باس ٴمۇفتيدىڭ ٴبىر كۇنى (جولجازبا)
Бас мүфтидің бір күні (жолжазба)

ٴدىن وكىلدەرىنىڭ جالاڭ جارناما مەن ارزان ابىرويعا قىزىقپاي، يگى جۇمىستاردى جالپاق جۇرتقا جاريا قىلماي، جاسىرىن تۇردە جۇزەگە اسىراتىن ۇستانىمى بار. نەگە؟ ويتكەنى، رياسىز جاسالعان قۇپيا قۇلشىلىق پەن ىزگى امالدىڭ ساۋابى مول. پايعامبار (س.ع.س.) حاديسىندە: «وڭ قولىڭ بەرگەن ساداقانى سول قولىڭ كورمەسىن»، – دەگەن. ٴدىن جاناشىرلارىنىڭ ٴحاديستى باسشىلىققا الىپ، كوزبوياۋشىلىققا جول بەرمەۋىنىڭ سىرى وسى. دەسە دە، بىرەۋدىڭ بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەر اينالاداعى ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىنا وڭ اسەر ەتىپ، كەمشىلىگىن تۇزەپ الۋىنا سەپ بولاتىن كەزدەر از كەزدەسپەيدى. قازاقستان مۇسىلماندارى ٴدىني باسقارماسىنىڭ ٴتوراعاسى ەرجان قاجى مالعاجى ۇلىنىڭ جۋىردا شىمكەنت قالاسىنا جاساعان العاشقى رەسمي ٴىسساپارىندا عيبراتتى وقيعالار مەن ٴتالىمى مول كەزدەسۋلەردىڭ كۋاسى بولدىق. قولعا قالام الىپ، جولجازبا جازۋدى ٴجون كوردىك. سونىمەن باس ٴمۇفتيدىڭ ٴبىر كۇندىك ساپارىنان تۇيگەن ويلار تومەندەگىدەي.

العاشقى ساپار اللا ۇيىنەن باستالدى

كوكتەم وڭتۇستىكتەن باستالادى دەيتىندەي-اق بار ەكەن. شىمكەنتتە كۇن شىجعىرىپ تۇر. 22 گرادۋس ىستىق. باس ٴمۇفتي ٴىسساپاردى اللا ٴۇيىن ارالاۋدان باستادى.

يسلامدا مەشىتتىڭ ورنى ەرەكشە. مەشىت – شىنايى قۇلشىلىعىڭ قابىل، يمانىڭ كامىل بولاتىن ٴدىني ٴىلىمنىڭ ورداسى، مۇسىلمانداردى جاقسىلىققا شاقىراتىن رۋحاني شامشىراق. اللانىڭ ارداقتى ەلشىسى (س.ع.س.) ساپاردان ورالعاندا نەمەسە جولعا شىققاندا مەشىتكە ٴجيى سوعاتىن. جۇرەگى مەشىتكە بايلانعان تاقۋا جان ەدى.

عاجايىپ عيباداتحانادا

شاھاردىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندە، توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان عاجايىپ عيباداتحانا بار. قۇرىلىسى بىتۋگە تاياۋ. اللا ٴۇيىنىڭ اۋلاسىنداعى كوگالداندىرۋ، ارلەۋ جۇمىستارى قالدى دەمەسەڭىز، مەشىت ٴبىر مەزەتتە 5 مىڭ ادامعا قىزمەت ەتۋگە دايىن. ول ەلىمىزدەگى ەڭ ٴىرى مەشىتتەردىڭ ٴبىرى. قمدب-نىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا وكىل يمامى بەيبىت مىرزاگەلديەۆ ەرجان قاجى مالعاجى ۇلىنا عيباداتحانانىڭ ساۋلەتىمەن تانىستىردى. مەشىتكە كىرۋ ادەبى بويىنشا، سالەم نامازىن وقىپ، دۇعا جاسادى. ويتكەنى، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ۇمبەتىنە مەشىتكە كىرگەننەن كەيىن وتىرۋدان الدىن سالەم نامازىن وقۋدى وسيەت ەتكەن. سۇننەتتى ورىنداۋ – ساۋاپ.

