بالا تۋعان العاشقى كۇندەردە ورىندالاتىن 8 امال

1) ٴسۇيىنشى سۇراۋ. ٴسابيدىڭ امان-ەسەن دۇنيەگە كەلۋى – ٴسۇيىنشى سۇراۋعا تۇرارلىق قۋانىشتى جاڭالىقتاردىڭ ٴبىرى. مۇنداي كەزدە بىرەۋى اتا-اجە اتانىپ قۋانسا، ەكىنشىسى اكە، انا دەگەن ارداقتى ەسىمدەرگە يە بولىپ، ومىرىنە ەلەۋلى وزگەرىس ەنەدى. اللا تاعالا قۇراندا بالا سۇراپ دۇعا تىلەگەن پايعامبارىن قۋاندىرىپ: «ەي، زاكاريا! ٴبىز سەنى ۇلمەن سۇيىنشىلەيمىز، ەسىمى – ياحيا. بۇعان دەيىن ەشكىمدى ول ەسىممەن اتامادىق»، – دەيدى. («ٴماريام» سۇرەسى، 7-ايات) اللا يبراھيم پايعامباردى (ا.س) باستاپقىدا ٴبىر ۇلمەن قۋانتقان. بۇل جايىندا قۇران كارىمدە «سوندا ٴبىز ونى وتە ۇستامدى ٴبىر ۇلمەن سۇيىنشىلەدىك» - دەسە، («ساففات» سۇرەسى، 101-ايات) ەكىنشى ۇلى دۇنيەگە كەلگەندە «...(ٴيبراھيمنىڭ ايەلىن) يسحاق جانە ارتىنان ياعقۋبپەن قۋاندىردىق» دەپ باياندالادى. («ھۋد» سۇرەسى، 71-ايات)

2) قۇتتىقتاۋ. پەرزەنتتى بولعان ادامدى كورگەندە بiر كiسi: «شاباندوز قۇتتى بولسىن!» – دەگەن ەكەن. حاسان ٴال-باسري وعان: «اتقا شابارىن نەمەسە ەسەك مىنەرiن قايدان ٴبىلدiڭ؟» – دەپتى. الگى ادام: «قالاي دەگەنiمiز دۇرىس؟» – دەيدى. سوندا حاسان: «اللانىڭ ساعان بەرگەن سىيى بەرەكەلى بولسىن! بۇل سىيدى بەرگەن سىيلاۋشىعا شۇكىرلىك ەت. اللا ساعان ونىڭ باليعاتقا جەتىپ، جاقسىلىقتارىن كورۋىڭدى ٴناسىپ ەتسىن» دەپ ايت»، – دەگەن ەكەن.

3) ٴسابيدىڭ قۇلاعىنا ازان ايتۋ. ٴسابيدىڭ قۇلاعىنا العاشقى ەستىلەتىن ٴسوز اللانىڭ ەسىمى بولۋى ٴۇشىن ٴارى ٴسابي يماندىلىققا جاقىن بولسىن دەگەن ماقساتتا وڭ قۇلاعىنا ازان، سول قۇلاعىنا قامات ايتىلعانى ٴجون.

4) تاحنيك جاساۋ. اكەسى نەمەسە ٴبىر يگى ادامنىڭ قۇرمانى شايناپ، ونىمەن ٴسابيدىڭ تاڭدايىن سىلاۋى ساۋابى مول سۇننەت امالىنا جاتادى. ويتكەنى، پايعامبارىمىز (ﷺ) ساحابالاردىڭ بالالارىنىڭ بىرنەشەۋىنە وسىلاي جاساعان. ٴابۋ باكىر ٴاس-سىددىقتىڭ قىزى ٴاسما مەككەدە كوتەرگەن بالاسىن ٴماديناداعى قۇبا دەگەن جەردە بوسانادى. بالانى اللا ەلشىسىنە (ﷺ) الىپ كەلگەندە، پايعامبارىمىز (ﷺ) الدىنا الىپ، ونىڭ اۋزىنا شايناعان قۇرماسىن جاعادى. ياعني ٴسابيدىڭ ىشىنە كىرگەن العاشقى اۋقاتى پايعامبارىمىز (ﷺ) جەگەن قۇرمانىڭ ٴسولى بولدى. سوسىن قۇرمانى ٴسابيدىڭ قىزىل يەگiنە جاعىپ، وعان بەرەكە تىلەيدى. (بۇحاري، مۋسليم) 

5) اقيقا، ياعني شىلدەحانا تويىن جاساۋ. اللانىڭ بەرگەن نارەستەسىنە شۇكىرلىك ايتۋ ماقساتىندا سويىلاتىن مالدى «اقيقا» دەپ اتايدى. تۋىلعان بالاعا ارناپ، ونىڭ اتىنان اقيقا سويۋ (ياعني قوي سويۋ) ٴلازىم. بۇل كوپتەگەن عۇلامالاردىڭ ايتۋلارى بويىنشا سۇننەت امالعا جاتادى، ياعني مىندەت ەمەس. ٴبىراق ورىنداساڭىز، ساۋاپتى ٴارى بالانىڭ ومىرىنە جاقسى اسەرىن تيگىزەدى. اللا ەلشىسى (ﷺ): «بالا تۋىلعاندا اقيقا جاساپ، قوي سويىڭدار جانە ونىڭ شاشىن الىڭدار»، – دەگەن. (بۇحاري) اللا ەلشىسى (ﷺ) تاعى دا: «ۇل بالاعا ارناپ ەكى قوي، قىز بالاعا ٴبىر قوي (سويىلادى)»، – دەگەن. (تيرميزي، احماد) ال عۇلامالاردىڭ كەيبiرi ۇلعا دا، قىزعا دا ٴبىر قوي سويۋ جەتكىلىكتى دەگەن پىكىردى ايتادى. اقيقا قۇرباندىعىن بالا تۋعاننان كەيىن ٴۇشىنشى، جەتىنشى، ون ٴتورتىنشى كۇنى نەمەسە ودان كەشىكسە، قالاعان ۋاقىتتا سويا بەرۋگە بولادى.

6) كۇمىستى ساداقا ەتۋ. بالانىڭ شاشىن الىپ، سالماعىن ولشەپ، سول سالماقتىڭ كولەمىندەي كۇمىستى (اقشانى) ساداقا ەتسەڭىز، سۇننەتكە ساي امال جاساعان بولاسىز.  7) ات قويۋ. بالا تۋعان كۇننەن باستاپ وعان جەتى كۇن ىشىندە ات قويىلادى. (البەتتە، بۇل جاقسى ەسiم بولۋى شارت). ات قويۋدى جەتى كۇننەن كەشىكتىرۋ ابزال ٴىستى ورىنداماۋ بولىپ سانالادى. ٴاناس يبن ماليكتەن جەتكەن حاديستە اللا ەلشىسى (ﷺ): «بۇگىن تۇندە ۇلدى بولىپ، ونى اتام ٴيبراھيمنىڭ ەسىمىمەن اتادىم»، – دەلىنگەن. (مۋسليم)

8) ۇل بالانى سۇندەتكە وتىرعىزۋ. مۇسىلماندىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە بالانى سۇندەتكە كوپ كەشىكتىرمەي ەرتەرەك وتىرعىزعان ابزال.

date12.03.2018readCount1561printباسىپ شىعارۋ