«ۆالەنتين كۇنى» ارسىزدىققا جەتەلەيدى

يسلام ٴدىنى قازاق حالقىنىڭ وزىندىك رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى نەگىزگى قاينارلاردىڭ ٴبىرى ەكەنى ٴسوزسىز. الايدا، وزگە ۇلتتىڭ ازعىنداعان سالتى مەن ٴداستۇرى، جات ٴدىننىڭ قيسىنسىز سەنىمى مەن نانىمى ٴدىنىمىز بەن ٴداستۇرىمىزدىڭ باسىنا ۇزدىكسىز قارا بۇلتتاي قاپتاپ كەلەدى، سۇيەككە ٴسىڭىپ بارادى. سونداي تۇككە تۇرمايتىن، جارامسىز، جاڭادان پايدا بولعان جورالعىلاردىڭ ٴبىرى – 14 اقپاندا جاستار  قاپىلىپ، قۋانا كۇتەتىن، حالىق اراسىندا كەڭ تارالعان «ۆالەنتين كۇنى» دەپ اتالاتىن مەيرام. اتالمىش مەيرامدى كەيبىرەۋلەرى كوپشىلىكتەن ەستىگەنى بويىنشا «عاشىقتار كۇنى» رەتىندە تويلاسا، ەندى بىرەۋلەرى ٴتىپتى انىق-قانىعىن  بىلمەسە دە  ەلەۋگە  تىرىسادى.

شىن مانىندە، «ۆالەنتين كۇنى» – ٴبىزدىڭ دىنىمىزگە دە، سالت-سانامىزعا دا ٴۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن جات مەيرام. بۇل كۇن ماڭگىلىك ماحابباتقا ەمەس، ٴبىر كۇندىك راقاتقا، بەيباستىققا، ۇياتسىزدىققا، ارسىزدىققا جەتەلەيتىن كۇن. ەڭ سوراقىسى، بۇل مەيرامنىڭ ۇمىتىلماي، ۇرپاقتان-ۇرپاققا كادىمگىدەي «مۇرا» بولىپ قالىپتاسۋىندا.

قۇدايعا شۇكىر، ٴبىز مۇسىلمانبىز. ٴدىنىمىز – يسلام، تەگىمىز – تۇركى حالىقپىز. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراندا: «بارلىقتارىڭ اللانىڭ جىبىنە جابىسىڭدار دا، ودان بولىنبەڭدەر»[1]، – دەگەن. بۇل اياتتا سۋعا كەتكەن ادام جىپكە قالاي جارماساتىن بولسا، دىنگە سولاي جارماسۋ كەرەكتىگى ايتىلعان. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «كىم كوپشىلىكتەن (جاماعاتتان) سۇيەمدەي جەر الىستاسا، ول ٴوز موينىنداعى يسلامنىڭ ارقانىن الىپ تاستاعانداي بولادى»[2]، – دەگەن. قازاق حالقى ەشقاشان دا اسىل دىنىنەن اجىراپ، ادەت-عۇرپىن اياققا تاپتاعان ەمەس. ۇلتتىق بولمىسىمىزدى ساقتاۋ ٴۇشىن، دىنىمىزگە، داستۇرىمىزگە بەرىك بولۋىمىز قاجەت. سوندا عانا ەلدىگىمىزدى ساقتاپ قالامىز.

«ٴداستۇردىڭ وزىعى بار، توزىعى بار» دەمەكشى، ٴبىزدىڭ ادەت-عۇرىپتارىمىزدىڭ باسىم كوپشىلىگى شاريعات شەڭبەرىندە ۇيلەسىپ كەلگەن. كەز كەلگەن مادەنيەتىمىزدەگى قۇندىلىقتى، ٴسالت-داستۇردى الىپ قاراساق، دىننەن نەگىزىن تابامىز. يسلام عالىمدارى دۇرىس جانە بۇرىس عۇرىپ دەپ ەكىگە بولەدى. شاريعاتتىڭ ۇكىمىنە قايشى كەلمەيتىن عۇرىپ «دۇرىس عۇرىپ» دەپ اتالادى. ال بۇرىس عۇرىپ – ول حالالدى حارام، حارامدى حالال ەتكەن، شاريعاتتىڭ ەرەجەلەرىنە قايشى كەلگەن عۇرىپ.

