قامقورلىق پا، قۇرمەت پە؟

بىردە استاناداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا وتكەن ٴىس-شارادان شىعىپ كەلە جاتىپ ٴبىر اجەدەن وڭباي ۇرىس ەستىدىم. 

جاعداي بىلاي بولدى: مەن شىعار ەسىككە بەتتەپ ەدىم، مىنا جاقتان جاڭاعى كىسى كەلىپ قالدى. ارينە، ادەتتەگىدەي تارتىنىپ ۇلكەن كىسىگە جول بەردىم. ال، قىزىق بولعاندا اجەمىز: «ەر ادامسىڭ، وتە عوي شىراعىم»، - دەپ مەنىڭ ٴبىرىنشى ٴوتۋىمدى قالادى. مەن كىشىپەيىلدىلىككە سالىپ: «اپا، وتە بەرىڭىز، وتە بەرىڭىز!»، - دەپ ىركىلە بەردىم. ەر ازامات دەپ سىيلاپ جول بەرىپ تۇرعان كونەنىڭ كوزىنىڭ ارعى كوكىرەگىن ٴتۇسىنىپ ۇلگەرسەم دە، اۆتوبۋسقا ايەل كىرىپ كەلگەن ساتتە اتىپ تۇرىپ ورىن بەرەتىن، ەسىككە قاتار كەلىپ قالساق قىزداي قىمسىنىپ تۇرا قالاتىن شارتتى رەفلەكس ەكى اياعىما تاس بايلاپ قويعانداي العا ىلگەرىلەتسەشى! جالتاق-جالتاق ەتىپ ٴالى تۇرمىن. قۇداي-اۋ، بەرىپ تۇرعان جولدى دا المادىم. اپامىز دا قويمادى: «ٴتۇس الدىعا! ٴوزىنىڭ ەركەك ەكەنىن ۇمىتقان سورلى بالا-اي!»، - دەپ جەڭىمنەن شىمشي ۇستاپ الدىعا تارتتى. ماڭدايىمنان تەر بۇرق ەتە قالدى. ەسىكتەن شىققاندا جاناشىرلىعى مەن رەنىشى الما-كەزەك شارپىسقان جۇزىنە كوزىم ٴتۇسىپ كەتتى. ساسقانىمنان: «راحمەت، اپا!» دەدىم تاعى. ونى دا قابىل الماعانداي كورىندى. سودان جان دۇنيەم قوپارىلا قورلاندى. ٴوز دەنەم وزىمە جاتتاي سەزىلىپ باسپالداقتان قۇلديلاپ كەلەم...

ٴجا، بۇل نە ٴوزى؟

اكە-شەشەمنىڭ اۋىل دا ٴۇي قىدىرعانداعى ٴبىر ارەكەتتەرى ەسىمە ٴتۇستى. ول كەزدە اۋىلدا ٴار ۇيدە ٴبىر ات ەرتتەۋلى تۇراتىن. الدەكىم قوناققا شاقىرا قالادى، نە قايتىس بولعان جاقىنىنىڭ قازاسىن ەستىرتۋ كەرەك بولادى دەگەندەي، اكەم مەن شەشەم قاتار كەتۋگە تۋرا كەلەتىن. سوندا كورگەنىم، باراتىن ٴۇي الىس نەمەسە جولدان كىشىگىرىم سۋدان وتەتىن جەرلەر بولسا اكەم اتتى اناما بەرىپ، ٴوزى جاياۋلاپ كەتەتىن. باراتىن ٴۇي جاقىن، جولى جاتىق بولسا اتتى ٴوزى ٴمىنىپ انام جاياۋ باراتىن. سودان تۇسىنگەنىم، ايەل ادامعا جاعداي اۋىرىراق تيەتىنىن بىلگەندە جاڭاعىداي كومەكتى ەر ادام قامقورلىق رەتىندە جاسايدى ەكەن. ال، قۇرمەت ايەل تاراپىنان ەر ادامعا كورسەتىلەدى. ەر ادامعا قۇرمەت كورسەتكەن ايەل، ارينە، ونىڭ قامقورلىعىنا بولەنۋى ٴتيىس.

