اللاعا جانە ەلشىسىنە (س.ع.س.) قيانات

قۇران كارىمنىڭ بىرنەشە اياتتارىندا پايعامبارعا (س.ع.س) جاسالعان قياناتتى اللاعا جاسالعان قيانات دەپ، پايعامبارعا (س.ع.س) جاسالعان جاقسىلىقتى اللاعا جاسالعان جاقسىلىق دەپ باعالاعانىن كورەمىز. ارينە، اياتتىڭ بۇلاي قولدانىلۋى پايعامباردىڭ (س.ع.س.) اللا الدىنداعى جوعارى مارتەبەسىن كورسەتسە كەرەك.

«اللاعا ٴارى ونىڭ ەلشىسىنە جاپا شەكتىرگەندەردى اللا دۇنيەدە دە، اقىرەتتە دە لاعنەتتەدى» دەپ، ولارعا قيامەتتە قور قىلاتىن ازاپتىڭ دايىندالعانىن ايتادى[1]. شىندىعىنا كەلسەك، اللاعا جاپا شەكتىرۋ، وعان زيان تيگىزۋ مۇمكىن بە؟!

ال، باسقا ٴبىر اياتتا پايعامبارعا (س.ع.س.) قول تاپسىرىپ، قاسىق قانى قالعانشا سوعىسۋعا ٴسوز بەرگەندەردى «اللاعا ٴسوز بەرگەندەر» دەپ ماقتاپ، ولارعا ريزا بولعاندىعىن بىلدىرگەن.[2]

سول سەكىلدى «كىمدە-كىم ەلشىگە باعىنسا – اللاعا باعىنعانى» دەپ بەكىتىلگەن.[3]

ەندەشە، ادام بالاسىنىڭ اللاعا قيانات جاساۋى مۇمكىن ەمەس. الايدا، دىنگە، قۇران مەن سۇننەتكە قيانات جاساۋدى اللا مەن ەلشىسىنە جاسالعان قيانات دەپ بىلەمىز. قۇران كارىمدە: «ٴاي، يمان كەلتىرگەندەر! اللاعا جانە ەلشىسىنە، ٴارى وزدەرىڭە بەرىلگەن اماناتقا بىلە تۇرا قيانات جاساماڭدار. سەندەردىڭ مال-مۇلىكتەرىڭ مەن بالا-شاعالارىڭ سىناق قانا»[4] دەي كەلە، مال-مۇلكى مەن قارا باسىنىڭ اماندىعى ٴۇشىن دەپ قياناتقا ٴوتىپ كەتپەۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى. بۇل اياتتىڭ ٴتۇسۋ سەبەبىنە ۇڭىلسەك، مىناداي وقيعاعا تاپ بولامىز.

ايگىلى حانداق[5] سوعىسىنان كەيىن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ساحابالارىمەن ٴبانۋ قۋرايزا تايپاسىن قورشاۋعا الادى دا ولارعا ساحابا ٴابۋ ٴلۋبابانى «اللا ەلشىسىنىڭ ۇكىمىنە باعىنىڭدار» دەپ ايتۋى ٴۇشىن جىبەرەدى.

قامالدىڭ ۇستىندە تۇرعان دۇشپان ونىمەن كەڭەسىپ، «مۇحاممەدكە بەرىلسەك، نە ىستەمەك ويى بار؟» دەپ سۇراعاندا، «باستارىڭدى الادى» دەگەندى ٴبىلدىرىپ كەڭىردەگىن كورسەتەدى. الايدا، تاپ سول ساتتە قانشالىقتى قيانات جاساعانىن ٴتۇسىنىپ، ٴسوزىن دە جالعاستىرماي، ەشكىممەن جولىقپاستان پايعامبار مەشىتىنە جول تارتىپ كەتەدى. ايات ٴتۇسىپ حابارى بەلگىلى بولىپ، نەلىكتەن مۇنداي ارەكەتكە بارعاندىعى سۇرالعاندا، بالا-شاعاسىنىڭ سول قامالدا ەكەندىگىن ايتقان.[6]

اياتتا ٴۇش ٴتۇرلى قيانات ۇعىمى قامتىلعان: اللاعا، ەلشىسىنە جانە وزىنە تاپسىرىلعان اماناتقا قيانات جاساماۋ. كەيبىر عالىمدارىمىز ٴتۇسۋ سەبەبى بەلگىلى وقيعاعا قاتىستى بولعانىمەن، جالپىعا ورتاق ۇكىمدى قامتيتىندىعىن العا تارتقان. عۇلامالارىمىز «اللاعا قيانات جاساۋ» دەگەندى پارىزدارىن وتەمەۋ، اللاعا ورتاق قوسۋ، تىيىم سالعان ىستەرىنەن باس تارتپاۋ دەپ  تاپسىرلەگەن. «ەلشىگە قيانات» – ساتقىندىق جاساپ، ونىڭ ٴامىرىن ورىنداماۋ ٴارى ونىڭ ۇكىمىنە رازى بولماۋ» دەيدى. ال، «وزدەرىڭە بەرىلگەن امانات» دەپ ادامعا تاپسىرىلعان مىندەتتەمەلەر ەكەندىگىن العا تارتقان.[7] اياتتىڭ جالعاسىندا ايتىلعانى سەكىلدى مۇسىلمان ادام، ٴوزىنىڭ بالا-شاعاسى نەمەسە مال-مۇلكى ٴۇشىن اللاعا جانە ەلشىسىنە قيانات جاساي المايدى. 



