ەرىڭىزدىڭ سىزدەگى حاقىلارىن بىلەسىز بە؟

قازىرگى زاماندا جۇمىس ىستەۋ شارتتارى مەن اقشا تابۋ جولدارى اۋىرلاپ كەتكەنىن بايقايمىز. كەيدە جۇمىس ۇجىمىنداعى قىزمەتكەرلەر مەن ارىپتەستەردىڭ اراسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر شىعىپ، ارا-قاتىناس شيەلەنىسىپ جاتادى، وعان قوسا، جۇمىستاعى قىزمەتىنە بايلانىستى كوپتەگەن قيىندىقتار تۋىنداپ جاتادى. ەركەك سىرتقا اسا سەزدىرە قويماعانىمەن، كوبىنەسە وسىنداي اۋىر جاعدايلاردان جۇيكەسى جۇقارىپ، شارشاپ-شالدىعىپ، ىشكى دۇنيەسى كۇيزەلىسكە ۇشىراپ، ۇيگە شارشاعان كۇيدە كەلەدى ەكەن. وسىنداي جاعدايدا ۇيگە كەلگەن كۇيەۋى ايەلىنەن جىلى شىرايمەن جاعىمدى ٴسوز كۇتەدى، وزىنە كوڭىل ٴبولۋىن قالايدى. بۇنى دا كورە الماسا جاعدايى ودان تومەن ٴتۇسىپ كەتەدى. سوزدەرى، ارەكەتتەرى دە وزگەرەدى.

يسلام عالىمدارى «ۇيىندە تىنىشتىعى بولماعان ەركەك دۇنيە جاھاننامىندا جۇرگەنمەن تەڭ» دەگەن ەكەن. ەندىگى بۇل جاعدايدا، ايەل ونسىز دا تولىپ كەلگەن جۇيكە ىدىسىن تاسىتاتىن سوڭعى تامشى بولماۋى كەرەك. كەرىسىنشە دەرەۋ جىلى شىراي تانىتىپ، كوڭىلىن اۋلاۋعا كىرىسۋى كەرەك. ونى تۇسىنۋگە تىرىسۋى، سابىر ەتۋى قاجەت. ول ۇيدە بولعان كەزدە ٴۇي تىرلىگىنە دە قاراماۋ كەرەك، ونىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ، ونى قۋانتۋ كەرەك. ٴۇي تىرلىگى، تاعى دا باسقا جۇمىستاردى ول بولماعان كەزدەردە جاساعانى ابزال. ەرلەردىڭ ايەلدەگى حاقىلارىنىڭ ٴبىرى – ايەلىنىڭ وعان بويسىنۋى. ول – ەرىنىنىڭ امىرىنە قۇلاق اسىپ، شاماسى جەتكەنشە ٴسوزىن جەرگە تاستاماۋى، ونىڭ دەگەنىن ورىنداۋى جانە وعان قارسى شىعىپ، شەكتەن اسپاۋى كەرەك.

ەگەر ەر ادام ٴوز ايەلىنەن شاريعات ۇكىمدەرىنە قايشى كەلەتىن، ٴدىني جانە ادامگەرشىلىك كوزقاراسقا، ۇعىمعا سىيمايتىن ىستەردى ورىنداۋدى تالاپ ەتسە، كۇنالى ىستەردى قولمەن ىستەۋگە نەمەسە ونداي ىستەرگە سەبەپ بولاتىن جاعدايلارعا باعىتتاسا، ونداي جاعدايدا، تالاپتارى مەن بۇيرىقتارىن ورىنداۋدان باس تاراتا الاسىز. مىسالى، نامازدى ۋاقىتشا تارك ەتە تۇرۋ، نامازدى كەشىكتىرىپ وقۋ، پارىز بولعان رامازان ورازاسىن سەبەپسىز (مىسالى، بالا ەمىزۋ، ەتەككىر كەلۋ، ناۋقاستانۋ ت.ب) تۇتپاۋىن بۇيىرۋى جانە ونى ۇرلىققا جۇمساۋ، عايبات ٴسوز ايتىپ، وسەك تاسۋ سەكىلدى ىس-ارەكەتتەرگە يتەرمەلەۋى.

