«اللا سابىرلىلاردى جاقسى كورەدى»

ادام بويىنداعى مىنەزدىڭ كوركەمدەنە تۇسۋىنە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىن قاسيەتتىڭ ٴبىرى – سابىر. سابىرلىلىق تانىتا ٴبىلۋ – ٴوز-وزىڭدى تاربيەلەۋ، «مەنمەنسىگەن» ٴناپسىنى قۇرىقتاۋ، بويداعى قايراتتىلىقتى نىعايتۋ بولىپ تابىلادى. سابىر – يماندى كۇشەيتەدى، اينالاداعى ٴاربىر كەرەمەتكە، اللا جاراتقان ٴار جاراتىلىسقا سۇيسىنگەن كوزقاراسپەن قاراۋعا ۇيرەتەدى، جاماندىقتان ادا ەتىپ، رۋحاني تازالىق سىيلايدى. وسى ماقالامىزدا سابىردىڭ بەرەر پايداسى جونىندە ناقتىراق، جەكە-جەكە توقتالىپ وتكەنىمىز ٴجون بولار.

سابىر يمان قالقانى دەيدى عالىمدارىمىز. جۇرەكتەگى يماننىڭ تولىسۋى دا ادام بالاسى سابىرىنىڭ قانشالىقتى سالماقتى ەكەنىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى. «ٴالي يمران» سۇرەسىنىڭ 146-شى اياتىندا: «اللا سابىرلىلاردى جاقسى كورەدى»، – دەلىنگەن. سونداي-اق، «سابىر ەتۋشىلەرگە بەرىلەتىن سىيلىق ەسەپسىز»[1] ەكەنىن دە قۇدىرەتى شەكسىز اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران ارقىلى ٴوز قۇلدارىنا سۇيىنشىلەي حابارلايدى. سابىرلىلىق تانىتۋدىڭ  عالىمداردارىمىز بىرنەشە تۇرگە ٴبولىپ قاراستىرادى.

جاقسى امال ەتۋ ٴۇشىن سابىرلىق ەتۋ. ٴيا، قۇلشىلىق ەتۋ ٴۇشىن دە سابىرلىق قاجەت. ورازا ۇستاۋ، تۇنگى نامازعا تۇرۋ، ٴتىپتى، بەس مەزگىل العان دارەتىمىزدىڭ ٴوزى سابىرلىققا جاتادى. اللا تاعالا: «مەن جىندار مەن ادازاتتى قۇلشىلىق ەتۋ ٴۇشىن جاراتتىم»، – دەيدى «زاريات» سۇرەسىندە. ٴبىر نارسەنى ەستە ساقتاۋ كەرەك، جۇرەك راببىسى اللا تاعالانى ەسكە العاندا عانا تىنىشتىق تابادى.   

كۇنا ٴىس جاساماۋعا سابىرلىق ەتۋ. اللا قۇپ كورمەيتىن نارسەلەرگە نازار سالۋ – كۇنالاردىڭ باستاۋ الۋىنا الىپ كەلەدى. كوز ارقىلى جاسالاتىن كۇنا – ٴىبىلىستىڭ ۋلى وقتارىنىڭ ٴبىرى بولىپ سانالادى. وسى جونىندە «نۇر» سۇرەسىنىڭ 30-شى اياتىندا بىلاي دەلىنەدى: «مۇمىندەرگە ايت: (بوگدە ايەلدەرگە قاراۋدان) كوزدەرىن ساقتاسىن. ٴارى ۇياتتى جەرلەرىن (زينادان) قورعاسىن. بۇل ولار ٴۇشىن وتە جاقسى. راس، اللا ولار نە ىستەگەندەرىنەن حابار الۋشى». جاراتۋشى يەمىز اللا تاعالا قاھارىنان قورقىپ، حارامعا نازار سالۋدى دوعاراتىن بولسا، اللا وعان كەمەلدەنگەن يمان ٴناسىپ ەتەدى، ٴسويتىپ، ول يماننىڭ ٴلاززاتىن جان جۇرەگىمەن سەزىنەتىن بولادى. ٴيا، حارامعا كوز ٴتۇسىرۋ – جۇرەككە قادالعان وقپەن تەڭ.    

