توزاقتا نەگە ايەلدەر كوپ بولادى؟

بىردە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ايت نامازىنىڭ بىرىنە شىعىپ: «ەي، ايەل جاماعاتى! اللا جولىنا ساداقا بەرىڭدەر جانە اللادان كەشىرىم تىلەپ، كوپ تاۋبە ەتىڭدەر! ويتكەنى، مەن ٴجاھاننام وتىندا باسىم كوپشىلىگى ايەلدەر بولعانىن كوردىم»، – دەيدى. سوندا ارالارىنان ٴبىر ايەل شىعىپ: «نەگە توزاق وتىنىڭ كوپشىلىگى ايەلدەر ەكەن؟ ٴبىز نە جازدىق سونشا؟» – دەيدى ەكەن. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) سوندا تۇرىپ: «جامان ٴسوز، لاعىنەت، قارعىس اۋىزدارىڭنان كوپ شىعادى جانە كۇيەۋلەرىڭە قايىرسىز، قاناعاتسىزسىڭدار»، – دەپ جاۋاپ بەرەدى.

جالپى، ايەلدىڭ قارعىس ايتۋعا، بىرەۋدى لاعنەتتەي سالۋعا بولمىسى دا، ٴتىلى دە جاقىن تۇرادى. ونى قازاق ايەلدەرىنەن دە كورۋگە بولادى. اللا تاعالا ايەل زاتىن وتە سەزىمتال، نازىك جاراتقان. ايەلدەردىڭ سەزىمتالدىعى ەركەكتەردەن باسىم ەكەنىن حاديستەردە دە ايتىلادى. ٴبىراق، وسى سەزىمتالدىق قاسيەتتەرىن كوپ جەردە ايەلدەر باسقارا الماي قالادى. اشۋى كەلگەن كەزدە سول سەزىمدەرىمەن ٴتىلىن وڭدى-سولدى بىلەپ جىبەرەدى.

قازاق قاتىندارى دا بۇدان قۇر الاقان ەمەس. «قۋ قۇداي! نە جازدىم ساعان!» دەپ قارعىستىڭ باسى اللادان باستالسا، «قاراڭ باتقىر، قۋ شەشەك!» دەپ بالاسىمەن جالعاسادى دا، «ارام قاتقىر، سۇمىراي» دەپ بالانىڭ اكەسىنە اۋىسادى. مىنە، وسى سۇيرەڭدەگەن ٴتىل ايەلدى سۇيرەتىپ وتىرىپ، توزاقتىڭ وتىنا ٴبىر-اق تاستايدى. بالكىم قارعىستى كوپ ايتاتىندىقتان دا بولار، اللا ايەلدىڭ اۋزىنان دۋانى الىپ تاستاعانى. ويتكەنى، «دۋالى اۋىز ايەل» دەگەنى ەستىمەدىك. ونىڭ ورنىنا قازاق «شەشە قارعىسى – بوق، اكە قارعىسى – وق» دەيدى. ەندەشە، ايەل زاتى اشۋعا بەرىلگەندە تىلگە شايتاندى ۇيالاتپاي، اللانى ۇيىرسە، يگى ەدى.

ەكىنشى، ايەلدىڭ كۇيەۋىنە قاناعاتسىز بولۋى. كوبىنە ايەلدەردىڭ سۇرانىسى كۇيەۋىنىڭ الەۋەتتىك تە، الەۋمەتتىك تە جاعدايىنان اسىپ كەتەدى. كورسە قىزارلىققا تەز ۇرىنادى. كۇيەۋى قولىنان كەلگەنشە قانشا قامتاماسىز ەتسە دە، كوڭىلى ايتەۋىر بىردەڭەگە تولمايدى. ٴبىر بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزسە، ەكى بولمەلى پاتەر قالايدى. ەكى بولمەلىسىن السا، ودان دا تىنىسى تارىلادى. ال ەگەر كۇيەۋى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرا الماي جاتسا، «ساعان تۇرمىسقا شىققالى سەنەن نە جاقسىلىق كوردىم، ەلدىڭ ايەلدەرى باقىتتى، ال مەن سورىم بەس ەلى» دەپ شىعادى. كۇيەۋىنىڭ قىلعان بارلىق قايىرىمدىلىقتارىن اپ-ساتتە ۇمىتىپ كەتەتىندەر بار. بۇل جايىندا دا اللا ەلشىسى: «ايەلدەر پالەكەتتەرگە سابىر ەتپەيدى جانە ون جاقسىلىق كورگەن ادامنان ٴبىر جاماندىق كورسە، الگى ون جاقسىلىقتى بىردەن ۇمىتىپ، سول ٴبىر جاماندىقتى ايتىپ جۇرەدى. سونداي-اق، اشەكەيلەرىن وتە جاقسى كورەدى، احيرەتكە دايىندالمايدى جانە كوپ عايبات ەتەدى» دەيدى. بۇل مىنەز دە كوپتەگەن قازاق ايەلدەرىنىڭ بويىنان تابىلىپ جاتادى.

اقجىگىت قارامەڭدى
date07.04.2018readCount726printباسىپ شىعارۋ