تازالىق – بارشاعا مىندەت

يسلام دىنىندە تازالىققا جەتە ٴمان بەرگەن. سەبەبى، يسلام – تازالىقتى، ادىلدىكتى، بەيبىتشىلىكتى نەگىزگە الاتىن ٴدىن. ٴبىز تازالىق دەپ تەك بەت-قولدى جۋىپ، مونشاعا ٴتۇسىپ، تازا ٴجۇرۋ دەپ ويلاساق قاتەلەسەمىز. يسلام دىنىندە مۇسىلمان ادامنىڭ ٴتان تازالىعىنا قوسا، رۋحاني تازالىعى دا ساقتالۋ كەرەك. سول ٴۇشىن دە اسىل ٴدىنىمىزدى ناسيحاتتاي باستاعان پايعامبارىمىز (س.ع.س.) سول كەزدەگى ازعان قوعامدى ٴۇش جاعىنان تازالاعان بولاتىن. ٴبىرىنشىسى – جۇرەكتەردى اللادان وزگە نارسەلەرگە تابىنۋدان تازالادى. ەكىنشىسى – عيبادات تازالىعى، ياعني  ناماز، ورازا، قاجىلىق، زەكەت ارقىلى كۇنالاردان تازالاسا، قۇلشىلىقتا ورىندالاتىن دارەت، عۇسىل ارقىلى ٴتاندى تازالادى. ٴۇشىنشىسى – وتىرىك، عايبات ايتپاۋ، بىرەۋدىڭ اقىسىن جەمەۋ، تاكاپپار بولماۋ سياقتى كوركەم مىنەز تازالىعى.

بارىمىزگە بەلگىلى، يسلامدا تازا بولماعان بارشا نارسە حارام. مىسالى: بەت-قول تازالىعى بىلاي تۇرسىن، جەيتىن اسىمىز بەن جۇرەتىن جەرىمىزدىڭ دە تازا بولۋ كەرەك. بىلە بىلسەڭىز، نامازىمىزدىڭ دا قابىل بولۋى ٴۇشىن نامازدىڭ شارتى ورىندالۋ كەرەك. ونىڭ التاۋى ىشىندە، التاۋى سىرتىندا. سول سىرتىنداعى التاۋىنىڭ ٴبىرى وسى – تازالىق.

قۇران اياتتارىنىڭ دا ەڭ العاش تۇسىرىلگەندەردىڭ ٴبىرى دە تازالىق جايىندا ەكەن. بارشامىز بىلەتىندەي، ەڭ ٴبىرىنشى تۇسكەن ايات «اعلاق» سۇرەسىنىڭ العاشقى بەس اياتى، ال ودان كەيىن «ٴمۇدداسير» سۇرەسى ەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.)  ەكىنشى رەت  ۋاحي جەتكىزۋشى پەرىشتە جەبىرەيلدىڭ (ع.س.) بەينەسىن كورىپ، ۇيىنە ۇرەيدەن قالشىلداپ، ٴدىرىلىن باسا الماي، ٴوڭى قاشقان سۇپ-سۇر كۇيدە كەلىپ، ىشكە كىرە سالا: «مەنى قىمتاڭدار، مەنى قىمتاڭدار! مەنى بۇركەڭدەر، مەنى بۇركەڭدەر!» – دەپ جاتقان كەزدە، مىنا اياتتار وعان وقىلعان ەدى: «ٴاي، جامىلۋشى! تۇر ەندى! ادامدارعا ەسكەرت! راببىڭدى ۇلىقتا! كيىمىڭدى تازالا! ٴار ٴتۇرلى لاس ىستەردەن اۋلاق بول! (قىلعان ٴىسىڭدى) كوپ مىندەت قىلما. راببىڭ ٴۇشىن سابىر ەت»[1].

«تۇر، كيىمىندى تازالا» دەپ ايتقان العاشقى اياتتاردا يسلامداعى تازالىقتىڭ ماڭىزدىلىعى بايقالادى.

ال، «ٴمايدا» سۇرەسىندە حارام، قولدانۋعا بولمايتىن نارسەلەر تۋرالى ايتقان كەزدە دە، ولار لاس نارسەلەردەن دەپ تە ەسكەرتكەن. «ٴاي، مۇمىندەر! اراق، قۇمار، تىگىلگەن تاستار (پۇتتار) جانە بال اشاتىن وقتار لاس، شايتاننىڭ ىستەرىنەن. ودان ساقتانىڭدار، قۇتىلارسىڭدار.»

وسى اياتتاردان ٴبىز اراق، قۇمار ويىنداردىڭ  بارلىعى لاس نارسەلەردەن ەكەنىن كورەدى ەكەنبىز. سول ٴۇشىن عالىمدار تازالىقتى ۇشكە بولەدى.