«ۆالەنتين كۇنى» ٴجاي عانا «ەشقانداي زيانى جوق» دەپ ايتا سالاتىن مەرەكە ەمەس. بۇل مەرەكەنىڭ استارىندا ادام مەن قوعامدى ازدىرۋعا، رۋحاني جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جويۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ٴتاسىل جاتىر. بۇنداي ٴتاسىل ادامنىڭ دوستىق، ماحاببات دەگەن ۇعىمدارعا جەڭىل-جەلپى قاراۋىنان تۋىندايتىن بولاشاق وتباسىلىق ٴومىرىنىڭ قۇلدىراپ بۇزىلۋىنا سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل مەرەكەنىڭ ٴتۇپ تامىرىندا ۇلتتى ازعىندىق جولعا اپاراتىن، اسا ۇلكەن ٴقاۋىپ بارى بايقالادى. قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن سپيد، ناشاقورلىق، جەزوكشەلىك، زينادان بالا تۋىپ تاستاپ كەتۋ سياقتى قوعامدىق دەرتتەرىمىزدىڭ نەگىزىندە وسىنداي، ۇلتتىق مەنتاليتەتىمىزگە، مۇسىلماندىق بولمىسىمىزعا جات قىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ جاتىر.

سوسىن بۇل مەرەكە – مۇسىلماندىققا، قازاقتىققا مۇلدە جات ٴىس، ۇياتتان جۇرداي ەتەتىن، ادامدى ادامدىق دارەجەسىنەن تۇسىرەتىن جانە زيناعا باستايتىن زاۋالدىق ٴىس. اللا تاعالا: «جانە زيناقورلىققا مۇلدە جاقىنداماڭدار، ول – ازعىندىق ٴارى ەڭ سوراقى جول»،[3] – دەپ بۇيىردى. بولاشاق ۇرپاق زيناسىز، كىرشىكسىز، تازا، پاك تۋىلۋى كەرەك.

 قىزىنا، اپكە-قارىنداسىنا، اناسىنا بوگدە ادام «ۆالەنتينكا» سىيلاسا، ەر ازاماتتاردىڭ «وندا تۇرعان نە بار دەيسىڭ!» – دەپ ۇندەمەي قالۋلارى ابەستىك. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ايەلىن بوگدە ەركەكتەردەن قىزعانبايتىن ەركەك ٴجانناتتىڭ ٴيىسىن سەزبەيدى»[4]، – دەپ ەسكەرتكەن.

وسى كۇندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە، ٴارتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىلىپ، اقپاراتتىق شاقىرۋلار تاراتىلىپ جاتادى. كلۋب، رەستوران، كافە سياقتى جەرلەردى قويعاندا، ٴبىلىم وردالارىنىڭ «اۋليە ۆالەنتين كۇنىنە» تەرلەپ دايىندالاتىنى ٴبىزدى قاتتى قىنجىلتادى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «كىم قاي حالىققا ۇقساعىسى كەلسە، ول سولاردىڭ ٴبىرى»[5]، – دەگەن. سوندىقتان، ٴوزىمىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى ەش ۋاقىتتا ۇمىتپاعانىمىز ٴجون.

يسلام دىنىندە ادامدار اراسىنداعى ٴوزارا ماحاببات، سۇيىسپەنشىلىك اللا تاعالانىڭ رازىلىعى ٴۇشىن جانە ونىڭ زاڭدارىنىڭ شەڭبەرىنەن شىقپاۋعا، ادامداردىڭ بىر-بىرىنە دەگەن باۋىرمالدىققا نەگىزدەلەدى. ويتكەنى اللادان قورقاتىن ادام دىنىمىزگە جات نارسەدەن بويىن اۋلاق ۇستايدى، ٴاربىر نيەتى مەن امالى ٴۇشىن اقىرەتتە اللا الدىندا جاۋاپ بەرەتىندىگىنە كامىل سەنەدى. اللا تاعالا: «ىزگىلىككە ۇندە جانە نادانداردان بەت بۇر»[6]، – دەپ بۇيىرادى.

