعًا لِهِذِهِ الْآيَة.

«وسى اياتقا امال ەتكەن يبن ومار مال مۇلكىنىڭ قايسىسىنا كوڭىلى قۇلاي باستاسا، ونى سول ساتتە اللا جولىندا جۇمسايتىن».

يمام مالىكتىڭ ريۋاياتى بويىنشا، پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جان جارى ايشا (ر.ا.) انامىز ورازا تۇتقان كۇنى ٴبىر كەدەي جاردەم سۇراپ كەلەدى. ايشا انامىزدىڭ (ر.ا.) ۇيىندە ٴبىر جاپىراق ناننان باسقا ازىق جوق ەدى. سوعان قاراماستان قىزمەتشىسىنە: «كەلگەن ادامعا ۇيدەگى ناندى بەر»، – دەدى. قىزمەتشىسى: «ەگەر ناندى بەرسەك، كەشكە اش جاتامىز»، – دەسە دە ايشا انامىز (ر.ا.) قوياردا-قويماي ناندى الگى كەدەيگە بەرگىزگەن ەدى. سوندا قىزمەتشىسى: «ايشانىڭ (ر.ا.) ايتۋىمەن ناندى كەلگەن ادامعا بەردىم. كەشكىسىن بىرەۋلەر ۇيگە پىسكەن ەت پەن نان اكەلدى. ايشا (ر.ا.) مەنى شاقىرىپ الدى دا: «مىنانى جە، مىنا نان الگى (بەرگىڭ كەلمەگەن) ناننىڭ ورنىنا كەلگەن نىعمەت»، – دەدى.

يا، اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) ونەگەسىن ٴسىڭىرىپ، سەنىمدى سەرىگى بولعان ساڭلاق ساحابالارىمىز اللا جولىندا مال-مۇلكى مەن داۋلەتىن جۇمساۋعا كەلگەندە جومارتتىقتىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتكەن. ويتكەنى، ولارعا ەكى دۇنيە ساردارى بولعان پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴوزى ىنتالاندىرىپ، ۇلگى بولىپ وتىرعان.

وماردىڭ (ر.ا.) ريۋاياتى بويىنشا كۇندەردىڭ ٴبىر كۇنىندە الدەبىر ٴباداۋي اللا ەلشىسىنەن (س.ع.س.) مال-مۇلىك سۇرايدى. سوندا پايعامبارىمىز (س.ع.س.) «ٴقازىر قولىمدا ەشنارسە جوق. ٴبىراق، سەن مەنىڭ اتىمنان وزىڭە قاجەتتىنى ال. اقىسىن ٴوزىم تولەيمىن»، – دەدى. بۇعان توزە الماعان ومار (ر.ا.): «ۋا، راسۋلاللا! سىزدەن سۇراعان كەزدە بەردىڭىز. جارايدى، ول كەزدە قولىڭىزدا بار ەدى. ٴقازىر قولىڭىزدا جوق. اللا تاعالا قولىڭىزدا جوق نارسەنى تاۋىپ بەرمەگەنىڭىز ٴۇشىن جاۋاپقا تارتپايدى عوي!»، – دەيدى.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وماردىڭ (ر.ا.) بۇل ٴسوزىن ۇناتپادى. وسى كەزدە انسارلىق ساحابالاردىڭ ٴبىرى: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى! (اللا ٴۇشىن) بەرىڭىز! عارىشتىڭ يەسى ٴسىزدى اش قالدىرمايتىنى وزىڭىزگە ايان»، – دەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بۇل ٴسوزدى ەستىگەندە: «جاراتقان مەنى وسى ماقساتپەن جىبەردى»، – دەپ جادىراپ سالا بەرگەن ەكەن.

كوردىڭىز بە، جوق-جىتىكتىڭ قاجەتىن وتەپ، قول ۇشىن سوزۋدى اللا تاعالانىڭ ەڭ سۇيىكتى ق ۇلى بولعان مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴوزى جەر بەتىنە جىبەرىلگەندەگى ماقسات-مۇراتتارىنىڭ ٴبىرى بالاعان. ويتكەنى، ساداقا جۇرەكتەردى ٴجىبىتىپ، جەر بەتىنە مەيىرىم تاراتاتىن ەڭ ىزگى امالداردىڭ بىرىنەن. ٴتىپتى، ساداقا بەرۋگە كەلگەندە تارتىنىپ قالمايتىن نادانداردىڭ دارەجەسى اللا قۇزىرىندا بيىكتەي تۇسەدى. بۇل جايىندا ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.) حاديسىندە:

اَلسَّخِيُّ قَرِيبٌ مِنْ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنْ الْجَنَّةِ قَرِيبٌ مِنْ النَّاسِ بَعِيدٌ مِنْ النَّارِ وَالْبَخِيلُ بَعِيدٌ مِنْ اللَّهِ بَعِيدٌ مِنْ الْجَنَّةِ بَعِيدٌ مِنْ النَّاسِ قَرِيبٌ مِنْ النَّارِ وَلَجَاهِلٌ سَخِيٌّ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ عَالِمٍ بَخِيلٍ

«جومارت – حالىققا، جۇماققا، اللا تاعالاعا جاقىن، ٴبىراق توزاقتان الىس. ساراڭ حالىقتان، جۇماقتان، اللا تاعالادان الىس، ٴبىراق توزاققا جاقىن. سول سياقتى، نادان جومارت – ساراڭ عالىمنان قاراعاندا اسا ۇلى اللاعا سۇيكىمدى»،دەپ، جومارت پەن ساراڭ ادامنىڭ ايىرماشىلىعىن جىكتەپ كورسەتكەن.

