ٴمان بەرۋگە ٴتيىستى كەيبىر وتباسىلىق ماسەلەلەر

بيىل قازاقستان مۇسىلماندارى ٴدىني باسقارماسىنىڭ باستاماسىمەن ٴدىني قىزمەت اياسىندا «يسلام جانە وتباسى جىلى» دەپ جاريالاندى. «وتان – وتباسىنان باستالادى»، – دەمەكشى، مەملەكەت مەرەيىنىڭ ۇستەم بولۋى بىلىممەن قاتار تەكتىلىككە تاربيەلەنگەن ۇلاعاتتى ۇرپاققا تىكەلەي بايلانىستى دەپ ەسەپتەيمىز.

ويتكەنى، وتباسى – «شاعىن مەملەكەت». ىرگەسى بەرىك، بىرلىگى بەكەم ەلدىڭ بولاشاعى «شاعىم مەملەكەتتەن» باستالادى ەمەس پە؟ وسى رەتتە وتباسى بەرەكەسى مەن شاڭىراقتىڭ شاتتىعىن ارتتىراتىن كەيبىر جايتتارعا توقتالىپ وتكەندى ٴجون كورىپ وتىرمىز.

بىرىنشىدەن، وزگەنى ەمەس، ٴوزىمىزدى تاربيەلەۋ. بۇل – ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى، قوعامدى جاقسىلىققا وزگەرتۋدى ۋايىمداعان ادام ەڭ اۋەلى ٴوزىن وزگەرتۋى قاجەت. دەمەك، وزگەنىڭ بويىنان جاقسى قاسيەتتەردى كورگىسى كەلگەن پەندە سول اسىل قۇندىلىقتار ٴوزىنىڭ تۇلا بويىنان كورىنىس تابۋى ٴتيىس. «اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ «راعىد» سۇرەسىنىڭ 11-اياتىندا: «ٴقايبىر قاۋىم ٴوزىن-وزى وزگەرتپەيىنشە اللا ونى وزگەرتپەيدى»، – دەپ بايانداعان. ادام تۇزەلسە، ونىڭ وتباسىنان جاقسىلىقتىڭ نىشانى بايقالادى. وتباسى تۇزەلسە، قوعام، قاۋىم ىزگىلىككە قادام باسادى.

ەكىنشىدەن، قۇداي قوسقان قوساعىمىزعا جاقسى قاراۋ، ياكي ونىڭ بويىنا كوركەم مىنەز قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرىپ، ادامي قاسيەتتىڭ التىن ٴدانىن ەگۋ. ايەل – اللانىڭ اماناتى. ونىڭ ادەبى مەن تاربيەسىنە جولداسى جاۋاپتى. قىز-كەلىنشەككە ٴتان نازىكتىك ونىڭ تابيعي جاراتىلىسىنا قاتىستى قۇبىلىس. ونىڭ سەزىمتالدىعى مەن جالپى بولمىسىن قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلداعان ابزال.

جاراتۋشى جاببار يەمىز «نيسا» سۇرەسىنىڭ 19-اياتىندا كۇللى ادامزات بالاسىنا: «ايەلدەرىڭمەن جاقسى تۇرىپ، جاقسى قارىم-قاتىناستا بولىڭدار»، – دەپ ٴامىر ەتكەن. اللانىڭ ٴناسىپ ەتكەن سىيىن رازىلىقپەن قابىلداپ، وعان جاقسى قاراپ، كوركەم قارىم-قاتىناس جاساۋ – مۇسىلماننىڭ مىندەتى.   

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.): «يمان تۇرعىسىنان مۇمىندەردىڭ ەڭ كامىلى – مىنەز-قۇلقى ەڭ جاقسى بولعاندار. سەندەردىڭ ەڭ ارداقتىلارىڭ − جارلارى مەن بالالارىنا جاقسى قاراعاندارىڭ. ارالارىڭدا جانۇياسىنا ەڭ جاقسى قارايتىن مەنمىن»، – دەگەن. پايعامبار سۇننەتىنە ادالدىق ونىڭ امالدارىن ورىنداۋدان باستالادى ەمەس پە؟

اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ٴبىر سوزىندە ايتقانداي، ٴمۇمىن ەر ادام ەش ۋاقىتتا ٴمۇمىن ايەلدى جەك كورۋىنە بولمايدى. ەگەر دە قانداي دا ٴبىر ٴمۇمىن ايەلدىڭ الدەبىر مىنەزى كوڭىلىنە جاقپاسا، باسقا ٴبىر قاسيەتىن ۇناتىپ قالاتىنى حاق.