ەرتەرەكتە اتا-بابالارىمىز بىر-بىرىنە دەگەن سەزىمىن، قارىم-قاتىناسىن مۇنداي جاريا تۇردە بايانداماعان. قىز بەن جىگىتتىڭ اراسىندا جەڭگەلەرى ونەگەلى ۇلتتىڭ ۇرپاعىنا ساي قىلىق تانىتىپ، جىگىتتىڭ ويىن ەركەسىنە جەتكىزىپ وتىرعان. سونىمەن قاتار، قايىن سىڭلىسىنە كەز كەلگەننىڭ سۇقتانۋىنا جول بەرمەي، تەكتى اتانىڭ بالالارىنا، اقىلىنا تالاي ەل ٴتانتى بولعان ەر ازاماتپەن كوڭىل قوسۋعا كەڭەس بەرىپ وتىراتىن بولعان. جاستار نەكەلەرىن قيعانعا دەيىن ٴجيى كەزدەسپەي، جەڭگەلەرىنىڭ كومەگىمەن، كەستەلى ورامال ارقىلى جۇمباقتاپ سىرلاساتىن بولعان. اتا-بابالارىمىز ۆالەنتين كۇنىسىز-اق تانىسىپ، وتاۋ قۇرىپ، بالا تاربيەلەگەن.

ارداقتى اعايىندار، قىمباتتى مۇسىلمان باۋىرلار! ٴبىز ار-يمانىن تۋ ەتكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ اق جولىنان تايماس ٴۇشىن، ولاردىڭ ۇستانعان ٴدىنىن، ٴداستۇرىن قاسيەت تۇتۋعا ٴتيىسپىز. دىنىنەن، داستۇرىنەن اجىراعان ۇلتتىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر. ٴسالت-داستۇر مەن ادەت-عۇرىپسىز ەل ادەپسىزدىك پەن بەرەكەتسىزدىككە سالىنۋى مۇمكىن. ٴبىزدىڭ حالقىمىز ٴوز ۇرپاقتارىن قاسيەتتى سالت-داستۇرمەن، ونەگەلى ادەت-عۇرىپپەن، ىرىم-تىيىممەن تاربيەلەپ، ۇلاعاتتى ۇل مەن يناباتتى قىزدى تەرىس جولعا تۇسىرمەي تاربيەلەي بىلگەن.

«ۋا، يمان كەلتىرگەندەر! سەندەر وزدەرىڭدى جانە ٴۇي ىششتەرىڭدى توزاق وتىنان ساقتاڭدار!» – دەگەن ايات تۇسكەندە، حازرەتى ومار (اللا وعان رازى بولسىن): «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، ٴبىز ٴوزىمىزدى ساقتايمىز-اۋ، بالا-شاعامىزدى قالاي ساقتاي الامىز؟» – دەپ سۇراعان ەكەن. سوندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «اللا سەندەردى نەدەن قايتارعان بولسا، ولاردى دا قايتاراسىڭدار. اللا سەندەردى نەگە بۇيىرعان بولسا، ولاردى دا بۇيىراسىڭدار. مىنە سول، ولاردى توزاق وتىنان ساقتاۋ بولادى»، – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.

سوندىقتان، اللانىڭ نارازىلىعىنا، قاھارىنا سەبەپ بولاتىن ٴارقانداي ىستەردەن ساقتانايىق، جاماعات! اللا تاعالا بارشامىزعا تۋرا جول كورسەتىپ، ەكى دۇنيەنىڭ باقىتىن ٴناسىپ ەتكەي!

 

 

سانسىزباي قۇربان ۇلى،
قمدب «شاريعات جانە ٴپاتۋا»
ٴبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى



[1] «ٴالي يمران» سۇرەسى، 103-ايات.
[2] بۇحاري مەن مۋسليم ريۋايات ەتكەن.
[3] «يسرا» سۇرەسى، 32-ايات.
[4] احماد پەن ناساي ريۋايات ەتكەن.
[5] احماد پەن ٴابۋ ٴداۋد ريۋايات ەتكەن.
[6] «اعراف» سۇرەسى، 199-ايات.

date14.02.2018readCount1064printباسىپ شىعارۋ