سونداي-اق، اللا تاعالا بەرگەن مال-مۇلىكتەن، قازىنا-داۋلەتتەن سوقىر تيىن دا شىعارعىسى كەلمەي، ساراڭدىقپەن ساداقا بەرۋدەن باس تارتۋدىڭ دا قۇپتالمايتىن امالدار قاتارىنان ەكەنىن ٴابۋ ھۋرايرادان (ر.ا.) جەتكەن مىنا حاديستەن بىلە الامىز::

مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ الْعِبَادُ فِيهِ إِلا وَمَلَكَانِ يَنْزِلانِ فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا ، وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا

«كۇن سايىن تاڭەرتەن اللانىڭ قۇلدارى ۇيقىسىنان ەندى ويانىپ جاتقاندا، كوكتەن ەكى پەرىشتە تۇسەدى. ٴبىرى: «ۋا، اللا تاعالام! دۇنيە-مۇلكىن يگى جولعا جۇمساعاننىڭ دۇنيەسىنىڭ ورنىن تولتىرا گور»، – دەسە، ەكىنشىسى: «ۋا، اللا تاعالام! جيعان-تەرگەنىن جۇمساماي، تىعىپ وتىرعان ساراڭدى شىعىنعا باتىر»، – دەپ دۇعا جاسايدى»[5].

جومارتتىق قانشا دەڭگەيدەن تۇرادى؟

عالىمدار جومارتتىقتى ٴۇش تۇرگە ٴبولىپ قاراستىرعان.

ٴبىرىنشىسى: دۇنيەسىن جۇمساعانىمەن ونىڭ كەمۋىنە اسەر ەتپەسە جانە وعان ەش قيىندىق تۋعىزباسا، جومارتتىقتىڭ بۇل ٴتۇرى – ٴاس-ساحا السَّخَاءُ دارەجەسى دەپ اتالادى.

ەكىنشىسى: دۇنيەسىنىڭ كوبىرەگىن سارپ ەتىپ، وزىندە ٴبىر بولىگىن الىپ قالۋى نەمەسە جۇمساعانداي مولشەردى وزىندە قالدىرۋى، جومارتتىقتىڭ  بۇل ٴتۇرى – ٴال-جۋد الْجُودُ دارەجەسى دەپ اتالادى.

ٴۇشىنشىسى: سول نارسەگە ٴوزى مۇقتاج بولا تۇرا وزگەنى وزىنەن ارتىق كورۋى، جومارتتىلىقتىڭ بۇل ٴتۇرى – الْإِيثَارُ ٴال-يسار دەپ اتالادى. ٴال-يسار – جومارتتىقتىڭ ەڭ جوعارعى ساتىسى. يبن قۋداما (ر.ا.) جومارتتاردىڭ دارەجەلەرى تۋرالى ايتىلعاندا بىلاي دەيتىن: «يساردان (وزگەنى وزىنەن ارتىق كورۋدەن) اسقان جومارتتىق جوق. سەبەبى، اللا تاعالا پايعامباردىڭ ساحابالارىنىڭ يسارىن ماقتاپ قۇراندا:

وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ

«ولاردىڭ كوڭىلدەرىندە مۇمىندەرگە بەرگەندەرىندە كىربىڭ بولمايدى. سونداي-اق، وزدەرى تارشىلىق پەن مۇقتاجدىقتا بولا تۇرا، ولاردى وزدەرىنەن ارتىق كورەدى»[6]، – دەپ سيپاتتاعان.

ەندەشە، ەكى دۇنيەمىزگە پايداسىن تيگىزىپ، اللا تاعالانىڭ مەيىرىمىنە بولەيتىن بۇل امالدىڭ ورىندالۋى وڭاي، ساۋابى سانسىز ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق! جاراتۋشى يەمىز جاساعان جاقسىلىقتارىمىزدى، بەرگەن ساداقالارىمىزدى، كورسەتكەن كومەك-جاردەمدەرىمىزدى قابىل ەتىپ، ساۋاپقا جازعاي! 



[1] «ٴسابا» سۇرەسى، 39-ايات.
[2] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 92-ايات.
[3] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 92-ايات
[4] ٴمۇسليم.
[5] يمام بۋحاري، ٴمۇسليم.
[6] «حاشر» سۇرەسى، 9-ايات.

نۇرلان رامازانوۆ
date09.04.2018readCount818printباسىپ شىعارۋ