جالاڭاشتانعان ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە كىم كىنالى؟

بۇگىندە «ەركەكشە» كيىنگەن، جالاڭباس، ماسكۇنەم ايەلدەرگە كوزىمىز ۇيرەنىپ بولدى. ٴقازىر كوشەدە دەنەسىنىڭ 50 پايىزدان استامى جالاڭاش جۇرگەن قىزداردى شاممەن ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ايەلدىڭ شاشىنا كۇن تيسە، قىزداردىڭ كىندىگىنە، ياعني اكەلەر ۇرپاعىنا ۋ تيەدى دەيدى. وسىنداي لاس جانە ۇياتسىزدىقتىڭ سالدارى وتباسىنداعى بەرەكەسىزدىككە، اجىراسۋلارعا اكەپ سوقتىرۋدا. جارتىلاي جالاڭاشتانۋ ٴۇردىسى ٴقازىر تەك ايەلدەردە عانا ەمەس، ەركەكتەر اراسىندا دا كەڭ تارالعان. ەرەسەك ەركەكتەر تىزەسىنەن تۇسكەن شورتيك كيسە، جاستار تىزەسىنە جەتپەيتىنىن كيەدى.

ٴيىنى مەن كىندىگىن اشىپ، ارى مەن بارىن شاشىپ جۇرگەندەردە قانداي ادامگەرشىلىك بولادى؟! سوندىقتان، بۇگىنگى جاستارىمىزعا تاربيە كەرەك. ٴال-فارابي بابامىز: «ادامعا ٴبىلىم ەمەس، الدىمەن تاربيە كەرەك»، – دەيدى. ال، ٴقازىر ٴبارى كەرىسىنشە. تاربيەدەن بۇرىن وقۋ دەپ، ٴبىر ەمەس، ەكى ديپلوم السا دا، اۋزىندا اللاسى، ارتىندا اماناتى جوقتار قانشاما.

ەلىمىزدە نەبىر سۇمدىقتار بەلەڭ الىپ بارادى. جاقسىلىقتى داتتاپ، جاماندىقتى ماقتايتىن پاسىقتار، اللانى ەمەس، اراقتى زىكىر ەتكەن قارتتار، وسيەتى جوق، وسەگى كوپ اجەلەر، تويىمسىز باي، ورىنسىز شاي قوعامىمىزدىڭ سىرقاتىنا اينالدى. ٴتىلىڭدى الماس، قۇلاعىن سالماس بەيباقتارعا تاربيە بەرەر يماندى ۇلكەندەر قاتارى ازايدى ما؟ نەكەسىز ٴسابي، ناشاقور ۇل-قىز، جەمقور ٴھام پاراقور باستىق، اراققۇمار ايەل كوبەيسە، بولاشاعىمىز نە بولماق؟

پەرزەنت تاربيەسىنىڭ قاينار كوزى - ٴدىن. كىم بالاسىنا قۇران جاتتاتسا، ول - شاھيد. ۇرپاق جالعاسىپ، ولاردىڭ باياندى ٴوسىپ جەتىلۋى اتا-اناعا تىكەلەي بايلانىستى. قاسيەتتى شاڭىراقتى شايقالتپاي، نەگىزىن قالىپتاستىراتىن ەڭ بەرىك تىرەك، ول - اتا-انا.