اجەم ايتاتىن

شاي ۇستىندە كەلىندەرىنە كەڭەس ايتىپ وتىراتىن اجەم: «وسى سەندەر كەدەي ٴبىر بايدى، اۋرۋدان ارىقتاپ ارەڭ جۇرگەن بىرەۋ پالۋاندى قامقورلىعىنا الىپتى دەسە سەنەسىڭدەر مە؟ قيسىنعا كەلە مە؟»، - دەپ ساۋال قويۋشى ەدى. «جوق» دەيدى كەلىندەر. ەندەشە: «مەن سەنەن ارتىق بولماسام ەش كەم ەمەسپىن»، - دەپ قوس قولىن مىقىنىنا قويىپ شابەلەنىپ تۇرعان ايەلدى ەرى قامقورلىعىنا الا ما؟ الايىن دەسە دە قيسىنعا كەلە مە؟ اناۋ ۇلكەن قازاندى كىشى قازاننىڭ ىشىنە سالام دەۋ اقىماقتىڭ ٴىسى ەمەس پە؟ ەستەرىڭدە بولسىن، كۇيەۋلەرىڭە كىشىرەيىپ قۇرمەت قىلمايدى ەكەنسىڭدەر، ونىڭ قامقورلىعىنا كىرەم دەپ ويلاماڭدار. ٴبىراق ەر ادامنىڭ شىنايى قامقورلىعىنا بولەنگەن ايەل ەكى دۇنيەدە دە باقىتتى عوي. ول ەگىنشى بولسىن، ەتىكشى بولسىن، ايتەۋىر ادال ەڭبەگىمەن ٴبىر ۋىس بيداي تاۋىپ اكەلسە دە سەنى بۇكىل ىقىلاس، پەيىل، ىنتى-شىنتىسىمەن اسىرايدى. ايەلدىڭ، وتباسىنىڭ باقىتى دەگەن وسى ەمەس پە شىراقتارىم؟!»، - دەپ سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي اڭگىمەسىن انىق ايتۋشى ەدى.

ەندى ويلايمىن...

اۆتوبۋسقا ايەل كىرىپ كەلسە اۆتوماتتى تۇردە اتىپ تۇرەگەلەتىن الگى ادەبىم نە بولدى سوندا؟ قۇرمەت پە، قامقورلىق پا؟ ارينە، قامقورلىق! وكىنىشكە قاراي، ونى قۇرمەت دەپ تۇسىنەتىندەر كوپ سەكىلدى. قامقورلىقتان باستالعان سول ادەت ادامدار ساناسىندا باسقاشا ٴمان الىپ قۇرمەتكە اينالىپ كەتكەن سىڭايلى. كەيدە قاتار كەلىپ قالعاندا ەسىككە سەنەن بۇرىن ۇمتىلاتىن جاس بويجەتكەندەردىڭ بويىنان دا سونى بايقايسىڭ. ادەيى ىستەمەيدى، وزگەشە قوعامدىق سانا سولاي قالىپتاستىرىپ ۇلگەرگەن. بۇل جەردە اناعا قۇرمەت ارينە بولەك تاقىرىپ. قايتالاپ، ايتام، اناعا، اجەگە قۇرمەت بولەك اڭگىمە. ەگدە انالار، ەكىقابات كەلىنشەكتى تۇرعىزىپ قويماسىڭ ونسىزدا بەلگىلى ٴجاي عوي.

وسىندايدا ويىڭا «سەنىڭ قۇرساعىڭداعى ەر بالا ما قايدان بىلەيىن، وتە بەر شىراعىم» دەپ جول بەرىپ تۇرعان ەكىقابات كەلىنشەكتى الدىنان وتكىزىپ جىبەرگەن اجەنىڭ اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەسى ورالادى. الايدا ٴقازىر ونداعى ۇلتتىق سانا، ۇلتتىق بولمىستى، قازاقى قاعيدا، قۇندىلىقتاردى كىمگە ايتىپ تۇسىندىرە العاندايسىڭ؟...

ايتپەسە، قازاقتىڭ ۇلى قۇرمەتتى، قىزى قاشاندا قامقورلىقتا بولعانى كىمگە جامان؟!

ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
date02.04.2018readCount985printباسىپ شىعارۋ