باس ٴمۇفتي عيباداتحانانىڭ بارلىق بولمەلەرىن ارالاپ شىعىپ، مەشىت مول جاماعاتىمەن كورىكتى ەكەنىن جەرگىلىكتى يمامداردىڭ قاپەرىنە سالدى. ادامداردىڭ عيماراتتىڭ ساۋلەتىن تاماشالاپ، اللا ۇيىنە ساياحات جاساپ كەتۋىنەن بۇرىن ٴدىن قىزمەتكەرلەرى ولارعا كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كورىكتى عيباداتحانادا قۇلشىلىق قىلۋدىڭ بارىنەن ماڭىزدى ەكەنىن جان-جاقتى ٴتۇسىندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

"ٴبىز قىزمەت سۇرامايمىز"

مەدرەسە – رۋحاني وقۋ ورداسى. قازاقتىڭ ٴبىرتۋار داناگويلەرى مەدرەسەدەن ساۋات اشىپ، ٴدىن مەن ٴداستۇردى دانالىقپەن ۇيلەستىرىپ، ونەگەلى ٴومىر سۇرگەنى ەشكىمگە جاڭالىق ەمەس. اللاعا شۇكىر، بۇل يگى ٴداستۇر ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى. مەدرەسەدەن ٴىلىم الىپ، دىنگە دەن قويعان دانىشپان ابايدىڭ: «بالامدى مەدرەسەگە ٴبىل دەپ بەردىم»، – دەگەن ويدى ولەڭ-جىرعا قوسۋى تەگىن ەمەس.

بۇگىنگى تۇلەك - ەرتەڭ تۇلعا

ٴدىني باسقارما ٴدىن كادرلارىنىڭ سانى مەن ساپاسىن كوتەرۋگە ٴجىتى كوڭىل ٴبولىپ وتىر. ٴمۇفتي حازرەت شىمكەنت مەدرەسەسىنىڭ شاكىرتتەرىمەن جۇزدەسىپ، ٴىلىم ىزدەۋشىلەردىڭ جىگەرىن وياتىپ، ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىرۋعا جەتەلەيتىن جاڭالىقتارمەن ٴبولىستى. بۇگىندە ٴدىني باسقارما تۇركيا، مىسىر، پاكىستان، ت.ب. ەلدەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە. ٴمۇفتي مەدرەسەنىڭ ۇزدىك شاكىرتتەرى شەتەلدە ٴبىلىمىن جالعاستىرا الاتىنىن ايتتى. ٴبىلىم الۋشىلار باس ٴمۇفتيدىڭ ۋاعىزىن تىڭدادى.

– جاراتۋشى يەمىز قاسيەتتى قۇراندا: «راسىندا اللادان عۇلاما پەندەلەر قورقادى» دەگەن»، – دەپ باستادى ناسيحاتىن ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى. – ال پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.): «مەنىڭ ميراسقورلارىم – عۇلامالار»، – دەيدى. قۇرمەتتى شاكىرتتەر، دىنگە قىزمەت، پايعامباردىڭ ميراسقورى بولۋ – ۇلكەن ابىروي. اللا ەلشىسى (س.ع.س.) اتاق پەن بايلىق جيناۋعا نەمەسە قىزمەت پەن بيلىككە ۇمتىلمادى. ول بار عۇمىرىن ىزگى امالدارعا ارنادى. اللا ٴوزىنىڭ سۇيگەن قۇلدارىن ٴدىننىڭ جاناشىرى ەتىپ قويادى. بولاشاقتا سىزدەردىڭ ارالارىڭىزدان عۇلاما-عالىم، بىلىكتى يمام شىعاتىنىنا مەن سەنەمىن. ەلدى بىرلىككە، دىنگە شاقىراتىن بولاشاق مۇفتيلەر دە سىزدەردىڭ ارالارىڭىزدا وتىر. ٴبىلىم الۋ – تاعاتتىلىق پەن سابىرلىقتى تالاپ ەتەدى. دۇنيەلىك ماقساتتاردى ٴبىلىم ٴۇشىن قۇربان ەتپەيىنشە، ٴبىز ٴىلىم الا المايمىز. ۇستازدى وزىنەن تومەن ساناعان تاكاپپارلارعا ٴىلىم دارىمايدى. ەكىنشىدەن، ٴىلىم الۋ ٴۇشىن تاقۋالىق كەرەك. اتاقتى يسلام عۇلاماسى، يمام شافيي: «ٴبىلىم – اللانىڭ نۇرى. كۇناھار ادامعا ٴبىلىم بەرىلمەيدى»، – دەگەن. باۋىرلار، ٴتاھاججۋد (تۇنگى ناماز) نامازىن وقۋعا تىرىسايىق. دۇعا كەرى قايتارىلمايتىن ساتتە ٴتاھاججۋد نامازىن وقيتىن بولساق، اللا بىزگە تاقۋالىقتى ٴناسىپ ەتەدى، زەيىنىمىز پەن پەيىلىمىزدى كەڭەيتەدى. ٴبىز ٴىلىم الۋ جولىندا وسىنداي ىزگى امالداردى مىندەت ەتىپ الساق، ٴوزىمىزدى وسىلاي تاربيەلەسەك، اللا كوكىرەك كوزىمىزدى اشادى. ٴبىزدىڭ جۇرەككە سىڭگەن ىزگىلىك ەكىنشى ادامنىڭ جۇرەگىنە ۇيالايدى. ۇستاز – ۇلى دا قاسيەتتى ۇعىم. ۇستازدى رەنجىتكەن شاكىرت ۇستازدىق ەتە الماس. اتا-انالارىڭىزدان كەيىن ۇستازعا قۇرمەت كورسەتىڭىز. ٴقازىر سىزدەردىڭ سانالارىڭىزدا ٴبىر عانا ساۋال تۇرۋ كەرەك: «مەن قالاي ٴىلىم الامىن؟» سىزدەردى: «مەن قالاي جۇمىس ىستەيمىن، اۋدانعا، وبلىسقا ٴقايتىپ يمام بولام، الماتى مەن استانادا قالايشا قىزمەت ەتسەم ەكەن، ٴدىني باسقارمادا قالايشا ٴبىر ٴبولىمدى باسقارامىن، قانداي جولمەن ٴمۇفتي بولام؟» – دەگەن ساۋالدار مازالاماۋى كەرەك. ٴبىز قىزمەت سۇرامايمىز. اللا رازىلىعى ٴۇشىن اۋىلدا دا قىزمەت ەتۋىمىز كەرەك. جاراتۋشى يەمىز ٴبارىن كورىپ تۇر. ادامدا جىگەر بولۋ كەرەك. ماقسات قويىپ، سوعان جەتۋگە بار كۇشىمىزدى سارپ ەتەيىك. ٴبىلىمدى ۇستازداردى پايدالانىپ، ٴىلىمدى ارتتىرۋعا تىرىسىڭىزدار.