ومىردە بىر-بىرىنە قىزمەت جاساسا، قور بولمايتىن ٴتورت ادام بار، ولار  – اتا-انا مەن ۇل-قىز. «انا مەن پەرزەنت قالىپ پەن كىرپىش سەكىلدى» دەيدى دانا حالقىمىز. ەگەر قالىپ تازا بولسا، كىرپىش تە ٴتۇزۋ بولاتىنى ٴسوزسىز. جانى مەن ٴتانى تازا ايەلدەن دەنى ساۋ ۇرپاق تۋادى. بالانىڭ دەنساۋلىعى زور، اقىل-ەسى دۇرىس بولۋى ٴۇشىن اتا-انالار اراق پەن دوڭىز ەتىنەن وزدەرىن اۋلاق ۇستاعانى ابزال. ٴبىر شىنى سىرا دا انا قۇرساعىنداعى بالاعا اسەر ەتەدى. ىشكىلىكتى ازىق ەتكەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ دۇنيەگە اكەلگەن سابيلەرىنىڭ 89 پايىزى ٴالسىز، 84 پايىزى پسيحيكالىق قيىنشىلىقتارعا ۇشىراعان، 80 پايىزىنىڭ سويلەۋ مۇشەلەرى كەمىس، 80 پايىزىنىڭ تەرىسى زاقىمدالعان، 51 پايىزىنىڭ اياق-قول ساۋساقتارى قيسىق، 41 پايىزىنىڭ ەستۋ مۇشەلەرى كەمىس، 29 پايىزى جۇرەك اۋرۋلارىنا شالدىققان، 25 پايىزىنىڭ كورۋ قابىلەتى تومەن، 10 پايىزىنىڭ بۇيرەگى ىستەمەيتىن بولادى ەكەن. بىرەۋدى ۇرىپ، قول-اياعىن سىندىرعاندى زاڭ جۇزىندە جازالايمىز. ٴبىراق، اياق-قولسىز نەمەسە اقىلسىز بالانىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەبەپشى ماسكۇنەم انانى زاڭ قالاي جازالايدى؟ راس، وندايلاردىڭ جازاسىن ٴبىز ەمەس، اللا تاعالا بەرەدى.

قاسيەتتى قۇراندا: «ەي، يمان كەلتىرگەندەر! اراق ٴىشۋ، قۇمار ويناۋ، بۇتقا تابىنۋ، وقپەن بال اشۋ، باسەكەلەسۋ شايتان ٴىسى، جيىركەنىشتى قىلىقتار. باقىتقا جەتەم دەسەڭدەر، شايتان ىسىنەن اۋلاق بولىڭدار. سول اراق، قۇمار ويناۋ ارقىلى شايتان سەندەردىڭ ارالارىڭا دۇشپاندىق - عاداۋات تۋدىرادى، سەندەردىڭ ناماز وقۋلارىڭا كەدەرگى جاساماق بولادى. ٴتاڭىردى ەستەرىڭنەن شىعارۋعا تىرىسادى. اراق پەن قۇمار ويناۋدان سوندا دا بەزبەيسىڭدەر مە؟» – دەيدى.

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) بولسا، ٴوزىنىڭ حاديس-شارىپتەرىندە: «شاراپ ماسايتادى، سوندىقتان شاراپتىڭ بارلىعى دا - حارام»، – دەگەن. ول مۇسىلمانداردىڭ ىشىمدىك ىشىلەتىن ورىنداردا بولۋىنا دا، ىشكەندەردىڭ قاسىندا وتىرۋىنا دا تىيىم سالعان.

ايەل – وتباسىنىڭ باقىتى، ٴسانى، داۋلەتى ەمەس پە؟! ٴۇيدىڭ تازالىعى دا، ٴۇي يەسىنىڭ تىنىش، جايباراقات بولۋى دا سوعان بايلانىستى. ويتكەنى، ايەلدىڭ تابيعاتى دا، مىنەز-قۇلقى مەن مىندەتى دە بولەك. ايەل ٴۇيدىڭ ىشىندەگى ىستەلگەن ٴىس پەن ايتىلعان ٴسوزدى دالاعا تاسىسا، شاڭىراقتىڭ شايقالعانى. ايەل كۇيەۋىنىڭ جولىن بىلە تۇرىپ كەسسە، دۇنيەسى قاراڭعى، ٴسوزىن بولسە، بۇكىل دۇنيەسى ٴورت. ايەل كۇيەۋىنە قول كوتەرسە، بايتەرەگى قۇلاپ، تامىرى ٴنارسىز قالار. ٴۇيدىڭ ٴسانى كەتىپ، وشاعىنىڭ كۇلى كوككە ۇشار.

