"ادامزاتتىڭ ٴبارىن ٴسۇي باۋىرىم دەپ..."
"Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп..."

ٴبىر انا، ٴبىر اتادان تۋىلىپ، ٴبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ەر جەتىپ، بوي جەتكەن ادامداردى بىر-بىرىنە باۋىر دەپ اتايمىز. الايدا «باۋىر»، «باۋىرماشىلدىق» دەگەن ۇعىمداردىڭ اياسىن تەك قاندىق تۋىستىقپەن نەمەسە ٴبىر ۇيدە ٴومىر سۇرۋمەن عانا شەكتەۋ دۇرىس ەمەس. ويتكەنى، اقيقات ٴدىنىمىز تەك ٴبىر اتانىڭ پەرزەنتتەرىن ەمەس، بۇكىل مۇسىلمان اتاۋلىنى بىر-بىرىنە باۋىر ەكەندىگىن ناسيحاتتايدى. قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «شىن مانىندە، مۇمىندەر بىر-بىرىنە باۋىر. سوندىقتان تۋىستارىڭنىڭ اراسىن جاراستىرىڭدار («حۋجۋرات» سۇرەسى، 10-ايات)، – دەگەن دە ايات بار. سونداي-اق، اللا ەلشىسى (س.ع.س.) «سەندەر وزدەرىڭ ٴۇشىن قالاعاندارىڭدى باۋىرلارىڭ ٴۇشىن قالامايىنشا تولىق يماندى  بولمايسىڭدار» دەگەن ٴحاديسى ارقىلى مۇسىلماندار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەيتىن ۇلى ەرەجەنى ٴبىلدىردى. اقيقاتىندا دا، باۋىرلىق سەزىمنىڭ بۇزىلۋى كوپ جاعدايدا ادامداردىڭ تەك قارا باستارىن ويلاپ، وزگەلەردى ەسەپكە الماۋدان تۋىندايدى. ٴوزى كوبىرەك نارسەگە يەلىك ەتسە، ٴوز جاعدايى جاقسى بولسا، تەك ٴوزىنىڭ ايتقانى ٴجۇرىپ تۇرسا، تەك ٴوزىنىڭ تاماعى توق، كيىمى كوك بولسا دەپ تىلەپ، ال قاسىنداعى باۋىرى نە بولسا ول بولسىن دەپ نەقۇرايلى قاراسا، ادامدار اراسىنداعى باۋىرلىق بايلانىس السىرەيدى. بىرتە-بىرتە ٴتىپتى ۇزىلەدى. مۇنداي جاعدايدا ادامداردىڭ بىرگە تۋعانى دا ٴرول ويناماي قالۋى ىقتيمال. ال وزىمىزگە بار قالاعانىمىزدى وزگە ٴۇشىن دە بولسىن دەپ قالاساق، وندا باۋىرماشىلدىق بارىنشا كۇشەيەتىنى داۋسىز. مۇنى باۋىرماشىلدىقتى نىعايتاتىن ٴبىرىنشى قاعيدا دەپ اتايىق.

ەندى يسلام تاريحىنان، ساڭلاق ساحابالار ٴومىر سۇرگەن التىن داۋىردەن باۋىرماشىلدىقتىڭ ٴبىر ۇلگىسىن كەلتىرەيىك.

