قىز-كەلىنشەكتەرگە اس ۇيگە بايلانىستى كەڭەستەر

ايەل – شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى، بەرەكەسى، وتباسىنىڭ جىلۋى. ايەل – جارىنىڭ كومەكشىسى، قولداۋشىسى، كيىمى، يمانىنىڭ جارتىسى. ايەل – بالالارىنىڭ قامقورشىسى، تاربيەشىسى، ۇلگىلى تۇلعا. ونىڭ جارىنىڭ رازىلىعى ٴۇشىن جاساعان ٴاربىر امالى – قۇلشىلىق. ال ەرلەر قاۋىمىنىڭ تازالىقتى، تياناقتىلىقتى، سۇلۋلىقتى، جيناقىلىقتى ۇناتاتىندىعى جاسىرىن ەمەس. ٴتىپتى، ۇيگە قوناق كەلگەندە ايەل ەڭ الدىمەن قازان مەن شاينەك ارقىلى تانىلماي ما؟ سول سەبەپتى، بۇگىنگى جازبامىزدى وتباسى مۇشەلەرىنىڭ «اسقازان كۇزەتشىسى» بولعان قىز-كەلىنشەكتەرگە، اپكە-جەڭگەلەرگە ارناعىمىز كەلىپ وتىر. تومەندەگى ٴۇي شارۋاسىنا بايلانىستى ۇسىنىلاتىن كەڭەستەردى نيەتىڭىزدى تۇزەۋ ارقىلى امالعا اسىراتىن بولساڭىز – اللا رازىلىعىنا جەتۋگە بولاتىن قۇلشىلىققا اينالماق. ىسكە ٴسات!

1. اسحانا دەگەندە ەڭ الدىمەن «حالال» جانە «حارام» دەگەن ۇعىمدار ەسكە تۇسەدى ەمەس پە؟ اللا تاعالا «ٴمايدا» سۇرەسىنىڭ 88-اياتىندا: «اللانىڭ وزدەرىڭە حالال ٴارى تازا ەتىپ بەرگەن ريزىقتارىنان جەڭدەر» دەيدى. سول سەبەپتى، وتباسىڭىزعا ۇسىناتىن تاعامدارىڭىزدىڭ حالال بولۋىن بارىنشا قاداعالاڭىز. سەبەبى، قۇلشىلىقتىڭ قابىل بولۋى ٴۇشىن جەيتىن ريزىعىمىزدىڭ ادال بولۋى تالاپ ەتىلەدى. حالال اس – تەك قانا اللانىڭ اتىمەن سويىلعان مالدىڭ ەتى عانا ەمەس، ول ادال ەڭبەكپەن تابىلۋى قاجەت. دارەت الىنىپ، «بيسميللامەن» باستاپ جانە جاسالۋ بارىسىندا وسەك-اياننان الىس بولۋ سۇننەتكە ساي ەكەندىگىن ەسكەرەيىك. «ٴبىز سەندەرگە ريزىق ەتىپ بەرگەننىڭ جاقسىلارىن جەڭدەر. ٴارى وندا شەكتەن شىقپاڭدار. ايتپەسە، سەندەرگە قاھارىم تۇسەدى. ال كىمگە مەنىڭ اشۋىم تۇسسە، ول ٴسوزسىز قۇرىدى»[1]. بۇل دا اس ۇيدەگى ايەلدىڭ امال جاساۋى تالاپ ەتىلەتىن ايات سانالادى.

2. «جەڭدەر، ىشىڭدەر ٴارى ىسىراپ ەتپەڭدەر. اقيقاتىندا، ول ىسىراپ ەتۋشىلەردى جاقسى كورمەيدى»[2].  ىسىراپشىلدار – شايتاننىڭ دوستارى. ياعني، تاعامدى ۇنەمدى پايدالانۋ دا – ٴسىزدىڭ مىندەتىڭىزگە جۇكتەلەدى. ٴتىپتى قوناق شاقىرعاننىڭ وزىندە جارىڭىزبەن اقىلداسىپ، كەلەتىن قوناقتاردىڭ سانىن الدىن-الا انىقتاپ بولعاننان كەيىن عانا ازىق-تۇلىك العان ٴجون. ال، كۇندەلىكتى تاعامعا قاجەتتى ازىق-تۇلىكتى ۇنەمدەۋدىڭ ٴبىر جولى – الداعى 10 كۇندە جاسايتىن تاعامدارىڭىزدىڭ كەستەسىن قۇرۋ.