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ايەلدەردىڭ ەرىن سىيلاۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن مىنا ٴبىر وسيەتىندە اڭعارتادى: «قيامەت كۇنى ايەلدەردەن نامازىنان كەيىن ەرىنە بوي ۇسىنعان-ۇسىنباعاندىعى سۇرالادى». تاتۋلىقتىڭ التىن كىلتى - ايەلدىڭ قولىندا. شاڭىراقتىڭ كيەسى – ايەل، ال يەسى – ەركەك. ولاردىڭ وتباسى بيلىگىنە تالاسى قايعى-مۇڭعا باتىرىپ جاتادى. سوعان قاراماستان، قازىرگى تاڭدا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىندا وتباسىنداعى وزدەرىنىڭ مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارىن جەتە تۇسىنبەيتىندەر از ەمەس. ايەل كۇيەۋىنىڭ تابيعي جەتەكشىلىگىن مويىنداماي، ەرەگەستە تىرلىك كەشىپ، وتباسىنداعى سىيلاستىققا سىزات تۇسىرەدى. ايەل بيلەگەن وتباسىندا وسكەن ۇل كوبىنەسە جالتاق، ەر-ازاماتقا لايىق مىنەزى، قىلىعى، وزىندىك كوزقاراسى مەن شەشىمى جوق ىنجىق بولىپ ەرجەتەدى. وسىنداي وتباسىندا وسكەن قىز كورگەنىنەن جاڭىلمايدى. ول شەشەسىنەن كورگەنىندەي ۇستەمدىككە تىرىسىپ، سونىڭ سالدارىنان كۇيەۋىمەن رەنجىسىپ، ارالارى بىرتىندەپ سۋي باستايدى.

ادامدى اداستىرمايتىن ٴبىر-اق جول بار: ول – شاريعات جولى. ەگەر قاسيەتتى قۇراننىڭ اياتتارىنان ٴنار الىپ، ونىڭ كورسەتكەن جولىمەن جۇرسەڭ، سەن ەشقاشان جاڭاعىداي كولدەنەڭ كوك اتتىلاردىڭ ارباۋىنا تۇسپەس ەدىڭ.

اللادان باسقا جارىلقاۋشى جوق ەكەنى حاق. ەگەر قۇرانعا ٴۇڭىلىپ، حاديس قۇندىلىقتارىن پاراقتار بولساق، مۇنداي ناداندىققا بارماس ەدىك. قۇراندا: «البەتتە، ولىكتەر سويلەمەيدى. اقيقاتىندا، سەن ولىكتەرگە ەستىرتە المايسىڭ»، دەيدى. ٴدىن بۇزارلىققا بەرىلگەن، ٴدىندى تەرىس پايدالانعان ادام سول نيەتىنەن ابدەن قايتپايىنشا، اللا ونىڭ تاۋبەسىن قابىل ەتپەيدى. سول سەكىلدى، اراق قۇمار ايەل، جالاڭ باس، كىندىگىن اشىپ، ەركەكشە كيىنگەن ايەل-قىزدار سول جيىركەنىشتى نيەتىنەن ابدەن قايتپاعانىنشا، اللا ولاردىڭ دا تاۋبەسىن قابىل ەتپەيدى. ويتكەنى، كىندىگى كورىنگەننەن كورگەنسىز، ومىراۋى اشىقتان وڭباعان ۇرپاق تارايدى.

ەندەشە، ٴبىز جاراتىلعانداردان ەمەس، بارشا عالامدى جوقتان بار ەتكەن جاراتقان حاق جابباردان تىلەيىك، اعايىن!

جايلاحان نۇرتايەۆ
date07.04.2018readCount718printباسىپ شىعارۋ