كۇيەۋىنە باعىنۋ - ايەلدىڭ نەگىزگى مىندەتى

يسلام ٴدىنى بويىنشا وتباسىن باسقارۋ ەر كىسىنىڭ موينىنا جۇكتەلگەن. ٴبىر ەلدە ەكى باسشى بولمايتىنى سەكىلدى شاعىن مەملەكەت سانالاتىن وتباسىندا دا نەگىزگى باسشىلىق ەر كىسىگە تəن. ونىڭ وزىندىك سەبەبى دە جوق ەمەس. ٴبىراق وتاعاسىنا بەرىلگەن مۇمكىندىكتىڭ دە بەلگىلى ٴبىر شامادا مولشەرى بار.

جۇبايى مەن بالا-شاعاسىنا تىم قاتال قاراپ، ويىنا كەلگەنىن ىستەۋى جانۇياسىنداعى باسشىلىقتىڭ شەڭبەرىنەن شىعۋى بولىپ تابىلادى. وتباسىنداعىلارعا مەيىرىمدىلىك كورسەتپەگەن، قۇرمەتتەمەگەن كىسى ەشقاشان جاقسى əكە، جاقسى جار بولا المايدى. جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنگەن وتاعاسى وتباسى مۇشەلەرىمەن اقىلداسىپ، əڭگىمەلەسىپ وتىرۋدى دا ۇمىت قالدىرماۋى كەرەك.

اللا تاعالادان əردايىم ۋاحي (قۇران اياتتارىنىڭ ٴتۇسۋى) الىپ تۇرعان پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٴوزى دە قاجەت كەزىندە əيەلدەرىمەن اقىلداساتىن. يسلام نəرىمەن سۋسىنداعان وتباسىندا əيەل ەرىن، ەر əيەلىن قۇرمەتتەيدى. ٴۇي بولعان سوڭ ىدىس-تاباق سىلدىرلاماي تۇرمايدى. ونداي جاعدايدا وتاعاسى اشۋ شاقىرىپ، قاھارىنا مىنبەي، وزىنە ساي ۇستامدىلىقپەن، ال əيەل بالاسى وزىنە تəن نəزىكتىك پەن سىپايلىعىن ساقتاپ مəسەلەنى بەيبىت شەشۋلەرى قاجەت.

وتاعاسى باسشى ەكەنمىن دەپ əيەلگە شاماسى كەلمەيتىن تالاپتار قويماۋى قاجەت. ول əيەلى مەن بالا-شاعاسىنىڭ الدىنداعى باسشىلىق مۇمكىندىگىن əدىلدىك پەن مەيىرىمدىلىك ورناتۋعا جۇمساسا، ال ٴۇيدىڭ وتاناسى ٴوز كەزەگىندە جۇمساق مىنەزى ارقىلى وتباسىنداعى جاراسىمدىلىقپەن بىرلىك-بەرەكەنى ساقتاۋعا بارىن سالۋى ٴتيىس. قاي جەردە əدىلدىك پەن جەكە تۇلعالار قۇقىعى قورعالسا، سول قوعامدا ٴتəرتىپ پەن تىنىشتىق ورناپ، يگىلىك ۇستەمدىك قۇرادى.

وتباسى كىشىگىرىم قوعام بولعاندىقتان، ناعىز بەرەكە مەن بەيبىتشىلىكتى قاجەت ەتەتىن جەر دە وسى كيەلى شاڭىراق. ال، وسىنى قامتاماسىز ەتۋ ٴۇشىن ٴۇيدىڭ قوجايىنى وتباسىنىڭ ٴəربىر مۇشەسىنىڭ اقىسىنا قۇرمەتپەن قاراپ، ولاردىڭ الدىنداعى مىندەتتەرىن تولىق ورىنداۋعا كۇش سالۋى قاجەت. سول سەكىلدى əيەلدىڭ وعان باعىنىپ، ورتاق مۇددە، وتباسى باقىتى ٴۇشىن ايتقاندارىن ورىنداۋعا تىرىسۋى دا اسا ماڭىزدى.

پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «əيەل بەس ۋاقىت نامازىن وقىپ، (رامازاندا) ورازاسىن ۇستاسا، ار-نامىسىن ساقتاسا جəنە كۇيەۋىنە باعىنسا، وعان جəنناتتىڭ قالاعان ەسىگىنەن كىرسىن دەلىنەدى»، – دەپ، وتاعاسىنا باعىنۋدىڭ قارىمى رەتىندە جəننات ٴنəسىپ بولاتىنىن ايتىپ سۇيىنشىلەگەن. تاعى ٴبىر حاديسىندە: «كۇيەۋى وزىنەن رازى بولعان كۇيدە قايتىس بولعان əيەل جəنناتقا كىرەدى»، – دەگەن.