امر يبن ٴال-احۋاس ٴال-جۋشامي (ر.ا.) بىلاي دەگەن ەكەن: «پايعامبارىمىز قوشتاسۋ قاجىلىعىندا اللا تاعالاعا ماقتاۋ ايتىپ، شۇكىرشىلىك بىلدىرگەن سوڭ جاماعاتقا بىلاي دەپ ناسيحات ايتقانىن ەستىدىم: «ايەلدەرىڭە جاقسى قاراڭدار، ويتكەنى سەندەر شىن مانىندە ولارعا جاۋاپتىسىڭدار. انىق ارسىزدىق جاسامايىنشا (كۇيەۋىنە وپاسىزدىق جاسامايىنشا نەمەسە بويسۇنۋدان باس تارتپايىنشا)، ولارمەن تەك جاقسى قارىم-قاتىناستا بولۋعا تيىسسىڭدەر. سەندەر ٴۇشىن بۇدان باسقا جول جوق...».

دەمەك، ايەلدىڭ الدەبىر ٴسوزى نەمەسە وعاش قىلىعى اجىراسۋعا باستى سەبەپ بولماۋى كەرەك.

ۇشىنشىدەن، بالا تاربيەسىنە كوڭىل ٴبولۋ. حالقىمىزدا: «ەل بولام دەسەڭ، بەسىگىڭدى تۇزە»، – دەگەن ناقىل بار. پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ٴبىر وسيەتىندە: «بالاعا اكەنىڭ بەرەر ەڭ جاقسى سىيى – ول تاربيە»، – دەگەن ەكەن.

جاقسلىعى مەن جاماندىعىن الما-كەزەك ارپالىسىپ جاتقان الماعايىپ مىنا زاماندا بالاعا ٴبىلىم بەرۋدەن بۇرىن ونىڭ تاربيەسى باستى ورىنعا شىقتى. «تاربيەسىز بەرىلگەن ٴبىلىم – ادامزاتتىڭ حاس جاۋى»، – دەپ ٴمانى تەرەڭ تۇجىرىم ايتىپ كەتكەن ٴابۋ ناسىر ٴال-فارابي بابامىزدىڭ ٴسوزى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ٴوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن جوعالتپاي كەلەدى. ٴبىلىم مەن تاربيە – قۇستىڭ قوس قاناتى ىسپەتتى. ٴبىرىنسىز-بىرى دامۋدىڭ داڭعىل جولىندا ەركىن سامعاي المايدى.

بالا تاربيەسىنە قاتىستى ماسەلە تاعى دا سول اكەنىڭ تۇلعالىق رولىنە كەلىپ تىرەلەدى. ەستى ٴسوز ايتىپ كەتكەن بايىرعى بابالارىمىز: «اتا كورگەن وق جونار، انا كورگەن تون پىشەر»، – دەگەن. بالا كورگەنىن ىستەيدى. كوركەم تاربيە كورگەن بالا تەكسىزدىككە بارمايدى، ارى مەن نامىسىن ساقتايدى. ويتكەنى، «بالاپان ۇيادا نە كورسە، ۇشقاندا سونى ىلەدى».    

اسىل ٴدىنىمىز يسلام بالا تاربيەسىنە ەرەكشە ٴمان بەرەدى. پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) تاعى ٴبىر حاديسىندە: «بالاعا ٴبىر رەت كوڭىل كولىپ، تاربيە بەرۋ – ٴبىر ساع (ٴبىر ساع – 2120 گراممعا تەڭ) كولەمىندە ساداقا بەرگەننەن دە جاقسى»، – دەلىنگەن.