ٴبىر كۇنى اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) بىرنەشە كۇن ٴنار تاتپاي، اشتىقتان بۇكىل ال-دارمەنى قۇرىعان ٴبىر كىسى كەلىپ: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، مىناداي قيىن جاعدايعا تاپ بولدىم» دەدى. اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ٴوز ايەلدەرىنە جىبەرىپ ەدى، ولاردان دا تىسكە باسار ەشتەڭە تابىلا قويمادى. سوندا ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ساحابالارىنا: «بۇگىن تۇندە ٴبىر ادامدى قوناق ەتىپ، اللانىڭ راحىمىنا بولەنگىسى كەلگەن جان بار ما؟» دەدى. ٴمادينالىق انسارلاردان ٴبىر جىگىت ورنىنان تۇرىپ: «مەن كۇتەيىن» دەدى. ٴسويتىن الگى كىسىنى ەرتىپ ۇيىنە كەلدى. كەلە سالا ايەلىنە: «بۇل كىسى پايعامبارىمىزدىڭ قوناعى، ەشتەڭەڭدى اياپ قالما» دەپ سىبىرلادى. سوندا جۇبايى: «اللا كۋا، كىشكەنتاي قىزىمىزدى الداۋقىراتاتىن از عانا ازىقتان باسقا ەشتەڭە جوق» دەپ ٴۇيدىڭ جايىن ايتتى. «وندا بىلاي جاسا، – دەدى ٴۇي يەسى، – قىزىمىز قارنى اشىپ جىلاسا، ونى ۇيىقتات. ال بارىڭدى قوناقتىڭ الدىنا اكەلگەندە، شامدى ٴسوندىرىپ قوي. ٴوزىمىز تاماق جەپ وتىرعان سەكىلدى بوس قاسىقتى قيمىلداتىپ وتىرايىق». ٴبارىن ٴدال وسىلاي جاسادى. ەرتەسىنە الگى جىگىتتى كورگەن اللا ەلشىسى (س.ع.س.) بىلاي دەدى: «اللا تاعالا پالەن ەركەك پەن تۇگەن ەركەكتىڭ تۇندەگى ىستەرىنە رازى بولدى. ٴسويتىپ مىنا اياتتى ٴتۇسىردى دەپ: «وزدەرى مۇقتاجدىق تارتسا دا، ولاردى وزدەرىنەن ارتىق كورەدى»، – دەگەن اياتتى وقىپ بەردى («حاشىر» سۇرەسى، 9-ايات).

مىنە، بۇل وقيعاعا قاراساق، قوناق تا، كۇتۋشى دە ٴبىر اتا، ٴبىر انادان تۋماعان. الايدا، ولار اللاعا شىن بەرىلگەن مۇسىلماندار ەدى. وسى جەردەن باۋىرماشىلدىقتى كۇشەيتەتىن ەكىنشى قاعيدات شىعىپ وتىر. مۇسىلمان ادام ٴوزى قينالىپ وتىرسا دا، باۋىرىنىڭ جاعدايىن وزىنەن ارتىق كورەدى.

اقيقاتىنا قاراساق، جەر بەتىندە ەشبىر ادام الاۋىزدىق، جەك كورۋشىلىك، دۇشپاندىق دەگەندەردى جاقسى دەپ اتامايدى. التاۋدىڭ الا بولۋىن اقتايتىن ەشبىر زاڭ نەمەسە ٴداستۇر جوق. ٴبىراق اينالامىزدا بىر-بىرىمەن دۇرىس باۋىر بولا الماي جۇرگەن ادامدار كوپ ەكەندىگىن دە ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ادامدار اراسىنداعى باۋىرماشىلىقتان ارتىق بايلىق جوق ەكەندىگىنە تاعى دا ٴبىر سەندىرگىمىز كەلەدى. قاراپ وتىرساق، ادامداردىڭ بىر-بىرىنە جاۋىعاتىنداي، قۋلىق-سۇمدىقپەن ٴبىرىن-بىرى الدايتىنداي، بولماشى نارسە ٴۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنباي بىر-بىرىنە ز ۇلىمدىق جاسايتىنداي ۇلكەن سەبەپ تە جوق. ال كەرىسىنشە، دوس بولۋدىڭ، جاقىن بولۋدىڭ، باۋىر بولۋدىڭ سەبەپتەرى كوپ. سولاردىڭ بىردى-ەكىسىنە توقتالايىق.

اقىلعا سالىپ كورەيىكشى، ٴبىر كەمەدە ٴجۇزىپ بارا جاتقان ادام قاسىندا بىرگە وتىرعان ادامنىڭ سۋعا باتقانىن قالاۋى دۇرىس پا؟ ارينە جوق. ەندەشە، بارشا مۇسىلماندار يسلام دەگەن الىپ كەمەدە بارا جاتقان جوق پا؟ ەكىنشىدەن، ٴوزىمىز وتىرعان ۇيدە ەشبىر ادامنىڭ وتقا جانعانىن قالامايمىز. ويتكەنى، ٴوزىمىز سول ۇيدە وتىرمىز. ال بىلە بىلگەن ادام ٴۇشىن ٴبىزدى قورشاپ تۇرعان ون سەگىز مىڭ عالام ۇلى جاراتۋشى يەمىزدىڭ عاجايىپ ٴۇيى. دەمەك ونداعى ادامدار بىر-بىرىنە باۋىرمىز. اباي اتامىزدىڭ: «ادامزاتتىڭ ٴبارىن ٴسۇي باۋىرىم دەپ»، – دەگەن دانالىق ويىنىڭ ٴبىر سەبەبى وسى بولسا كەرەك.