ٴمۇفتي ۋاعىز ايتقاندا زال ىشىندە تىنىشتىق ورنادى. ناسيحات تىڭداعان مەدرەسە ۇستازدارى مەن شاكىرتتەرى قمدب ٴتوراعاسىنا العىسىن ٴبىلدىرىپ، جاڭا جۇمىسىنا بەرەكە تىلەدى. باس ٴمۇفتي كەزدەسۋدەن كەيىن دۇعا جاسادى.

ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى وڭتۇستىك قازاقستان يمامدارىنىڭ ٴبىلىمىن جەتىلدىرۋ كۋرسىندا ٴدىني ٴدارىس الىپ جاتقان يمام-مولدالارمەن دە ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى. قارتايدىم-اۋ دەمەي، ىلىمگە دەن قويعان اۋىل مولدالارىمەن ۇشىراسۋدا باس ٴمۇفتي: «شالعايداعى ەلدى-مەكەندەردە دىنگە قىزمەت ەتىپ جاتقان يمامدارعا قۇرمەتىم ەرەكشە. مەشىت جۇمىسىن جۇرگىزۋ، وزگەلەر ويلاعانداي، وڭاي شارۋا ەمەس. كەدەرگىلەرگە مويىماي، ساۋاپ الۋعا ۇمتىلعاندارىڭىز ٴۇشىن اللا رازى بولسىن»، – دەدى.

اكىممەن اڭگىمە

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى باس ٴمۇفتيدىڭ شىمكەنت شاھارىنا ىسساپارمەن كەلۋ قۇرمەتىنە وراي ايماق باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ قابىلداۋىن ۇيىمداستىردى. ەرجان قاجى مايامەروۆ، نايب ٴمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز، قمدب-نىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا وكىل يمامى بەيبىت مىرزاگەلديەۆ جانە اسقار يسابەك ۇلى وبلىستاعى ٴدىني احۋال جايىن ٴسوز ەتتى. ٴدىني اعىمداردىڭ جولىن كەسۋ ماسەلەسىن تالقىلادى.

وبلىس باسشىسى باس ٴمۇفتيدى جاڭا قىزمەتىمەن قۇتتىقتاي كەلە، اكىمدىك تاراپىنان مەشىت جۇمىستارىنا ٴجىتى كوڭىل ٴبولىنىپ، يمامدارعا دەر كەزىندە قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. «بۇگىندە وڭىرىمىزدە ٴدىني احۋال تۇراقتى. دەسە دە، ٴبارى تىنىش ەكەن دەپ بەيقام وتىرۋعا بولمايدى. ٴبىز ٴدىني باسقارمانىڭ وڭىرىمىزدەگى وكىلدىگىمەن، باس يمام بەيبىت مىرزاگەلديەۆپەن  بىرلەسە ٴبىرقاتار يگى ٴىس-شارالاردى اتقارىپ، جاقسى ىستەرگە باستاماشى بولىپ كەلەمىز. ٴمۇفتي حازرەت، مەن ٴسىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مول جۇمىسىڭىزعا بەرەكە، ساتتىلىك، جەمىس تىلەيمىن»، – دەپ ىزگى نيەتىن ٴبىلدىردى اسقار مىرزاحمەتوۆ.