بۇل رەتتە بالاعا سوزبەن ەمەس، ىسپەن ۇلگى بولۋ، وعان جۇمساقتىق تانىتۋ، ونىمەن پىكىرلەسۋ، سويلەسۋ، ونىڭ قولىمەن ساۋاپتى ىستەردى جاساۋ، ولارعا سىيلىق ۇلەستىرىپ، جۇيەلى تۇردە جىگەرلەندىرىپ تۇرۋ، بارىنە بىردەي قاراپ، ۇدايى دۇعا جاساۋ – وتە ماڭىزدى امالداردىڭ ٴبىرى.

تورتىنشىدەن، تۋىسقاندارمەن كوركەم مامىلەدە بولۋ. حالىق دانالىعىندا: «اي ارالاسپاساڭ اعايىن جات»، – دەگەن قاناتتى ٴسوز بار. دىنىمىزدەگى ساۋاپتى امالداردىڭ ٴبىرى – تۋىسقاندارعا قارايلاسۋ، ولارمەن بايلانىستى ۇزبەۋ. ٴبىز «ولە جەگەنشە، اعايىنمەن بولە جە»، «باۋىر شىرىن، باس ٴتاتتى، اعايىنمەن ىشكەن اس ٴتاتتى»، «تۋىسى ٴبىردىڭ قونىسى ٴبىر، تۋىسى ٴبىردىڭ ۋىسى ٴبىر»، – دەپ تۋىستىق قارىم-قاتىناستى تۋ ەتكەن جورالى جۇرتپىز. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمدە ادامزات بالاسىنا بىلاي ٴامىر ەتكەن:  

«نەگىزىندە اللا ادىلەتتى، يگىلىكتى جانە اعايىن-تۋىسقانعا قارايلاسۋدى بۇيىرادى». ال، اللا ەلشىسى (س.ع.س.): «كىمدە-كىم ريزىعىنىڭ كوبەيۋىن جانە ٴومىرىنىڭ ۇزارۋىن قالاسا، تۋعان-تۋىسقاندارىمەن قارىم-قاتىناسىن ۇزبەسىن»، – دەگەن. بايقاپ قاراساق، اللا تاعالا ادامنىڭ ٴتىپتى ريزىعى مەن ٴومىرىن ونىڭ تۋىسقاندارىمەن قالاي قارىم-قاتىناس جاسايتىنىنا بايلانىستىرىپ قويعان.

بەسىنشى، كورشى حاقىسىن بەرۋ. اللا تاعالا قۇراننىڭ «نيسا» سۇرەسىنىڭ 36-اياتىندا بىلاي دەيدى:

«اللاعا قۇلشىلىق قىلىڭدار. وعان ەشكىمدى سەرىك قوسپاڭدار. اكە­شەشەگە، تۋىستارعا، جەتىمدەرگە، كەدەي­كەپشىكتەرگە، جاقىن كورشىگە، الىس كورشىگە، جانىڭداعى جولداسىڭا، قاراجاتى تاۋسىلعان جولاۋشىلارعا، قولدارىڭا قاراعاندارعا (قىزمەتشىلەرگە) جاقسىلىق جاساڭدار. اللا داندايسىعان تاكاپپارلاردى جاقسى كورمەيدى».

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.): «كورشى تۋرالى جابىرەيىل پەرىشتەنىڭ كەڭەستى ۇيىپ-توككەنى سونشا – مەن ەرىكسىز كورشىنى كورشىگە مۇراگەر ەتپەس پە ەكەن دەگەن ويعا قالدىم»، – دەگەن.

«ٴۇي الما، كورشى ال»، – دەگەن ماقالدىڭ مانىنە ۇڭىلسەك، ۇيدەن بۇرىن جاقسى كورشىنىڭ قىمبات ەكەنىن تۇسىنەمىز. جاقسى كورشى بولا ٴبىلۋ نەمەسە مازاسىز كورشىنىڭ سىناقتارىنا سابىر ەتە ٴبىلۋ – مۇسىلماننىڭ اسىل مىندەتتەرىنىڭ ٴبىرى.

اللا تاعالا بارشامىزدىڭ وتباسىمىزعا باق-بەرەكە، شاڭىراعىمىزعا شاتتىق، بالا-شاعامىزعا يماني تاربيە ٴناسىپ ەتىپ، ەكى دۇنيە باقىتىنا بولەگەي! ٴامين!  

قانات قىدىرمين
date07.03.2018readCount1071printباسىپ شىعارۋ