اللا ەلشىسى (س.ع.س.) شاريعاتتىڭ رۇقسات ەتكەن شەڭبەرىندە كۇيەۋلەرىنىڭ قالاۋلارىن ورىنداعان جاعدايدا əيەلدەردىڭ جيھاد ساۋابىن الاتىندىعىن ايتقان. ٴبىر جولى əيەل كىسى كەلىپ: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، əيەلدەردىڭ وكىلى رەتىندە الدىڭىزعا كەلىپ تۇرمىن. اللا تاعالا جيھادتى ەركەكتەرگە پارىز ەتتى. سوعىستان امان ورالسا، عازي ساۋابىن الادى، ال ٴشəيىت بولسا، راببىلارى ولاردى ٴتىرى كۇيىندە رىزىقتاندىرادى. ٴبىز بولساق، ولارعا قىزمەت جاسايمىز. بۇل ٴۇشىن بىزگە ساۋاپ بەرىلە مە؟» – دەپ سۇراعاندا، راسۋلاللا: «əيەلدەردىڭ بəرىنە ايتا بار. əيەلدىڭ ەرىنە باعىنۋى جəنە ونىڭ اقىسىن مويىنداۋى جيھادتىڭ ساۋابىنا تەڭ. الايدا،ارالارىڭدا مۇنى ورىندايتىن əيەلدەر تىم از.

ەگەر سەندەردەن كىمدە-كىم ۇيىندە وتىرسا (كۇيەۋىنە قىزمەت ەتىپ، بالالارىنىڭ تəربيەسىمەن اينالىسسا)، اللا جولىندا جيھاد ەتكەن كىسىلەردىڭ ساۋابىنداي ساۋاپ الادى»، – دەپ ايتقان ەكەن.

سونداي-اق، əبۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.س.) «قانداي əيەل ارتىق؟» دەگەن سۇراققا: «كۇيەۋى وعان قاراعاندا قۋاناتىن، بۇيىرعاندا باعىناتىن، وزىنە ھəم كۇيەۋىنىڭ دۇنيەسىنە قاتىستى مəسەلەلەردە ەرىنە قارسى شىقپايتىن əيەل»، – دەگەن. əيەلدىڭ كۇيەۋىمەن قاسارىسۋى – جامان əدەت. بۇل əيەلدىڭ ٴوز ٴقادىرىن كەتىرىپ، كۇيەۋىمەن اراسىن سۋىتۋعا سەبەپكەر بولادى. مۇنىڭ سوڭى وتباسىنىڭ ىدىراۋىنا الىپ بارۋى دا عاجاپ ەمەس.

اۋف يبن مۇحالليم دەگەن كىسىنىڭ əيەلى ۋمامə قىزىنا ۇزاتۋ كەزىندە بىلاي دەپ وسيەت ايتقان ەكەن: «كۇيەۋىڭنىڭ ٴدىن شەڭبەرىندەگى تىلەكتەرىن ورىنداۋعا نەمقۇرايلى قاراما.ايتقاندارىن ورىنداماساڭ، ونى رەنجىتىپ، وزىڭە دۇشپان ەتكەننەن باسقا ولجا تاپپايسىڭ. ول قامىققان كەزدە سەن قۋانبا. ول قۋانعان كەزدە سەن مۇڭايما. سەبەبى ول مۇڭايعان كەزىندە سەنىڭ شاتتانىپ ٴجۇرۋىڭ، قۋانىشتى كەزىندە سەنىڭ قايعىعا باتۋىڭ ونى جاقسى كورمەيتىندىگىڭنىڭ، قۋانىشى مەن قايعىسىنا ورتاق ەمەستىگىڭنىڭ كورىنىسى. بۇل سەندەردىڭ اجىراسۋلارىڭا əكەپ سوعادى. سەن ەرىڭنىڭ قايعى مەن قۋانىشىنا، ومىرىنە قانشالىقتى ورتاق بولساڭ، سونشالىقتى ارالارىڭدا ىستىق قارىم-قاتىناس ورناپ، ونىڭ وزىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىراسىڭ. قىزىم، سەن كۇيەۋىڭە ادال بەرىلگەن قىزمەتشى بول، سوندا ول دا ساعان بەرىلگەن قۇل بولادى».

بۇل مۇسىلمان انانىڭ قىزىنا ايتقان وسيەتى. وسى قىسقا دا نۇسقا وسيەتتە شاڭىراق قۇتىنىڭ كىلتى جاتقانداي. ٴبىزدىڭ اسىل ٴدىنىمىز قالىڭدىقتان اللا تاعالانىڭ بەكىتكەن ۇكىمدەرىنە ساي باعىنىشتى بولۋدى عانا تالاپ ەتەدى. ال، كۇيەۋىنىڭ اللا تاعالانىڭ əمىرلەرىنە قارسى كەلەتىن تالاپتارىن ورىنداۋعا əيەل مىندەتتى ەمەس. كۇيەۋى əيەلىنە دىنگە قارسى كەلەتىن نəرسەلەردى زورلىقپەن جاساتا المايدى.

