«ۇنسىزدىكتىڭ جەڭىسى»

«ۇندەمەگەن ۇيدەي بالەدەن قۇتىلادى» دەيدى دانا حالقىمىز. ٴيا، بۇل ٴسوزدىڭ تەرەڭگە بويلاعان ماعىناسىن ٴتۇسىنىپ، ٴومىرىمىزدى ساندەۋىمىز قاجەت. ناقتىراق ايتار بولسام، جۇبايلار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا ەسكەرىلۋى كەرەك، جادىمىزدان شىعارماي، ەستە ساقتالۋى ٴتيىس كەرەمەت ٴسوز دەر ەدىم.

ٴۇي بولعان سوڭ ىدىس-اياق سىلدىرلاماي تۇرمايدى. وتباسىلىق ومىردە جۇبايلار اراسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر كەيدە ۇرىسقا اينالىپ جاتادى. نەمەسە ومىرلىك جارىڭىز جۇمىستان اشۋلى كەلدى دەلىك، تيىسەتىن ادام ىزدەپ، جارىلعالى تۇر. نە ىستەيمىز؟ كوپ جاعدايدا ونىڭ اشۋىنان تۇتانىپ، ٴبىز دە اشۋعا باسامىز. ەكى اشۋ قوسىلىپ، ۇلكەن ۇرىس تۋىنداتادى. جانە دە سوڭى رەنىشكە اينالىپ، سەزىمدەرىمىز السىرەي باستايدى. ال، بۇل تىعىرىقتان شىعۋ ٴۇشىن نە ىستەسەك بولادى؟ سىزدەرگە «ۇنسىزدىكتىڭ جەڭىسى» اتتى ٴادىس ۇسىنباقپىن.

«ۇنسىزدىكتىڭ جەڭىسى» ٴادىسى ۇندەمەي قۇتىلۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ۇندەمەۋ دەگەنىمىز سويلەمەۋ دەپ ەمەس، اشۋلانباۋ دەپ تۇسىنىڭىزدەر. ياعني، جۇبايىڭىز اشۋعا باسقان كەزىندە ٴسىز سابىرلى قالپىڭىزدى ساقتاڭىز، ونىڭ اشۋىنان تۇتانىپ، ٴسىز دە اشۋعا باسپاڭىز. ونىڭ اشۋىن باسۋعا تىرىسىڭىز نەمەسە باسىلۋىن كۇتىڭىز. مىسالى، اشۋدى وتقا ۇقساتساق، سابىرلى بولا الۋدى سۋعا ۇقساتۋعا بولادى. جۇبايىڭىز وت بولىپ جانعان كەزدە ٴسىز دە وت بولىپ جانساڭىز، ەكى وت قوسىلىپ، ۇلكەن ٴورت شىعادى. ودان دا جۇبايىڭىز وت بولىپ جانعان كەزدە، ٴسىز سۋ بولۋعا تىرىسىڭىز. سۋ بولىپ ٴورتتى ٴسوندىرىڭىز!

قازاقتا «اشۋلانۋ» ٴسوزى مەن «جىندانۋ» ٴسوزى ماعىنالاس بولىپ كەلەدى، قاتار قولدانىلادى. ياعني، اشۋلانعان ادامدى جىندىعا تەڭەيدى. اشۋلانعان ادامنىڭ اقىلى ىستەن شىعىپ، جىندىلار ساناتىنا قوسىلادى. ٴوزىنىڭ ىس-ارەكەتى مەن سوزدەرىن باقىلاپ، قاداعالاي المايدى. سوندىقتان دا، جىندىمەن بىرگە جىندى بولماڭىز. جۇبايىڭىز اشۋعا ٴمىنىپ، جىندىنىڭ تىرلىگىن ىستەپ جاتقان كەزدە، ٴسىز ٴوز قالىپىڭىزدى ساقتاۋعا تىرىسىڭىز، جۇبايىڭىزدىڭ وزىنە كەلۋىن كۇتىڭىز.

ەگەر دە «ۇنسىزدىكتىڭ جەڭىسى» ٴادىسىن قولدانساڭىز، ونىڭ 3 پايداسىن كورە الاسىز:

1. جۇبايىڭىزدىڭ اشۋى تەزىرەك باسىلادى. ويتكەنى، جالعىز اشۋلانۋ، جالعىز ۇرىسۋ قىزىق ەمەس. مىسالى، بوكستى ويلاپ كورىڭىزشى. رينگكە شىققان بوكسشىعا قارسىلاسى ەش جاۋاپ قايتارماسا، سوققىلارى جاۋاپسىز قالسا، ونىڭ دا بوكستاسۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ازايىپ كەتپەيدى مە؟ سول سەكىلدى، جۇبايىڭىز دا اشۋلانۋدان ەرتە باس تارتادى.

2. اشۋلى كەزىندە ٴسىز جاۋاپ قايتارماعاندىقتان، ول ٴوز قاتەسىن تەزىرەك تۇسىنەدى.

3. قاتەسىن تۇسىنگەنى ٴۇشىن ۋاقىت وتكىزبەي، كەلىپ كەشىرىم سۇرايدى.

ال، ەگەر ەكەۋىڭىز بىرگە اشۋعا مىنسەڭىزدەر، وندا ۇرىس-كەرىس ۇزاققا سوزىلادى. ۇرىس اياقتالعان سوڭ، ەكىنشى كەزەڭ باستالادى: كىنالىنى انىقتاۋ كەزەڭى. ياعني، ەكەۋىڭىز ٴبىر-بىرىڭىزدى كىنالاۋدى جالعاستىراسىزدار، ٴوز قاتەلەرىڭىزدى تۇسىنۋلەرىڭىز كەشىگەدى. سوندىقتان دا، بىر-بىرىڭىزدەن كەشىرىم سۇراۋ قاجەتتىلىگى سەزىنبەيسىزدەر. ال، بۇل ارەكەت سەزىمدەرىڭىزدى السىرەتەدى.

قىسقاسى، اشۋ – دۇشپان، اقىل – دوس. جۇبايلار اراسى قارىم-قاتىناستا دا اشۋدىڭ دۇشپاندىعىنا الدانباي، اقىلىمىزبەن دوس بولىپ، ادام دەگەن اتىمىزعا ساي ارەكەت ەتۋىمىز قاجەت. 

ەلجاس ەرتاي ۇلى
date17.11.2017readCount1696printباسىپ شىعارۋ