نەگە از؟
Неге аз?

پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.): «راسىندا اللا تاعالا دۇنيەنى سۇيگەن پەندەسىنە دە، سۇيمەگەن پەندەسىنە دە بەرەدى. ال، يماندى تەك سۇيگەن پەندەسىنە عانا بەرەدى»، – دەگەن. سول سەبەپتەن دە اتا-بابالارىمىز: «يمانى كەتكەننىڭ جيعانى كەتەدى»، «يماندىلىق – باقىتتىڭ شىڭى، يمانسىزدىق – ەكى دۇنيەنىڭ مۇڭى» دەپ يماندىلىققا ەرەكشە ٴمان بەرىپ وتىرعان. ال حاكيم اباي:

ٴمۇمىن بولساڭ اۋەلى يماندى بول،
پەندەگە يمان ٴوزى اشادى جول!
شىن يلان دا، تازا ويلا ٴبىر يماندى،
مۇنافىق ناماز قىلماپ پا، ماعلۇم عوي ول، – دەگەن.

وسىنداي قاراپايىم مىسالداردان-اق ٴار ٴبىر سانالى ادام ناتيجە شىعارۋ كەرەك. مىسالى ٴۇشىن، ٴسىز قاپ-قاراڭعى تۇندە ايدالادا كەلە جاتىرسىز. ٴبىر كەزدە اداسىپ كەتتىڭىز. اياعىڭىزعا تىكەن كىردى، ٴسۇرىندىڭىز، قۇلادىڭىز. سىزدە ٴبىر قورقىنىش، ۇرەي پايدا بولدى. باراتىن جەرىڭىزگە جەتە الماي، ومىردەن ٴتۇڭىلدىڭىز دەلىك. وسى كەزدە الىستان ٴبىر جارىق كورىندى. جارىقتى كورگەن بويدا سىزدە ٴۇمىت پايدا بولادى. جارىققا جۇرگەن بەتتە ارتىڭىزدا كولەڭكە ەرىپ جۇرەدى. جارىققا جاقىنداعان سايىن كولەڭكە ۇزارا ٴتۇسىپ، جارىققا جەتكەن كەزدە كولەڭكە جوق بولىپ كەتتى. ەندى وسى ٴبىر مىسالدى سالىستىرمالى تۇردە ٴتۇسىندىرىپ كورەيىك. الگى جارىق ٴسىزدىڭ يمانىڭىز، ال ارتىڭىزدا قالعان كولەڭكە ٴسىزدىڭ قيىنشىلىقتارىڭىز، جامانشىلىقتارىڭىز ەكەن. وسى ٴبىر مىسالدان يماندىلىق ادام بالاسىن قاراڭعىلىقتان جارىققا الىپ شىعاراتىن اللا تاعالانىڭ بىزگە بەرگەن ۇلكەن بايلىعى ەكەنىن اڭعارامىز.

دانا اباي قارا سوزدەرىنىڭ بىرىندە: «ٴاربىر اقىلى بار كىسىگە يمان پارىز، يمانى بار كىسىگە عيبادات پارىز»، – دەگەن ەكەن. بۇل جەردەگى عيبادات دەگەنىمىز اللا تاعالاعا دەگەن قۇلشىلىعىمىز، بەس ۋاقىت نامازىمىز. ويتكەنى، اللا تاعالا «زاريات» سۇرەسىنىڭ 56-شى اياتىندا: «جىن مەن ادامزاتتى وزىمە قۇلشىلىق قىلۋلارى ٴۇشىن عانا جاراتتىم»، – دەگەن. كەيدە ٴبىز قۇلشىلىققا كەلگەندە جالقاۋلىق تانىتىپ جاتامىز. اسىلىندا بۇل ۇلكەن قاتە. كەيدە اينالاڭداعى ادامدارعا، جاقىندارىڭا، دوستارىڭا «قاشان ناماز وقيسىڭ؟» – دەسەڭ: «ٴالى ناماز وقۋعا ەرتە»، «ەڭ باستىسى جۇرەگىم تازا» دەگەن جاۋاپتان ٴارى اسا الماي جاتادى. بۇل جايىندا ماحامبەت وتەمىس ۇلى: «مۇسىلماندىق كىمدە جوق، تىلدە بار دا، دىلدە جوق»، – دەسە، بۇحار جىراۋ بابامىز: «ٴدىل مۇسىلمان بولماسا، ٴتىل مۇسىلمان نە پايدا؟»، – دەگەن ەكەن. ال اباي قۇنانبايەۆ: «اللا دەگەن ٴسوز جەڭىل، اللاعا اۋىز قول ەمەس. ىنتالى جۇرەك، شىن كوڭىل، وزگەسى حاققا جول ەمەس»، – دەيدى.