وي - ورتاق، ماقسات - ورتاق

باس ٴمۇفتي وبلىس اكىمىنە اللا رازى بولسىن ايتىپ، العاشقى ٴىسساپارىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان باستاۋ ماقساتىن اڭگىمەلەپ بەردى. وڭتۇستىك ٴوڭىر – حالقى مەن مەشىتى كوپ ايماق ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. مۇنداعى يمامدار رەسپۋبليكالىق ٴدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇشتەن ٴبىرىن قامتيدى. 800-دەن استام عيباداتحانا ەلگە قىزمەت ەتۋدە. «ٴبارىمىزدىڭ يلەگەنىمىز ٴبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى ەمەس پە؟ ماقساتىمىز – ەلىمىزدىڭ رۋحاني دامۋىنا ۇلەس قوسۋ. دىنگە جاناشىرلىق تانىتۋ، حالىقتىڭ ساناسىنا ىزگىلىكتىڭ ٴدانىن سەبۋ – تەك ٴمۇفتياتقا تيەسىلى شارۋا دەگەن كوزقاراستان ارىلعانىمىز ابزال. ويتكەنى، جاستارىمىزدىڭ بولاشاعىنا ٴبارىمىز جاۋاپتىمىز. اسقار يسابەك ۇلى، بارلىق وبلىستاعى ٴدىني احۋال مەنىڭ ٴجىتى نازارىمدا. يمامدارىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ٴوز تاراپىڭىزدان قولداۋ ٴبىلدىرىپ جاتقانىڭىزدان حاباردارمىن. اللا ىزگى امالدارىڭىزعا ساۋاپتان جازعاي. بولاشاقتا دا ٴسىزدى جانە ۇجىمىڭىزدى ساۋاپتى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا بولۋعا شاقىرامىن»، – دەدى ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى.

باس ٴمۇفتي اق پەن قارانى ايىرۋشى، ەكى دۇنيەنىڭ باقىتىنا جەتەلەيتىن قاسيەتتى قۇراندى وبلىس اكىمىنە سىيعا تارتتى.

جۇماداعى جۇزدەسۋ 

قاسيەتتى جۇما. جاماعات جۇما نامازىن وتەۋ ٴۇشىن شاھارداعى شىرايلى عيباداتحانالاردىڭ ٴبىرى – ابدۋلحاميت قاتتاني اتىنداعى اللا ۇيىنە اعىلۋدا. باس يمام بەيبىت مىرزاگەلديەۆ مەشىتكە ٴمۇفتيدىڭ كەلگەنىن جاماعاتقا حابارلادى. مىنبەرگە شىققان ٴمۇفتي جاماعاتقا تاۋبە ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جايلى ۋاعىز ايتتى.

مىنبەردە - باس ٴمۇفتي

راسىندا دا، اللا تاۋبەلەردى قابىل ەتۋشى، اسا مەيىرىمدى. الايدا جان القىمعا كەلگەن كەزدە نەمەسە كۇن باتىستان شىققان ساتتە جاسالعان دۇعا، قۇلشىلىق،  شۇكىرشىلىك قابىل ەمەس. «ەسەپكە تارتىلماي تۇرىپ، وزىڭە ەسەپ بەر»، – دەگەن ٴدىن عۇلامالارى. ويتكەنى، بەس كۇندىك مىنا جالعاندا ىزگى امال جاساۋعا مۇمكىندىك بار، ٴبىراق ەسەپ جوق، ال و دۇنيەدە كەرىسىنشە، امال جوق، ەسەپ بار. تاۋبە ەسىگى – پەندەنىڭ ٴدام-تۇزى تاۋسىلعانعا دەيىن اشىق. ەرجان قاجى مايامەروۆ تاۋبە ەتۋدىڭ شارتتارى تۋرالى جاماعاتتى حاباردار ەتتى.

دۇعا - مۇسىلماننىڭ قارۋى

جۇما نامازعا قاتىسۋشىلار باس مۇفتيگە ۇيىپ، پارىزىن وتەدى. قمدب ٴتوراعاسى دۇعا جاساعاندا جاماعات «ٴامين، ٴامين» دەستى. «اللا تاعالا بارشامىزدىڭ بۇگىنگى جاساعان دۇعا-قۇلشىلىقتارىمىزدى قايىرىمەن قابىل ەتسىن. جاراتۋشى يەمىز ٴدىن جولىندا ايانباي قىزمەت ەتە بەرۋگە كۇش-قۋات، جىگەر، شىنايى ىقىلاس پەن نيەت ٴناسىپ ەتكەي. بىزگە كوركەم مىنەز، ادال ريزىق، قۇلشىلىققا دەگەن قۇلشىنىس، ىزگى امالداردى ٴوز ۋاقىتىندا وتەۋدى بارشامىزعا بۇيىرسىن. ەلىمىزگە ىنتىماق، مۇسىلماندارعا اۋىزبىرشىلىك، وتباسىمىزعا بەرەكە ٴناسىپ ەتسىن. ەل، ٴدىن قامىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ دەندەرىنە ساۋلىق بەرىپ، جۇمىستارىن بەرەكەلى ەتسىن. بارشامىزدىڭ ەكى دۇنيەدە دە ٴجۇزىمىزدى جارىق ەتىپ، ٴجانناتتىق قۇلدارىنىڭ قاتارىنا قوسقاي. ٴاۋمين»، – دەپ دۇعا ەتتى.