3. اس-ۇيدە وزدەرىڭىزدەن ارتىلاتىن جاقسى تاعامدار بولسا مىسكىن ادامداردى تاماقتاندىرۋدى ۇمىتپاعان دا دۇرىس. بۇل امال – شۇكىرلىكتى وياتاپى، ريزىق-نەسىبەنىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولادى.

4. اس ۇيدەگى نەمەسە ٴشاي ىشەتىن بولمەگە تاماقتانار الدىنداعى جانە كەيىنگى دۇعالاردى تياناقتىلىقپەن جازىپ، كورىنەتىن، ىڭعايلى جەرگە جابىستىرىپ قويىڭىز. بالالارىڭىز دا، ۇيگە كەلگەن قوناقتار دا دۇعانى ۇمىتپاي ايتىپ جۇرەتىن بولادى. پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) قۇپ كورگەن، كەڭەس بەرگەن، عىلىم ماقتاعان ازىق-تۇلىكتەرگە داستارحاننان ورىن بەرىڭىز. ٴسىز دە بۇل تاعامداردى پايدالاناتىن بولساڭىز، اللا قالاسا، ساۋاپتار جازىلادى ٴارى وندا بەرەكە بار.

5. حاديسكە ساي، كەشكە اۋزى اشىق ىدىستاردى جاۋىپ ٴجۇرىڭىز. اۋزى جابىلمايتىن ىدىسقا زات سالساڭىز، ۇستىنە قولىڭىزدى قويىپ، «ٴبيسميللا» دەپ ايتىڭىز.

6. ٴتۇرلى ٴدامدى تاعامداردى، جارىڭىزدىڭ سۇيىكتى اسىن جاساۋدى ۇيرەنىڭىز. كۇن سايىنعى استى ونىڭ قالاۋىن سۇراۋ ارقىلى جاساۋدى ادەتكە اينالدىرعان ٴجون. ونىڭ ۋاقىتىلى تاماقتانۋىن، ۋاقىتىلى ۇيىقتاۋىن قاداعالاڭىز. 

7. «تازالىق – يماننىڭ جارتىسى». جانە شايتاننىڭ لاس جەرلەردە تۇراقتايتىنى دا بەلگىلى. سوندىقتان، اسحانا تازالىعىن بارىنشا كۇزەتۋگە تىرىسىپ باعىڭىز. بۇل – جۇمىستان شارشاپ كەلگەن كۇيەۋىڭىزدىڭ كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەدى.

8. ٴقازىر عالامتور بەتتەرىنەن ٴتۇرلى تاعامداردىڭ دايىندالۋ جولىن ۇيرەنۋگە بولادى. جارىڭىزدى كۇن سايىن تاڭعالدىرۋدان جالىقپاڭىز. جانە ول ٴسۇيسىنىپ جەگەن تاعامنىڭ ٴمازىرىن قۇپيادا ۇستاعان ٴجون. ول سوندا تاعامنىڭ جاسالۋ جولىن ٴسىزدىڭ عانا بىلەتىندىگىڭىزگە جانە سىزدەن ارتىق ەشكىمنىڭ دايىنداي المايتىندىعىنا سەنەتىن بولادى.

9. قىزىڭىزدى اسحاناعا جاقىن ۇستاڭىز. «اناعا قاراپ قىز وسەر، اكەگە قاراپ ۇل وسەر» دەمەي مە؟ ونىڭ جاستايىنان ٴسىزدىڭ جانىڭىزدا بولىپ، اس ٴۇيدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەنى – پايدالى بولماسا، زيان ەمەس.

10. سۇننەت بويىنشا سىنىق ىدىسپەن اس ىشىلمەيتىندىكتەن، زاقىمدالعان ىدىستاردان ارىلىڭىز.

