قۇران الدىنداعى ۋاجىپتەر

اللا تاعالا يسلام ۇممەتىنە جاڭا تاريح بەردى. ياعني، ول –  يسلام تاريحى. يسلام تاريحى الدىڭعى ۇممەتتتىڭ تاريحىن قايتالامايدى. سونىمەن قاتار، جاڭا تاريح بەرىپ، تۋرا جولدى ٴبىر قالىپتى ٴجۇرىپ، اداسۋدان ساقتايتىن،  ٴاردايىم تۋرا باعىت كورسەتىپ، ەسكەرتىپ وتىراتىن قۇران كارىمدى ۇلكەن نىعمەت ەتىپ بەردى. سونىمەن، جاڭا تاريح دەگەنىمىز - جاڭا ۇكىمدەر. ياعني، قۇران ۇكىمدەرى. بۇل ۇكىمدەر يسلام ۇممەتىن ز ۇلىمدىقتان، قاراڭعىلىقتان جارىققا شىعارۋ ٴۇشىن بەرىلدى.

قۇراندا «يبراحيم» سۇرەسىنىڭ  10-اياتىندا بىلاي دەلىنگەن: «اليف، ٴلام، را. ٴبىز ساعان ادامداردى ولاردىڭ راببىسىنىڭ رۇقساتىمەن (قالاۋىمەن) ولاردى تۇڭعيىقتان (قاراڭعىلىقتان) جارىققا جانە قۇدىرەتتى، ماقتاۋعا لايىق بولعان اللانىڭ جولىنا شىعارۋىڭ ٴۇشىن كىتاپ تۇسىردىك».

قۇران – ول بۇكىل بۇلىك اتاۋلىدان، جاماندىقتان قۇتقارۋشى. ول – بۇكىل جاقسىلىقتىڭ باسى (ٴتۇبىرى)، ٴارى قيىندىقتان اماندىقپەن شىعارۋشى. قاشان ۇممەتتەن قۇران كوتەرىلسە، سوندا شەكاراسى تارتىلادى، ارىپتەرى، اياتتارى ۇمىتىلىپ، ۇكىمدەرىنە امال ىستەۋ تاستالادى. سوندىقتان قۇران كارىمدەگى ۋاجىپتەرىمىزدى ۇيرەنىپ، دۇرىس امال ىستەۋىمىز قاجەت. 

ۋاجىپتەر:

1. قۇرانعا كۇمانسىز، تولىقتاي يمان كەلتىرۋ. قۇراندا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 1-2 اياتتارىندا: «اليف، ٴلام، ميم. ول كىتاپ – وندا ەشقانداي كۇمان جوق، ٴارى ول تاقۋالار ٴۇشىن تۋرا جول»، – دەلىنگەن.

2. تيلاۋاتپەن حاقىن بەرىپ دۇرىس وقۋ. قۇرانداعى «انكابۋت» سۇرەسىنىڭ 45-اياتىندا: «ساعان (قۇران) كىتاپتان ۋاحي ەتىپ بەرىلگەندى تيلاۋاتپەن وقى جانە نامازعا تۇر»، – دەلىنگەن.

3. قۇراندى كوكىرەكتە جاتتاۋ. ياعني، قۇران ۇكىمدەرىنىڭ ەشبىرىن قىسقارتپاي، تولىق كوكىرەك كوزبەن ۇمىتپاستاي جاتتاۋ. قۇراندا: «كەرىسىنشە، ول (قۇران) انىق ايقىن اياتتار ٴبىلىم سىي ەتىپ بەرىلگەندەردىڭ (ٴبىلىم يەلەرىنىڭ) كوكىرەگىندە (جۇرەگىندە)»[1].

4. قۇراندى وقىعاندا ماعىناسىنا ٴمان بەرىپ، وي ەلەگىنەن وتكىزۋ. قۇراندا: «ول قاسيەتتى كىتاپتى ولار ونىڭ اياتتارىنا وي جۇگىرتۋ، ويلانۋ ٴۇشىن جانە اقىل يەلەرىنە زىكىر ەتۋ ٴۇشىن ٴبىز ساعان  تۇسىردىك»[2]، - دەلىنگەن.

5. بۇيىرعان بۇيرىقتارىن ورىنداپ، قايتارعانىنان تىيىلۋ. قۇراننىڭ «حاشر» سۇرەسىنىڭ 7-اياتىندا: «پايعامبار الىپ كەلگەن نارسەنى الىڭدار (ورىنداڭدار)، ال ول قايتارعان نارسەلەردەن تىيىلىڭدار (تاستاڭدار)»، – دەلىنگەن.

6. مۋحكام اياتتارعا امال ىستەپ، مۋتاشابيح اياتتارعا يمان كەلتىرۋ. قۇراندا: «ٴبىلىم نەگىزىن ٴبىلۋشى ٴىلىم يەلەرى. ٴبىز وعان يمان كەلتىردىك، مۇنىڭ ٴبارى ٴبىزدىڭ راببىمىزدا»،- دەيدى. ٴارى ونى اقىل يەلەرى عانا زىكىر ەتەدى»[3]، - دەلىنگەن.

وسى دالەلدەرگە سۇيەنە وتىرىپ، يسلام عۇلامالارى قۇراندى قۇرمەت قىلۋ، ۇلىقتاۋ، قورعاۋ ٴاربىر مۇسىلمانعا ٴۋاجىپ ەكەندىگىنە ٴبىر اۋىزدان كەلىسكەن. سوندىقتان، بارىمىزگە اللا تاعالا قۇران الدىنداعى  ۋاجىپتەرىمىزدى ٴناسىپ ەتتى، جەڭىلدىك بەرسىن.



[1] «انكابۋت» سۇرەسى، 49-ايات.

[2] «ساد» سۇرەسى، 29-ايات.

[3] «ٴالي-يمران» سۇرەسى، 7-ايات.

date05.02.2018readCount1526printباسىپ شىعارۋ