اۋرۋعا سابىرلىق ەتۋ. كەيدە اللا تاعالا ٴوزىنىڭ سۇيىكتى قۇلدارىن اۋرۋ بەرىپ تە سىنايدى. بۇعان جيىركەنەرلىكتەي اۋرۋعا شالدىققان ايۋب پايعامباردىڭ (ع.س.) ٴومىرى ونەگە بولا الادى. ونىڭ تاقۋالىعىنىڭ كەمەلدىگى سونشالىقتى، باسىنا تۇسكەن قيىنشىلىقتى ۇلكەن سابىرلىلىقپەن جەڭە بىلگەن. ونىڭ سابىرلىعى جونىندە اللا تاعالا قۇراندا: «شىنىندا، ونى سابىرلى كوردىك. ول نە دەگەن جاقسى قۇل! ويتكەنى، ول وتە بويۇسىنۋشى»،[2] - دەيدى. دەنساۋلىققا زياننىڭ كەلۋى سابىرسىزدىقتان دا بولىپ جاتادى، ال، اللا تاراپىنان سىناق رەتىندە كەلگەن اۋرۋ تۇرلەرى شىنايى ٴمۇمىن ٴۇشىن ۇلكەن قۇرمەت ەكەنى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى حاديستەردىڭ بىرىندە بىلاي دەلىنگەن: «اللا تاعالا ايتادى: «ەگەر مەن ق ۇلىمنىڭ ەكى سۇيىكتىسىن (ەكى كوزىن)  الىپ سىناسام، ال ول وعان سابىر ەتسە، وندا مەنىڭ تاراپىمنان ول ٴۇشىن ونىڭ ساۋابى – ٴجاننات بولادى»[3].

قيىنشىلىققا سابىرلىق ەتۋ. البەتتە، اللا سۇيگەن قۇلدارىنا  «باقارا» سۇرەسىنىڭ 155-اياتىندا: «ٴبىز ٴسوزسىز سەندەردى ازداپ قورقىتىپ تا، اشىقتىرىپ تا، مال-جاندارىڭدى، شارۋالارىڭدى كەمىتىپ تە سىنايمىز. سابىر ەتكەندەردى قۋانتىپ (سۇيىنشىلەپ) قوي»، – دەيدى. سونىمەن قاتار: «ٴاي، مۇمىندەر! سابىرلىلىق تانىتىپ، نامازبەنەن (اللادان) جاردەم تىلەڭدەر، كۇدىكسىز، اللا سابىر ەتۋشىلەرمەن بىرگە»، – دەيدى «باقارا» سۇرەسىنىڭ 153-اياتىندا.  

سابىر دەگەن ٴدامى اششى ٴدارى سەكىلدى، اۋرۋعا شالدىققان جاننىڭ ٴىشىن كۇيدىرىپ، شىداتپاس قيىندىق كورسەتەدى. الايدا، ادامنىڭ بويىن ٴتۇرلى زيانكەستەردەن ەمدەپ، ناتيجەسىندە شيپاسىن مولىنان بەرەدى دە، ادامدى ادام قالپىندا ساقتاپ قالۋىنا زور ىقپالىن تىزەدى.

سابىر ەتۋ جايىندا پايعامبارىمىزدان (س.ع.س) بىزگە مۇرا بولىپ قالعان حاديستەردەن كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. ٴابۋ ياحيا سۋحايب يبن سينان  (ر.ا.) ول اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س) بىلاي دەپ ايتقانىن جەتكىزەدى: «مۇسىلماننىڭ جايىنا تاڭ قالاسىڭ! شىندىعىندا، ونىڭ كەز كەلگەن جايىندا يگىلىك بار جانە بۇل مۇسىلماننان باسقا ەشكىمگە بەرىلمەگەن: ەگەر وعان ٴبىر جاقسىلىق كەلسە، ول اللاعا شۇكىرلىك ايتادى جانە ونىڭ سول ايتقانىندا يگىلىك بار، ال ەگەر وعان ٴبىر قايعى كەلسە، ول وعان دا سابىر ەتەدى، ونىڭ بۇل ٴىسى دە وزىنە يگىلىك بولىپ ورالادى»[4].

شىدامسىزدىق – يماندى السىرەتەدى. «سابىر ٴتۇبى – سارى التىن» دەمەكشى، ٴار نارسەگە سابىرمەن قارار بولساق، كەز كەلگەن بەلەستەردى باعىندارا الاتىنىمىز ٴسوزسىز.



[1] «ٴزۇمار» سۇرەسى، 10-ايات.
[2] «ساد» سۇرەسى، 44-ايات.
[3] بۇحاري.
[4] مۋسليم.

قاسيەت حان
date14.03.2018readCount1902printباسىپ شىعارۋ