كوزگە جاس ۇيىرگەن كەزدەسۋ

قۇراندى جاتتاۋ ۇلكەن قاجىرلىقتى، ماحابباتتى، شىنايى ىقىلاستى تالاپ ەتەتىن بولسا، سۇرەلەردى سانادا ساقتاۋ ٴۇشىن دە ىجداھاتتىلىق كەرەك. ەڭ جاقسى ادامنىڭ سيپاتىن ايتقاندا، اركىم ٴارتۇرلى كوزقاراسپەن توپشىلايتىن شىعار. ەندەشە، پايعامبار (س.ع.س.) نە دەيدى؟ ٴحاديستى وقىپ كورەلىك: «سەندەردىڭ ارالارىڭدا ەڭ جاقسىلارىڭ – قۇراندى ۇيرەنىپ، ونى وزگەگە ۇيرەتكەندەرىڭ». قۇراندى جاتتاۋ، اياتقا امال ەتۋ – اللانىڭ قالاۋىمەن ادام دارەجەسىن ەكى دۇنيەدە دە كوتەرەدى. ٴجانناتتىڭ بىرنەشە دارەجەسى بارى بارىمىزگە بەلگىلى. ٴبىر حاديستە وقىپ قالعانىمىز بار. و دۇنيەدە اللانىڭ ٴسوزىن جاتتاعان پەندەلەرگە: «قۇراندى قاي جەرگە دەيىن جاتقا بىلەسىڭ، ٴجانناتتىڭ سول دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىل»، – دەلىنەدى.

جاس قاريلارمەن كەزدەسۋ

يسلامدا قاريلار دايىنداۋدىڭ ماڭىزى زور ٴارى ساۋابى مول ٴىس. باس ٴمۇفتي شىمكەنت قالاسىنداعى «ىقىلاس» قاريلار دايارلاۋ ورتالىعىندا بولدى. ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ، بولاشاق يمامدارمەن، ٴدىن قايراتكەرلەرىمەن، عۇلامالارمەن جۇزدەستى. جاس بالالار جاتتاعان سۇرەلەرىن ناقىشىنا كەلتىرە، ٴتاجۋيد ەرجەسىنە سايكەس، مۇدىرمەي، انىق ٴارى قاتەسىز جاتقا وقىپ بەردى. ارالارىندا اتا-اناسىنان ايىرىلعان جەتكىنشەكتەر دە بار ەكەن. بۇدان حاباردار بولعان ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى سول ساتتە الگى بىرنەشە جەتىم بالالارعا «كادەڭە جاراتارسىڭدار، اينالايىن باۋىرلارىم» دەپ اقشالاي سىيلىق جاساپ، باستارىنان سيپادى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ٴمۇفتيدىڭ مەيىرىمدىلىگى مەن جۇرەك جىبىتەر جىلى سوزدەرىنەن كەيىن كوزدەرىنە جاس الىپ، كوڭىلدەرى بوساپ قويا بەردى. «ٴبىز ەشقاشان ٴوز تاعدىرىمىزعا، ومىرىمىزگە استە نارازى بولماۋىمىز كەرەك. ادامزاتتىڭ ابزالى، اللانىڭ ەڭ سۇيىكتى ق ۇلى – پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) جەتىم وسكەنىن بارشامىز بىلەمىز. الايدا جاراتۋشى يەمىز ونىڭ ەكى دۇنيەدە دە ابىرويىن اسقاقتاتىپ، كوزى تىرىسىندە جانناتپەن سۇيىنشىلەدى. مۇسىلمانداردىڭ ارمانى – ٴجاننات. تۇسىنگەن پەندە ٴۇشىن ودان اسقان قانداي باقىت بولۋى مۇمكىن؟

"بالامدى مەدرەسەگە ٴبىل دەپ بەردىم"

قۇرمەتتى شاكىرتتەر، ٴبىلىم الۋدا ەش جالىقپاڭىزدار. ۇستازدارىڭىزدى سىيلاڭىزدار. تاكاپپار بولماڭىزدار. وسىنداي مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ، التىن ۋاقىتتارىڭىزدى ٴىلىم الۋعا سارپ ەتىڭىزدەر. اللا قالاسا، بولاشاقتا سىزدەردىڭ ارالارىڭىزدان ۇلكەن عالىمدار مەن قاريلار شىعاتىنىنا مەن سەنەمىن. وسى ورتالىقتان تۇلەپ ۇشقان تۇلەكتەر بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ٴار ايماعىندا اسىل ٴدىنىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەستەرىن قوسۋدا. سىزدەر دە اعالارىڭىزدىڭ ٴىزىن باساتىندارىڭىزعا سەنىمدىمىن»، – دەپ باس ٴمۇفتي شاكىرتتەرگە باتاسىن بەردى.