11. اس ۇيدە گۇل ٴوسىرۋ – دەنساۋلىققا دا پايدالى ٴارى ادامدارعا وڭ اسەر بەرەدى. گۇل كۇتىمىنە بايلانىستى مىناداي كەڭەس كەلتىرگىمىز كەلەدى: ٴۇيدى جيناستىرعاندا، بولمە وسىمدىكتەرىنىڭ تازالىعىن دا مىندەتتى تۇردە ويلاستىرۋ قاجەت. لەگەنگە جىلى سۋ قۇيىپ، سابىن، گۋبكا نەمەسە جۇمساق شۇبەرەك، جۇمساق ششەتكا (ٴتىس تازالايتىن ششەتكا دا بولادى) دايىنداڭىز. قابىقتى، اسىرەسە، قاتپارلى جاپىراقتى وسىمدىكتەردەن  الدىمەن شاڭدى قۇرعاق ششەتكامەن تازارتىڭىز (كاكتۋستى ششەتكامەن تازارتۋ كەرەك). قۇمىرانى لەگەنگە قويىپ، جىلى سۋمەن وسىمدىكتى جۋىڭىز. سودان سوڭ تازا سۋىق سۋمەن شايىڭىز. سابىندى كوبىكتىڭ توپىراققا تۇسۋىنە جول بەرمەڭىز، وسىمدىكتەردىڭ تامىرى سابىندى كوتەرە المايدى. ايتپاقشى، ەت جۋعان سۋ – ۇيدە وسەتىن گۇلدەرگە جاقسى تىڭايتقىش بولادى. ۇنەمشىلدىك دەگەن وسى ەمەس پە؟

12. شاي دەمدەيتىن قۇمانعا قايناعان سۋ قۇيماي تۇرىپ، ٴبىر شاقپاق قانت سالساڭىز، شايىڭىز حوش ٴيىستى ٴارى قويۋ بولادى.

13. ەگەر ۇن تۇرعان شكافتا ىلعال بارىن بايقاساڭىز، بىرنەشە قۇرعاق لاۆر جاپىراعىن سالىڭىز. ولار ىلعالدى جاقسى سورىپ الادى.

14. ىدىس تۇبىندە پايدا بولاتىن شاي مەن كوفە داقتارى سىركە سۋى قوسىلعان سودا ەرىتىندىسىمەن سۋلانعان شۇبەرەكپەن وڭاي تازارتىلادى. ىدىس ايناداي جارقىراپ شىعا كەلەدى.

15. پايدالانىلعان پىشاقتار، قاسىقتار مەن شانىشقىلار قارايىپ كەتسە، ولاردى كارتوپ پىسىرىلگەن سۋعا سالىپ، بىرنەشە مينۋتقا قالدىرىڭىز. سۇرتكەننەن كەيىن، بۇرىنعىسىنداي جالتىراپ شىعا كەلەدى.

16. فارفور ىدىس تۇزدى سۋدا جۋعان جاقسى (1 ليترگە 3 اس قاسىق). مۇنداي ىدىستار قويۋ شاي داعىنان سودامەن دە دۇرىس تازارتىلادى.

17. داستارحاننىڭ قايىرىلعان جەرى سىنباسىن دەسەڭىز، ٴىش جاعىنا لەيكوپلاستىر جاپسىرىپ قويۋ كەرەك.

18. توڭازىتقىشتىڭ مۇزىن ەرىتىپ، سۋىن توككەننەن كەيىن جىلى سۋعا اس سوداسىن قوسىپ جۋىپ، ٴىشى ابدەن قۇرعاعانشا بىر-ەكى ساعات اشىپ قويعان ٴجون. سوندا وعان قويعان تاعامدار يىستەنبەيدى.

19. جارىڭىزدىڭ جۇمىسىنا كۇن سايىن تاماق سالىپ بەرىپ جۇرگەن بولساڭىز، سىزدە گەرمەتيكالىق ىدىستار بار. بوساپ قالعان جاعدايدا ولاردىڭ ىشىندە جاعىمسىز ٴيىس پايدا بولۋى مۇمكىن. ودان ساقتانۋ ٴۇشىن كونتەينەرگە كىشكەنە عانا تۇز سەۋىپ قويىڭىز.

20. جۇمىرتقانى ۇزاققا ساقتاۋدىڭ سىرى بار ەكەن. ۇشكىر جاعىمەن تومەن ساقتالعاندا جۇمىرتقا توڭازىتقىشتا الدەقايدا ۇزاعىراق ساقتالاتىنى بايقالعان.

21. جۇمىرتقانىڭ جارامدىلىعىن تەكسەرۋ ٴۇشىن، ونى 10 سم سۋ قۇيىلعان ىدىسقا سالىڭىز. جۇمىرتقا باتىپ تۇرسا، ول ٴالى ٴبىراز ساقتالا الادى. جۇمىرتقا ٴسال قالقىپ، توبەسى سۋدىڭ بەتىنەن شىعىپ تۇرعان جاعدايدا، جۇمىرتقانى تەز ارادا قولدانۋىڭىز كەرەك. ال سۋدىڭ بەتىنە قالقىپ شىققان جۇمىرتقانى قوقىسقا تاستاڭىز.