باياعىدا ٴبىر كىسى قانشاما جىل قۇرىلىس سالاسىندا قىزمەت اتقارعان ەكەن. زەينەت جاسىنا كەلگەندە باستىعىنا كەلىپ: «باسەكە، مەن زەينەتكە شىعاتىن ۋاقىتىم كەلدى، ارىزىما قول قويىپ بەرىڭىز، مەن جۇمىستان شىعايىن»، – دەپتى. سوندا باستىعى: «ارينە، زەينەتكە شىعاسىز. ٴبىراق ٴبىر ٴوتىنىشىم بار. ٴالى سالىنا قويماعان ٴبىر ٴۇي بار ەدى، سونى سالىپ، ٴبىتىرىپ بەرسەڭىز، رۇقسات»، – دەگەن. الگى قاريامىز از كۇندە تەز ٴبىتىرىپ، ٴۇيدىڭ كىلتىن باستىعىنا بەرسە، باستىعى وزىنە قايتارىپ بەرەدى. بۇعان تاڭ قالعان اقساقال: «باسەكە، مۇنىڭىز قالاي؟» – دەيدى. سول كەزدە باستىعى: «اقساقال، نەگىزى بۇل ٴسىزدىڭ ٴۇيىڭىز، ەندى بۇل ۇيدە ٴوزىڭىز تۇراسىز»، – دەپتى. باستىعىنان مۇنداي جاۋاپتى كۇتپەگەن الگى قاريا: «قاپ، ٴوزىمنىڭ ٴۇيىم بولاتىندىعىن بىلگەنىمدە بار مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، ٴزاۋلىم ساراي سالىپ الاتىن ەدىم عوي»، – دەپ وكىنىپ، سانىن ۇرىپ قالعان. بۇل مىسالدان الاتىنىمىز، ٴبىزدىڭ ٴاربىر جاساعان قۇلشىلىعىمىز، نامازىمىز، عيباداتىمىز ٴوزىمىز ٴۇشىن. ەرتەڭگى كۇنى ولاردىڭ جەمىسىن ٴوزىمىز كورەمىز. سوندىقتان دا «بۇل دۇنيە – اقيرەتتىڭ ەگىندىگى» دەپ بەكەردەن بەكەر ايتىلماسا كەرەك.

كەيدە ادام بالاسى بۇل دۇنيەدە ماڭگى جاسايتىنداي بەيقام جۇرە بەرەدى. ٴسويتىپ بارلىق ساۋاپتان، قولدا بار مۇمكىندىكتەن قۇر الاقان قالادى. شاكارىم اتامىز «اجالسىز اسكەر» اتتى ولەڭىندە:

ساۋاپ كوپ عيباداتقا دەسەڭ دە،
جالىعىپ، جالقاۋلانىپ جاتاسىڭ.
ادالدىڭ ادال ريزىعىن جەسەڭ دە،
ارامدى ادەيى ىزدەپ تاتاسىڭ.
سىرتىڭدى سىلاناسىڭ ٴوڭ بەرىپ،
ٴىشىڭنىڭ تۇزەتپەيسىڭ قاتاسىن.
ايلا مەن الداعاندى ٴجون كورىپ،
ادامدى اڭ ورنىنا اتاسىڭ.
جالعاننىڭ ٴبىر پايداسىن كورگەندە،
ارلانباي ارىڭدى دا ساتاسىڭ.
اللانىڭ اق ٴولىمى كەلگەندە،
امالسىز قارا تاستاي قاتاسىڭ.
شارانامەن تۋىپ ەدىڭ،
بوز ورانىپ وتەسىڭ.
ٴبىر ساعىمدى قۋىپ ەدىڭ،
قاي ۋاقىتتا جەتەسىڭ؟
قانشا داۋلەت جيىپ ەدىڭ،
ٴبارى قالدى، نەتەسىڭ؟
مال ٴۇشىن جان قيىپ ەدىڭ،
ٴقايتىپ الىپ كەتەسىڭ؟! – دەگەن ەكەن.

وسى رەتتە تاعى ٴبىر مىسالدى تىلگە تيەك ەتە كەتەيىك. بىردە يمام رابباني كوزگە تۇرتكىسىز قاراڭعى تۇندە ٴبىر توپ شاكىرتتەرىمەن بىرگە تاۋدىڭ جولىمەن جوعارى قاراي كوتەرىلىپ كەلە جاتادى. جولدا كۇن جاۋىپ، بوران بولىپتى. شاكىرتتەردىڭ مازاسى قاشادى. ٴبىراق ۇستازدارى توقتاۋدى بۇيىرماعاننان كەيىن، ونىڭ ارتىنان ىلگەرى ٴىلبي جۇرە بەرەدى. جاۋىن تولاستاعاندا يمان رابباني: «اياقتارىڭا بىرنارسە باتتى ما؟» – دەپ سۇرايدى. شاكىرتتەر: «باتتى»، – دەپ جاۋاپ بەرەدى. «سول باتقان نارسەنى العان دا وكىنەدى، الماعان دا وكىنەدى»، – دەيدى يمام. قاراڭعىداعى بوراننان ابدەن قالجىراعان شاكىرتتەردىڭ ٴبىر بولىگى: «اقىرى وكىنەتىن بولعاننان كەيىن ونى العاندا نە، الماعاندا نە؟» – دەپ، تاباندارىنا باتقان تاس سەكىلدى نارسەنى الۋعا ەرىنىپتى. ال، شاكىرتتەرىنىڭ قالعان بولىگى: «ەڭ بولماسا الىپ، نە ەكەنىن كورەيىك»، – دەپ ويلاپ، قالتالارىنا بىر-ەكى ٴتۇيىر بەلگىسىز تاستى سالىپ قويادى. ەرتەڭىنە تاڭ اتقان سوڭ تاستى الىپ قاراسا، گاۋھار ەكەن. سوندا الماعاندار: «نەگە المادىق؟» – دەپ، العاندار: «نەگە از الدىق؟» – دەپ وكىنىپتى. ٴدال وسى سەكىلدى قيامەت كۇنى ناماز وقىماعاندار: «نەگە ناماز وقىمادىق؟» – دەسە، ال ناماز وقىعاندار: «نەگە از وقىدىق؟» – دەپ وكىنەدى ەكەن. سوندىقتاندا مۇمكىندىك بار كەزىندە اللا تاعالاعا قۇلشىلىق قىلىپ، ساۋاپتى ىستەردى كوبىرەك جاساۋعا اسىعايىق، اعايىن!

 

ەربولات ايتباي ۇلى
date01.04.2013readCount5784printباسىپ شىعارۋ