جوسپاردا جوق جولىعۋ نەمەسە ٴبىز شەنەۋنىك ەمەسپىز

باس ٴمۇفتي باستاعان ٴدىني باسقارما دەلەگاسياسى قالاداعى 150 جىلدىق تاريحى بار ٴداۋىت ۇلى شىڭعىسباي قاجى مەشىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. اللا ٴۇيىنىڭ بولمەلەرىن ارالاپ، مەشىتتىڭ باس يمامى جانە قىزمەتكەرلەرمەن ٴدىن ناسيحاتىن كۇشەيتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. باسقوسۋدا ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى شاكىرت تاربيلەۋ، مەشىتكە كەلگەن ٴاربىر ادامعا دۇرىس كوڭىل ٴبولۋ قاجەتتىگىن ٴسوز ەتتى. «كەمىندە 5 شاكىرتى بولماعان يمام – يمام ەمەس. سىزدەردىڭ، مەشىت قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا ٴوزارا باۋىرمالدىق كۇشەيمەيىنشە، جۇمىس ناتيجە بەرمەيدى. بىر-بىرلەرىڭىزبەن ٴتۇسىنىسىپ، تىرلىك ەتىڭىزدەر. الاۋىزدىققا جول بەرمەڭىزدەر. يمامنان كەتكەن كەمشىلىك – دىنىمىزگە، ٴدىني باسقارماعا ۇلكەن نۇقسان كەلەتىنىن ۇمىتپاڭىزدار. ەگەر ٴبىز بىر-بىرىمىزگە جاناشىرلىق تانىتىپ، قاتەلەسسەك – تۇزەتۋگە، سۇرىنسەك – دەمەپ جىبەرۋگە تىرىسپاساق، مۇنى بىزدەن باسقا كىم ىستەيدى؟ بىزدەر، ٴدىن وكىلدەرى – ەلگە ۇلگى، ۇرپاققا ۇستاز، قوعامدى تاربيلەۋشى تۇلعامىز. ٴدىن ادامى قاراپايىم بولۋ كەرەك. ٴبىز شەنەۋنىك ەمەسپىز. قۇرمەتتى ارىپتەستەر، ٴبارىمىز وسىنى ەستەن شىعارماۋعا ٴتيىسپىز»، – دەپ شەگەلەپ ايتتى ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى.

كوپتەن كۇتكەن قۋانىش

مەشىتتەن شىعىپ، كەلەسى كەزدەسۋگە بەت العانبىز. اللا ٴۇيىنىڭ اۋلاسىندا 3-4 ادام ٴوزارا شۇيىركەلەسىپ تۇر ەكەن. باس ٴمۇفتي ولاردىڭ جانىنا ارنايى بارىپ، سالەم بەردى، جاعداي سۇراسىپ، از-كەم اڭگىمەلەستى. كەيىننەن الگى كىسىلەر مەشىت يمامىنان باس مۇفتيگە سالەمدەمە ايتىپ جىبەرىپتى: «ٴمۇفتيدىڭ بۇل قاراپايىمدىلىعىنا ٴتانتى بولدىق. ٴبىز مۇندايدى ٴبىرىنشى رەت كورۋىمىز. بىزگە مۇفتيلەر سالەم بەرۋ بىلاي تۇرسىن، ولاردىڭ قولىن الۋدىڭ ٴوزى قيىن  بولاتىن. ەرجان قاجى باۋىرىمىزعا اللا رازى بولسىن. تەك وسى رايىنان قايتپاسا ەكەن. ادامداردىڭ جاسامپاز قۇرمەتىنە الدانىپ، ارزان ابىرويعا بولا بەدەلىن تۇسىرمەسە دەپ تىلەيمىز. پەندە قاراپايىم بولعان سايىن اللا ونىڭ ابىرويىن ارتتىرا بەرەدى».

بۇل وقيعادان ٴبىز دە ومىرىمىزگە ونەگە، عيبرات، ساباق الدىق...

"ماقساتىمىز – قۇدايعا – قۇل، ادامعا ۇل بولۋ"

باس ٴمۇفتي سارىاعاش اۋدانىنداعى جاڭادان بوي كوتەرگەن تولىباي بابا اتىنداعى مەشىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى.