ال، ەرىنىڭ تالاپ ەتكەن نارسەلەرى ايەلدى كۇنالى ىستەرگە جەتەلەمەسە، تىيىم سالىنعاننان شەكتەن اسىپ كەتپەيتىن بولسا، ونداي جاعدايدا كۇيەۋىنىڭ تالاپتارىن شاماسى جەتكەنشە ورىنداعانى ابزال. كۇيەۋىڭىزگە باعىنىپ، تالاپتارىن ورىنداۋىڭىز، ٴسىزدىڭ دارەجەڭىزدىڭ ٴتۇسىپ قالعانى ەمەس، كەرىسىنشە، اللانىڭ الدىندا دارەجەڭىزدىڭ ارتىپ، ساۋاپتارىڭىزدىڭ ەسەلەنۋىنە سەبەپ بولارىن ۇمىتپاڭىز.

ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) كۇيەۋىنىڭ رازىلىعىن كۇزەتىپ، امىرىنە بويسۇنعانمۇسىلمان ايەلدىڭ اللا تاراپىنان قانداي سىيلىققا قولى جەتەتىنى تۋرالى: «ەگەر ايەل بەس (پارىز) نامازدى وتەسە، رامازان ايىنىڭ ورازاسىن ۇستاسا، ۇياتتى جەرىن ساقتاسا (زينا ىستەرىنە بارماسا) جانە ەرىنە بويۇسىنسا، ٴجانناتقا قالاعان ەسىكتەرى ارقىلى كىرەدى»، - دەگەن (يبن حيببان ريۋايات ەتكەن). سونداي-اق، يمام احماد تە وسى ماعىناداعى: «ەگەر ايەل بەس نامازدى ورىنداسا، رامازان ايىندا ورازا تۇتسا، ۇياتتى جەرىن ساقتاسا جانە  كۇيەۋىنە بويسۇنسا، اقىرەت كۇنى وعان «ٴجانناتقا قالاعان ەسىگىڭنەن كىر» دەلىنەدى دەگەن (ٴال-مۋسناد ريۋايات ەتكەن).        

ايەلدىڭ ەرىنە بويسۇنۋى ونىڭ كەمدىگىنەن نەمەسە، ەردەن تومەن جاراتىلعاندىعىنان ەمەس. ايەل دە قادىر-قاسيەتى جونىنەن ەشتەڭەدەن كەم ەمەس. ەر كىسى سەكىلدى، ايەل دە قۇرمەتتەۋگە، قادىرلەۋگە لايىق. بۇل جونىندە پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «راسىندا ايەلدەر – ەرلەردىڭ سىڭارلارى»، - دەگەن.  يسلام عالىمدارى «شايتان كاپىرلەرمەن ەمەس، مۇسىلماندارمەن الەك» دەگەن. شايتان اسكەرلەرىن تاڭەرتەڭگىسىن جىبەرىپ كەشكە ەسەپ الادى ەكەن. بىرەۋى «نامازىن بۇزدىردىم» دەسە، «جارايدى» دەپتى. بىرەۋى «ورازاسىن بۇزدىردىم» دەسە، وعان دا «جارايدى» دەپتى. بىرەۋى «حارام جەگىزدىم» دەگەنىنە دە «جارايدى» دەپتى. باسقا بىرەۋى «كۇيەۋىمەن ايەلىن ارازداستىردىم» دەگەندە شايتان قۋانىپ، ورنىنان اتىپ تۇرىپ، «جارايسىڭ» دەپتى، ماڭدايىنان ٴسۇيىپ، «ەڭ ۇلكەن ٴىستى سەن اتقاردىڭ، ارازداساتىن بولسا قالعانىنىڭ ٴبارى ۋاقىت وتۋىمەن بۇزىلادى» دەگەن ەكەن.سوندىقتان ٴاردايىم ساق ٴجۇرىپ، شايتانمەن ٴناپسىنىڭ مۇنداي ارەكەتىنە جول بەرمەۋ كەرەك.     

كۇيەۋلەرىڭىزگە دەمەۋشى بولىڭىزدار، جاقسى مىنەزدەرىڭىزبەن، جىلى سوزدەرىڭىزبەن، ٴدامدى تاعامدارىڭىزبەن، ٴۇي تازالىعى، تياناقتىلىعىمەن نەمەسە كۇيەۋلەرىڭىز ۇناتاتىن امالدار ارقىلى ونى ۇيگە بايلاڭىزدار. ول ۇيگە قاراي قادام باسۋ ٴۇشىن جانتالاسىپ اسىعاتىن بولسىن. ۇيانى ۇرعاشى قۇس جاسايدى، ٴۇيدى دە ٴۇي ەتەتىن ايەلدەر ەكەنىن ۇمىتپايىق. عابيت مۇسىرەپوۆ اتامىز ايتپاقشى، «ايەلدىڭ ەستىلىگى جەڭسە، سۇلۋلىعى دا ارتا تۇسەدى».

asylarna.kz
date12.03.2018readCount2000printباسىپ شىعارۋ