[1] «احزاب» سۇرەسى، 57-ايات.
[2] «فاتح» سۇرەسى، 10-ايات. بۇل وقيعا حيجرەتتىڭ 6-شى جىلى حۋدايبيا دەگەن جەردە بولعان. مەككە مۋشريكتەرى پايعامباردى (س.ع.س.) جانە ساحابالاردى مەككەگە كىرگىزبەي، جولدا توسقاۋىل بولادى. كەلىسسوزگە كەلۋ ٴۇشىن حازرەتى وسماندى مەككەگە جىبەرەدى. ونىڭ ولتىرىلگەندىگى جايلى حابار جەتىپ، سول ۋاقىتتا اللانىڭ ەلشىسىن جالعىز قالدىرماستان، «وسماننىڭ كەگىن الامىز، قاسىق قانىمىز قالعانشا سوعىسامىز» دەپ انت ٴىشىپ، بارشاسى پايعامبارعا قول تاپسىرعان ەدى.
[3] «نيسا» سۇرەسى، 80-ايات.
[4] «ٴانفال» سۇرەسى، 26-27 اياتتار.
[5]حانداق/ور سوعىسى حيجرەتتىڭ ٴ5-شى جىلى بولدى. قۇرايىش، عاتافان جانە ياھۋدي تايپالارى بىرلەسىپ، مۇسىلمانداردى تۇپ-تامىرىمەن قۇرتۋعا كەلگەن جورىقتارى بولاتىن. مۇسىلماندار قالانى اينالدىرا ور قازىپ قويعان-دى. پايعامبار (س.ع.س.) ٴمادينا حالقىن جيناپ، «بىرلەسىپ قالانى قورعايمىز» دەپ كەلىسسوز جاسايدى. ٴمادينا قالاسىنىڭ شىعىس جاعى ٴبانۋ قۋرايزا تايپاسىنىڭ قامالى بولاتىن. دۇشپاندى وتكىزبەۋگە كەلىسىم جاسالىپ، سوعىس قىزعان ۋاقىتتا كەلىسسوزدى بۇزىلادى. دەگەنمەن، دۇشپان ەشنارسەگە قول جەتكىزە الماي كەرى قايتقان سوڭ، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) كەلىسىمدى بۇزعان ٴبانۋ قۋرايزا تايپاسىنا بەت الادى. ولار قورشاۋعا الىنعان ۋاقىتتارىندا كەڭەسۋ ٴۇشىن وزدەرىمەن كەلىسىمى بار ٴابۋ ٴلۋبابانى سۇرايدى. ول قامالعا جاقىن كەلگەندە ايەل، بالا-شاعانى جىلاتىپ، زارلاتىپ قويادى. ٴوزىنىڭ بالالارى دا سولاردىڭ اراسىندا ەدى. ونى كورگەن ٴابۋ ٴلۋبابانىڭ جۇرەگى دىرىلدەپ كەتەدى. «مۇحاممەدتىڭ ۇكىمىنە باعىنساق، قالاي بولادى، نە ىستەۋى مۇمكىن» دەپ سۇرايدى. ول «باستارىڭدى الادى» دەگەندى ٴبىلدىرىپ، يشارامەن كەڭىردەگىن كورسەتەدى. ٴوزىنىڭ قيانات جاساعانىن تۇسىنگەن ول وسىدان سوڭ ەشكىمگە جولىقپاستان پايعامبار مەشىتىنە بەت الىپ، مەشىت تىرەگىنە ٴوزىن بايلاتىپ قويادى دا «اللادان تاۋبەم قابىل بولعانى جايلى حابار كەلمەيىنشە، وسىلاي تۇرامىن» دەپ انت ىشەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) مۇنان حاباردار بولعاندا، «نەگە ماعان كەلمەدى، ول ٴۇشىن كەشىرىم سۇرار ەدىم. ول جاسايتىنىن جاساعان ەكەن، ەندى اللادان  ٴۋاحيدى كۇتسىن» دەيدى. ارادا 9 كۇن وتكەندە تاۋبەسىنىڭ قابىل  بولعاندىعى جايلى ۋاحي كەلگەن-دى. ادامدار ٴسۇيىنشى حاباردى جەتكىزىپ ارقاندى شەشۋگە تالپىنعاندا «اللانىڭ ەلشىسى ٴوز قولىمەن شەشپەيىنشە وسىلاي تۇرامىن» دەپ قارسىلىق بىلدىرەدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴوزى كەلىپ ٴوز قولىمەن بوساتادى.
[6] قۋرتۋبي، ٴال-جاميع لي احكاميل-قۋران، ٴانفال سۇرەسى، 26-شى ايات ٴتاپسىرى.
[7] يبن كاسير، 2-توم، 278 بەت.

عازيز احمەت، «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ نايب يمامى
date22.11.2017readCount2799printباسىپ شىعارۋ