نوسەر جاۋىنعا قاراماستان، مەشىت الدىنا جينالعان كوپشىلىك قاۋىم ٴمۇفتي حازرەتتى اسىعا كۇتىپ تۇر ەكەن. جاسى بار، جاسامىسى بار، جالپى جاماعات باس مۇفتيگە سالەم بەرىپ، ونى جاڭا قىزمەتىمەن قۇتتىقتاپ جاتتى.

"اسسالاۋماعالەيكۋم، باۋىرلار"

ەرجان قاجى مايامەروۆ اللا ٴۇيىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە عيباداتحانانىڭ ەل يگىلىگى مەن حالىق بىرلىگى جولىندا قىزمەت ەتە بەرەتىنىن ايتتى.

«مەشىت سالۋدان اسقان باقىت بار ما؟ پايعامبارىمىز (س.ع.س) اللا ٴۇيىن تۇرعىزعان ادام ٴۇشىن ٴجانناتتا ساراي سالىناتىنىن وسيەت ەتىپ، سۇيىنشىلەگەن. ەندەشە، جاڭا مەشىت يماندىلىقتىڭ تەمىرقازىعىنا اينالسىن. ۇيدە وقىعان نامازدان قاراعاندا، مەشىتتە وتەلگەن عيباداتتىڭ ساۋابى مول. مەشىتكە اسىعايىق. قۇدايدىڭ ۇيىندە قۇلشىلىعىمىزدى جاسايىق. قۇرمەتتى باۋىرلار، بىزدەر قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبىت، تىنىش زاماندا ٴومىر ٴسۇرىپ وتىرمىز. قۇلشىلىق جاساۋعا بارلىق ازامات قۇقىلى. بابالارىمىز جاسىرىن تۇردە جاراتۋشىعا جالبارىنعان كەشەگى اتەيستىك ٴداۋىردى ارتقا تاستاپ، يماندىلىق جولىن ۇستانۋعا تولىق مۇمكىندىك تۋعان تاۋەلسىز ەلدە كۇن كەشۋدەمىز. ٴبىز بوداندىقتىڭ قاسىرەتىن كورگەن ەلمىز. ال ٴقازىر، قۇدايعا شۇكىر، ەشكىم بىزگە نەگە ناماز وقىدىڭ، نەگە مەشىتكە بارىپ ٴجۇرسىڭ دەمەيدى. ٴبىز وسىنداي بوستاندىق زاماننىڭ ٴقادىرىن سەزىنىپ، قۇدايعا قۇل، ادامعا ۇل بولۋدى، يماندىلىقتى تۋ ەتۋدى ماقسات تۇتۋىمىز كەرەك»، – دەدى ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى.

باس ٴمۇفتي جاڭادان بوي كوتەرگەن اللا ٴۇيىنىڭ يمامىنا قاسيەتتى قۇران سىيلادى. وسىدان كەيىن جاماعات سالەم نامازىن وقىپ، دۇعا جاسادى.

«جاڭبىرمەن جەر كوگەرەر، باتامەن ەل كوگەرەر»، – دەپ حالقىمىز ايتقانداي، بۇگىن، مىنە، جاۋىن جاۋىپ، جەرگە، ەلگە، ديقانشىلىققا، ٴتورت تۇلىككە جايلى بولادى دەپ ۇمەتتەنىپ وتىرمىز. ال باس ٴمۇفتيىمىز العاشقى ساپارىن وڭتۇستىك قازاقستاننان باستاپ، جاڭا مەشىتىمىزدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ، باتا بەرىپ، دۇعا جاساۋدا. ٴبىز مۇنى جاقسىلىققا بالاپ، قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيماي جاتقان جايىمىز بار»، – دەدى سارىعاش اۋدانىنىڭ اكىمى ٴابدىۋاحيت ماقۇلبايەۆ اعىنان جارىلىپ.    

شىمبايعا باتقان شىندىق

سالتاناتتتى شارادان سوڭ سارىعاش مەدرەسەسىنە بەت الدىق. باس ٴمۇفتي مەدرەسە ۇستازدارىمەن اشىق اڭگىمەلەستى، وقۋ-اعارتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرە ٴتۇسۋ جايىن تالقىلادى. رۋحاني وقۋ ورداسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ، بولمەلەرىن ارالاپ شىقتى.

