پايعامبارىمىز (س.ع.س.) نەگە قايىر سۇراۋدان قايتارعان

حاكيم بين حيزام (ر.ا.) ساحابا بىلاي اڭگىمەلەيدى: «اللا ەلشىسىنەن (س.ع.س.) (كومەك) سۇراپ باردىم، بەردى. ارتىنان تاعى سۇرادىم، بەردى. سوڭىرا تاعى سۇرادىم، تاعى بەردى. سوسىن پايعامبار (س.ع.س.): «ەي، حاكيم! دۇنيە دەگەنىڭ جاسىل دا ٴدامدى (ادامنىڭ كوزى تويمايدى جانە قۇمارى قانبايدى). كىمگە دامەتپەي بەرىلسە، وعان بەرەكەلى بوپ كەلەدى. ال، كىمگە دانىككەننەن بەرىلسە، بەرەكەتسىز بولادى. ول جەسە دە تويمايتىن بىرەۋ سياقتى بوپ قالادى. بيىك تۇرعان قول تومەن قولدان جاقسىراق»، – دەدى.

مۇنى ەستىگەن حاكيم (ر.ا.): «ۋا، اللا ەلشىسى! ٴسىزدى اقيقاتپەن جىبەرگەن اللا اتىمەن انت ەتەيىن، مۇنان كەيىن دۇنيەدەن وزعانىمشا، ەشكىمنەن ەشنارسە (مۇقتاج بولسام دا بىرەۋدىڭ مال-مۇلكىن سۇراپ) كەمىتپەيمىن»، – دەيدى. كەيىننەن ٴابۋ باكىردىڭ (ر.ا.) حاليفالىق زامانىندا حاكيمدى شاقىرىپ ولجادان تەسىلى ۇلەسىن بەرمەك بولدى، حاكيم باس تارتادى. ومار حاليفا داۋىرىندە دە حاكيمنىڭ ۇلەسىن بەرمەك بولدى. ٴبىراق، حاكيم تاعى دا تارتىنادى. سوندا حاليفا ومار: «ۋا، مۇسىلمان جۇرتى! سەندەردى حاكيمگە كۋا ەتەمىن. مەن وعان ولجادان تيەسىلى ۇلەسىن ۇسىندىم، ول الۋدان باس تارتتى»، – دەگەن ەكەن. وسىلايشا، حاكيم دۇنيەدەن وتكەنشە ەشكىمنەن ەشنارسە الماعان ەكەن[1].

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) ادامداردىڭ ىشىندە ەڭ كوركەم مىنەزدىسى ٴارى ادامداردىڭ قاتە-كەمشىلىگىن تۇزەتۋدە جانە اقىل-كەڭەس بەرۋدە عاجايىپ ادىس-تاسىلدەر قولداناتىن. ارداقتى پايعامبار (س.ع.س.) قايىرىم سۇراعاننىڭ قولىن بوس قايتارمايتىن جانە ٴۇمىت ارقالاپ كەلگەننىڭ كوڭىلىن قالدىرمايتىن. قولىنداعى بار دۇنيەسىن ىزگىلىك پەن قايىرىمدىلىققا تۇگەل تاراتىپ بەرۋگە دايىن تۇراتىن. جۇزدەگەن تۇيەلەردى، مىڭداعان قويلاردى جانە كوپتەگەن ديرحام مەن دينارلاردى اقراع بين حابيس، ۋياينا بين حيسن، ابباس بين ماراديس سىندى دالا ارابتارىنا جانە قۇرايىشتىق ٴابۋ سۋفيان، سافۋان بين ۋماييا جانە حاكيم بين حيزام جانە باسقالارعا تاراتىپ بەرگەن. حاكيم ٴبىر ەمەس، قاتارىنان بىرنەشە رەت سۇرايدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) دا ەش ىركىلمەستەن سۇراعانىن بەرەدى. سوڭىرا زارەدەي دە كوڭىلىنە تيمەيتىندەي ەتىپ جۇمساق تۇردە ادامنىڭ دۇنيەگە دەگەن كوزقاراسى قانداي بولاتىنىن ايتتى. ارينە، مۇنداي جومارتتىق پەن جۇمساقتىق ادامنىڭ جۇرەگىنە ەرەكشە اسەر ەتەدى. مىنە، سوندىقتان حاكيم ٴومىر بويى ەشكىمنەن ەشنارسە سۇراماۋعا ۋادە بەردى.

العاشقى جىلدارى مۇسىلمانداردىڭ تۇرمىستىق جاعدايى وتە تومەن بولدى. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) شاڭىراعىندا بىرنەشە جۇما قاتارىنان قازان اسىلمايتىن. ساحابالار دا مۇقتاجدىق وزەگىن تالدىرمايىنشا، قارا سۋ مەن قۇرماعا قاناعات ەتەتىن. دەگەنمەن، ولجا ٴتۇسىپ جاتسا، قاجەتىنشە مۇقتاجدارعا تاراتىلاتىن. ٴبىراق، مۇسىلماندار اراسىندا جاتىپىشەرى، مەملەكەتكە ماسىلدارى بولمادى. اسىل دىنىمىزدە قايىرشىلىقتى كاسىپ ەتۋ جايلى: «سەندەردىڭ ٴبىرىڭ قايىر تىلەۋىن (قايتىس بولعانشا) توقتاتپاسا، اللا تاعالامەن جولىققاندا بەتىندە ٴبىر كەسەك ەتى دە قالمايدى»، – دەپ قاتاڭ تىيىم سالادى. ەل اراسىندا «بەتى قالىڭ»، «ۇياتتان جۇرداي» دەگەن سوزدەردىڭ توركىنى وسىدان شىقسا كەرەك.

ەندەشە، بۇل حاديستەن مىنا جايتتاردى عيبرات رەتىندە جادىمىزدا ساقتاعانىمىز ابزال:

  • قايىرىمدى بولۋعا تالپىنۋ جانە ساراڭدىقتان ساقتانۋ. ويتكەنى، جومارتتىق ادامداردىڭ جۇرەگىن جاقسىلىققا جەتەلەيدى;
  • ەشبىر مۇقتاجدىعى بولماسا دا رەتى كەلگەندە قارجىلاي قايىرىمدىلىقتى دامەتۋ قانشا جەسە دە تويمايتىن دەرتكە شالدىققان ادامنىڭ كەيپىنە ۇقسايدى;
  • مال-دۇنيەنى ادال جولمەن جيناۋ تاقۋالىققا قايشى ەمەس. ەڭ باستىسى – دۇنيەگە جۇرەكتىڭ تورىنەن ورىن بەرمەۋ;
  • ادامدى جومارتتىققا ۇيرەتۋ;
  • باسشى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا مىندەتتى;
  • اقىل-كەڭەس كوڭىلگە قونىمدى بولۋ ٴۇشىن ٴارى ناقتى، ٴارى جۇمساق جەتكىزۋ:


[1] بۇحاري، مۋسليم

قۋات ەرعالي ۇلى
date14.02.2018readCount1705printباسىپ شىعارۋ