سونداي-اق بۇكىل مۇسىلماندار قۇبىلاعا بەت بۇرىپ ناماز وقيمىز. قۇبىلا – اللانىڭ ٴۇيى. سونداي ۇلى  ورتاق قۇندىلىعىمىز بولا تۇرا مۇسىلماننىڭ بىر-بىرىمەن باۋىر بولا الماۋى اقىلعا دا، قيسىنعا دا تەرىس. ويتكەنى ٴبارىمىز ٴبىر اللانىڭ ۇيىنە بەت بۇرىپ تۇرىپ، كوڭىلىمىز ٴار جاقتا بولىپ تۇرسا، ول مۇسىلماندىققا دا جات.

سونىمەن قاتار، بۇرىن مەكتەپتە بۇكىل سىنىپتاستارىمىز ٴبىر مۇعالىمنەن ٴتالىم الدىق. ٴمۇعالىمىمىزدىڭ ورتاق بولۋىنىڭ ٴوزى ٴبىزدى ون ٴبىر جىلدان سوڭ، قيماي قوشتاساتىنداي باۋىرمال ەتىپ شىعارماپ پا ەدى؟ ال ەندى مۇسىلمان جاماعاتىنىڭ ٴمۇعالىمى ەمەس، جاراتۋشى يەسى مەن پايعامبارى ٴبىر ەمەس پە؟ تىم بولماسا، وسى ٴۇشىن باۋىرلار اراسىنداعى بۇكىل جەك كورۋشىلىكتى قييۋعا بولادى.

تاعى ٴبىر ماسەلە، ٴبارىمىز ەرتەڭ بۇل دۇنيەدەگى ٴدام تۇزىمىز تاۋسىلىپ، ارعى ومىرگە كوشەرىمىز انىق. ول جاقتا كۇتىپ تۇرعان ٴقابىر، ميزان تارازىسى، سيرات كوپىرى، ماحشار الاڭى، جۇماق پەن تامۇق بارىمىزگە ورتاق. بۇلاردىڭ بارىندە دە باۋىرماشىلدىقتان بەزۋدىڭ زيانى كوپ.

مىنە، وسىنشالىقتى باۋىرماشىلدىقتىڭ سەبەپتەرى تۇرعاندا، التىباقان الاۋىز بولۋ ەشبىر زاڭنىڭ شەڭبەرىنە سىيماسا كەرەك. باۋىرماشىلدىقتى بۇزاتىن ٴبىر عانا سەبەپ بار دەسەك، ول ٴبىزدىڭ قۋ ٴناپسىمىز. دەمەك، جاۋلاسۋ كەرەك بولسا، جۇرەگىمىزدەگى تاككاپپارلىق، كورە الماۋشىلىق، كەكشىلدىك، وشپەندىلىك، جەڭىلتەكتىك، ٴناپسىقۇمارلىق سەكىلدى مىڭداعان رۋحاني دۇشپاندارىمىزبەن جاۋلاسايىق. لاعىنەتى شايتانعا قارسى تۇرايىق. ٴبىراق ٴوز قانداستارىمىزعا، دىندەستەرىمىزگە، وتانداستارىمىزعا، تاعدىرلاستارىمىزعا ەش ۋاقىتتا دۇشپاندىق جاسامايىق.

ٴسوز سوڭىندا تىلەرىمىز، اللا تاعالا بارشا حالقىمىزدى تاندەرى بولەك بولعانمەن، ويى ٴبىر، ارمان-تىلەگى، نيەتى ٴبىر، ماقساتى ٴبىر باۋىرلارعا اينالدىرسىن.

اسىلبەك اۋەسحان ۇلى
date28.03.2013readCount29330printباسىپ شىعارۋ