بۇگىنگى ٴسات - ەرتەڭ تاريح

ۇستازدارمەن، ٴدىن جاناشىرلارىمەن، شاكىرتتەرمەن سۇحبات بارىسىندا باس ٴمۇفتي باسىنان وتكەرگەن جاعدايدى اڭگىمەلەپ بەردى: «ٴدىن ناسيحاتى – پايعامباردىڭ (س.ع.س.) اماناتى. اللاعا شۇكىر، ەلىمىزدە ٴدىننىڭ كوركەۋىنە جاعداي جاسالۋدا. شاريعات شەڭبەرى مەن زاڭ تالابى اياسىندا كىم قانداي ساۋاپتى امال ىستەيمىن دەسە – ٴوز ەركى. تەك شىنايى ىقىلاس، جاناشىرلىق، قىزمەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بولسا جەتكىلىكتى. ۇزاققا بارماي-اق، كورشى ەلدەردەگى جاعدايدى الايىقشى. جاستاردى مەشىتكە بارۋدان تىيىپ جاتىر. بۇل – دىنگە دەگەن ۇلكەن قيانات. جاستاردى جاقسىلىقتان قايتارۋ – قاسىرەت ەمەي، نەمەنە؟ مەشىتتىڭ ٴقادىرىن بىلە بىلگەن ادام ٴۇشىن بۇل ۇلكەن قايعى دەپ ويلايمىن. جۋىردا ساۋد ارابياسىنا ساپارلاپ باردىم. تۇندە بولسا تۇسىنەمىز عوي، كۇندىزگى نامازدى مەشىتتە وتەيىك دەپ، اللا ۇيىنە كىردىك. نامازىمىزدى وقىپ بولعان سوڭ، مەشىت قىزمەتكەرلەرى شىعىپ كەتۋىمىزدى سۇرادى. «ٴبىزدىڭ مەشىتتەردە تەك ناماز وتەلەدى. كىتاپ وقۋعا، ۋاعىز ايتۋعا بولمايدى»، – دەدى الگىلەر. ويلانعان ادام ٴۇشىن ٴبىز ٴقازىر يسلامنىڭ اسىل قۇندىلىقتارىن ادامدار جۇرەگىنە جەتكىزەم دەيتىندەرگە ۇلكەن مۇمكىندىكتەردىڭ جاسالعان زامانىندا، قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبىت داۋىردە ٴومىر ٴسۇرىپ وتىرمىز. ٴبىز قازىرگى ۋاقىتتىڭ ٴقادىرىن سەزىنىپ، حالىقتىڭ بىرلىگىنە، ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە، مۇسىلمانداردىڭ ىنتىماعىنا، اسىل ٴدىنىمىزدىڭ وركەندەۋىنە قىزمەت ەتۋىمىز كەرەك. اللا بارشامىزدىڭ ىزگى امالدارىمىزدى قايىرىمەن قابىل ەتكەي!»

ٴويتۇيىن

قۇدايسىز قاۋىم قۇرعىسى كەلگەن كەڭەستىك داۋىردە دىنىنەن جاڭىلماي، جۇما نامازىن وقىپ، قۇران وقي بىلگەن، ٴدىن مەن ٴداستۇردىڭ، حالىقتىڭ جاناشىرى بولعان قايراتكەر دىنمۇحاممەد قونايەۆتىڭ ٴبىز بىلىپ-بىلە بەرمەيتىن قاسيەتتەرى كوپ قوي، شىركىن. ەلدى قىرىق جىل باسقارعان ٴبىرتۋار تۇلعا ٴىس-ساپپار بارىسىندا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جوسپارىن ٴجيى بۇزعانى تۋرالى دەرەكتەر بار. بىردە دىنمۇحاممەد احمەت ۇلى كەزەكتى ٴىسساپارىندا جوسپار بويىنشا نىسانداردى ارالاۋى ٴتيىس بولعان. الايدا ول اۋىلدىڭ شىنايى تىرشىلىگىن كوزبەن كورمەك نيەتپەن، باسقا باعىتقا قاراي جول تارتىپ، قاراپايىم تۇرعىندارمەن اڭگىمەلەسىپتى. جاساندى كەزدەسۋگە، الدىن الا ويلاستىرىلعان ٴىس-شاراعا قاتىسپاي، شالعاي اۋىلداعى شوپانمەن شۇيىركەلەسىپ: «ماسەلەڭ بولسا، مەنىمەن تىلدەس»، – دەپ تىكەلەي جۇمىس تەلەفون ٴنومىرىن قالدىرعان.

باس ٴمۇفتيدىڭ ٴبىر كۇندىك ٴىسساپارىندا ٴبىز وسىنداي عيبراتتى وقيعالاردىڭ كۋاسى بولدىق.

 

اقساقالدار اق باتامەن شىعارىپ سالدى

اعابەك قونارباي ۇلى،
قمدب-نىڭ ٴباسپاسوز حاتشىسى
الماتى – شىمكەنت – الماتى
 (سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اۆتور)
muftyat.kz        

 

اعابەك قونارباي ۇلى
date02.04.2013readCount4509printباسىپ شىعارۋ