قيناپ-قىستاعان كۇندە دە əيەل وعان قارسى كەلە الادى. سەبەبى بارلىق ادام الدىمەن اللا تاعالانىڭ تالاپتارىن ورىنداۋى ٴتيىس. əيەل كۇيەۋىنە باعىنىشتى بولۋ ارقىلى وتباسىندا بەلگىلى ٴبىر ٴتəرتىپتى ورناتادى. مۇنى كورگەن بالالار دا اناسىنان ۇلگى الادى. ەگەر اناسى وتاعاسىن سىيلاپ، ايتقانىن تىڭداسا، بالالار دا əكەسىن اسقار تاۋداي كورىپ، ىعىنان شىقپايدى. əكە مەن بالا اراسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىككە جول بەرمەي، ولاردىڭ ٴوزارا سىيلاستىعىنا سىزات تۇسىرمەۋ əيەلدىڭ قارىم-قابىلەتىنە، سەزىمتالدىعىنا بايلانىستى. ەگەر əيەل ەرىنىڭ بەتىنەن الىپ وتىرسا، əكەنىڭ بالا-شاعا الدىندا قانداي قادىر-قاسيەتى قالماق؟!

مۇنداي əيەل كۇيەۋىن ۇيىنەن بەزدىرىپ قانا قويماي، بالا-شاعاسىنىڭ الدىندا ٴقادىرى مەن سۇيكىمىن كەتىرەدى. ال، وتباسىندا ەر كىسىنىڭ əكەلىك بەدەلگە يە بولا الماۋى قاسىرەتتىڭ ەڭ ۇلكەنى. قازاق مەنتاليتەتىندە بالانىڭ تۇسىنىگىندە əكەنىڭ ورنى تىم بيىك. ٴبىر جازۋشىنىڭ مىنا ٴسوزى قاي-قايسىمىزدى دا سۇيىندىرمەي قويمايدى. «يə، ٴبىز دە بالا بولعانبىز. ٴəلى ەسىمدە، əلدەنەنى ٴبۇلدىرىپ الساق تا، بولماسا ٴبىر جاققا بارۋعا سۇرانساق تا انامىز «əكەڭ رەنجيتىن بولدى عوي» نەمەسە «əكەڭنەن سۇراساڭشى» دەپ وتىراتىن ەدى.

سودان كەيىن ٴبىز نەندەي شارۋانىڭ ٴجونىن ەڭ الدىمەن əكەمىزبەن اقىلداسىپ شەشەتىنبىز. دەگەنمەن، ارا-تۇرا انامىزدىڭ بۇل مىنەزىنە تاڭ قالاتىنبىز. ولاي دەيتىنىم، əكەمىز əلدەكىم قۇساپ قان تۇلەپ، اينالاسىن قۋىرىپ وتىرسا عوي. قايتا ول كىسى بىرەۋگە داۋىس كوتەرىپ سويلەۋدى ۇيات كورەتىن، جىبەك مىنەز جان ەدى. سوعان قاراماستان، وتباسىنداعى ۇلكەندى-كىشىلى شارۋانىڭ ٴتۇيىنىن əكەم ايتاتىن.

تەرىس قىلىعىمىزبەن əكە كوزىنە تۇسۋگە سەسكەنەتىنبىز. ەندى ويلاسام، انامنىڭ بۇل مىنەزى ناعىز حالىقتىق پەداگوگيكانىڭ ٴبىر ٴتىنى ەكەن-اۋ. ٴوز əكەسىن اسقار تاۋداي كورىپ، قۇرمەتتەپ وسپەگەن ادام وزگەنى دە سىيلاپ جارىتپايدى. دەمەك، وتاعاسىنىڭ بەدەلى، əكە تۇلعاسى، ونىڭ قادىر-قاسيەتى، ٴسوز جوق، كوپ جاعدايدا əيەلىنىڭ پاراساتىنا، بالالارىنىڭ مەيىر-شاپاعاتىنا بايلانىستى».

ٴبىزدىڭ حالىق پەداگوگيكاسى دەگەنىمىز مۇسىلماندىق تəربيەنىڭ ناق ٴوزى ەمەس پە؟ حالقىمىز ەجەلدەن يسلامنىڭ بەسىگىندە تەربەلىپ، يماندىلىق پەن يناباتتىلىقتى شاريعاتتان تانىپ، قانىنا سىڭىرگەن. يسلام دىنىندە əيەلدىڭ كۇيەۋىنە باعىنۋى وتباسىنىڭ بەرەكە-بىرلىگى ٴۇشىن ەكەنىن اتا-بابامىز جاقسى تۇسىنسە كەرەك.

date24.01.2018readCount2025printباسىپ شىعارۋ