1. ناجىستەن تازا بولۋ.
2. كۇنادان تازا بولۋ.
3. مىنەزدى تازالاۋ.                                                       

 

يسلام ٴدىنى كەلگەلى مۇسىلمان جۇرتشىلىقتىڭ ٴار ۇيىندە جۋىناتىن ورىندار بولسا، باتىس ەلدەرىندە مونشا دەگەن تۇسىنىك 18 عاسىردان پايدا بولعان. سابىننىڭ ٴوزىن يسلام عالىمدارى ويلاپ تاپقان بولاتىن. ٴارى كەتپەي-اق، كۇندەلىكتى جەيتىن تاماعىمىزدىڭ بەرەكەتى تازالىق ەكەندىگى تۋرالى پايعامبارىمىز بىلاي دەپ ايتقان: «تاماقتىڭ بەرەكەتى - تاماقتىڭ الدى مەن ارتىندا قول جۋۋ»[2].

ال، تاڭەرتەن توسەكتەن تۇرماستان تاماقتى الدىنا الىپ كەلگەندى رومانتيكا دەپ تانىپ جۇرگەن ەۆروپالىق تاربيەگە قارسى يسلام ٴدىنى تازالىقتى العا تارتىپ، «كىمدە-كىم تاڭەرتەن تۇرسا قولىن جۋسىن، سەبەبى قولىنىڭ قايدا تۇنەگەنىن بىلمەيدى عوي» دەگەن ەمەس پە؟!

سونداي-اق، «بەس نارسەنى جاراتىلىسىنان ادام قاجەتسىنەدى: مۇرتتى باسۋ، تىرناق قىسقارتۋ، قولتىقتى تۇكتەن تازارتۋ، ۇياتتى جەردى تۇكتەن تازارتۋ، سۇندەتكە وتىرۋ»[3]،- دەپ، يسلامداعى تازالىق ادام جاراتىلىسىن تولىق قامتيتىنىن اڭعارتقان.

پاكتىك يمانعا شاقىرادى، ال يمان ٴجانناتتا يەسىمەن بىرگە بولادى. بۇل جونىندە قازاق اتام:

ٴتىس ٴبۇلىندى دەگەنشە
ٴىش ٴبۇلىندى دەسەڭشى.
ٴىش ٴبۇلىندى دەگەنشە،
ٴىس ٴبۇلىندى دەسەڭشى، - دەپ ٴتىستىڭ تازالىعى دا ٴوز الدىنا پايداسى بارىن جەتكىزگەن.

يسلام دىنىندە اق كيىم كييۋدى ابزال ساناعان. پايعامبارىمىز دا (س.ع.س.) اق ٴتۇستى كيىمدى قاتتى ۇناتقان. ونىڭ سەبەبىن عالىمدار كوپ ويلانىپ بىلاي دەپ شەشكەن بولاتىن. ٴبىرىنشى، اق ٴتۇس كۇننىڭ ىسسىلىعىن وزىنە تارتپايدى دەسە، ەكىنشىسى، اق كيگەن ادام تازا جۇرۋگە تىرىسادى دەپ تۇسپالداعان.

ەڭ باستىسى، ادام بويىندا رۋحاني تازالىق بولۋ كەرەك. سەبەبى دەنەدە ٴبىر ەت بار، ەگەر ول لاس بولسا، وندا بۇكىلى لاس بولادى، ەگەر ول تازا بولسا وندا بارلىعى تازا بولادى. ول – جۇرەگىمىز. راسىمەن دە، ونىڭ تازالىعى جويىلىپ بارا جاتقانداي، قازىرگى كەزدە قوعام ىشىندە بولىپ جاتقان پاراقورلىق، جالا جابۋ، وتىرىك ايتۋ، تۋىستىق قاتىناستى ٴۇزۋ، زينا جاساۋ ەتەك الىپ كەتكەن. ەتەك العانى سونشالىق، كىشكەنتاي سابيلەردى تىرىدەي تاستاپ، جازىقسىز ادامداردى سوتتاپ، اتا-انالاردى بالاعاتتاپ ٴجۇرمىز. اباي اتامىزدا وسىنى مەڭزەپ:

يماننىڭ تازالىعىن جاقسى ۇقتىرماي،
سىرتىن قانشا جۋعانمەن، ٴىشى وڭباعان...»، ادامدار جەر باسىپ، كەزىپ ٴجۇر.

قۇرمەتتى مۇسىلماندار، ىشكى-سىرتقى تازالىعىمىزعا ٴمان بەرەيىك. ونىمەن قوسا اۋلامىزدىڭ، قالامىزدىڭ تازالىعى ٴوز قولىمىزدا. ٴبىزدىڭ بەت-بەينەمىز، يماندىلىعىمىز وسىدان-اق اڭعارىلادى. «تازالىق - يماننىڭ جارتىسى» دەگەن ٴسوزدى ۇران قىلىپ، ٴار قاشان تازا جۇرەيىك.



[1]«ٴمۇدداسير» سۇرەسى، 1-5 اياتتار.
[2] بۋحاري، ۋدۋ، 26.
[3] مۋسليم، تاحارا، 49-56

رۋسلان سۇلتانوۆ
date07.03.2018readCount1075printباسىپ شىعارۋ