22. سورپاعا تىم كوپ تۇز سالىپ قويعان جاعدايدا، وعان ٴبىر اشىلعان كارتوپتى قوسىڭىز. كارتوپ ارتىق تۇزدى وزىنە ٴسىڭىرىپ الادى.

23. ماندارين قابىعىن تۇزعا باتىرىپ، ونان سوڭ قولا ىدىستاردى سۇرتسەڭىز ماي داعى وڭاي كەتەدى.

24. اعاشتان جاسالعان جابدىقتاردى نەمەسە داستارحان بەتىن تازا سۋعا ازىراق سىركە سۋىق قوسىپ سۇرتسەڭىز ماي داعى وڭاي كەتەدى.

25. بىرنەشە قولدانىلعان شاي قالتاشالارىن ىدىسقا سالىپ، توڭازىتقىشقا قويىڭىز. شاي قالتاشالارى توڭازىتقىشتاعى جاعىمسىز يىستەردى وزدەرىنە ٴسىڭىرىپ، اۋانى تازارتادى. 

26. قاسىق، شانىشقى مەن پىشاقتاردى باناننىڭ قابىعىنىڭ ىشكى جاعىمەن ٴبىر ٴسۇرتىپ شىعىڭىز. ارتىنان قۇرعاق ورامالمەن ٴسۇرتىڭىز. قاسىقتارىڭىز جارقىراي تۇسەدى.

27. سۋعا ليمون شىرىنىن قوسساڭىز، قابىقسىز پىسىرىلگەن كارتوپتىڭ ٴتۇسى اعارا باستايدى.

28. كوكونىستەردى اساتىن بولساڭىز، ۇستىنە ەكى قاسىق قانت قوسىپ جىبەرىڭىز.

29. اس ۇيدەگى جاعىمسىز ٴيىستى كەتىرۋ ٴۇشىن اپەلسين نەمەسە ليموننىڭ قابىعىن وتتىقپەن كۇيدىرىڭىز.

30. شيكى كوكىنىستەردى ۇزاق ساقتاۋ ٴۇشىن ولاردى دىمقىل سۇلگىگە وراپ قويعان ٴجون.

31. ناننىڭ كوگەرمەگەنىن قالاساڭىز، جابىق ىدىسقا سالىپ، جانىنا الما نەمەسە كارتوپ قويىڭىز. نان سالعىشتى اپتا سايىن سابىنمەن جۋىپ، ٴىشىن 1/3 بولىك سۋ ارالاسقان سىركە سۋىمەن ٴسۇرتىڭىز. اق نان مەن قارا ناندى قاتار قويماعانىڭىز ابزال.

32. ليموندى سىققان كەزدە شىرىنى كوبىرەك شىقسىن دەسەڭىز، الدىن الا 5 مينۋتقا ىستىق سۋعا سالىپ قويىڭىز.  

ٴيا، ەل اراسىندا «ەركەكتەردىڭ جۇرەگىن اسقازان ارقىلى جاۋلاۋعا بولادى» دەگەن ۇعىم قالىپتاسقان. الايدا، بۇل – ٴبىر كۇندى اسحانا ىشىندە وتكىزۋ كەرەك دەگەن ٴسوز ەمەس. يسلامدا ۋاقىت اسا جوعارى باعالانادى. سوندىقتان دا، اس ۇيدە وتكىزەتىن ۋاقىتىڭىزدى شەكتەپ، ارنايى كەستە قويىپ العانىڭىز ٴجون. كەشكىسىن جارىڭىز ۇيگە كەلگەندە ونىڭ ٴتانىن عانا ەمەس، رۋحىن دا قاناعاتتاندىراتىن، يمانىن كۇشەيتەتىن كوركەم ناسيحات ايتۋ كەرەك ەمەسسىز بە؟ ٴبىلىم ىزدەنۋگە ۋاقىت تابىڭىز. كەشكى استا جارىڭىزعا ەڭ قىزىقتى، ەڭ اسەرلى وقيعالاردى ايتۋعا داعدىلانىڭىز. سۋفيان اس-ساۋري: «ادامدارعا ٴبىلىم بەرۋدەن ارتىق قۇلشىلىقتى بىلمەيمىن» دەسە، ٴابۋ اد-داردا: «اللا باقىتتىلاردى بىلىممەن نۇرلاندىرادى، ال باقىتسىزداردان الىپ قويادى» دەگەن. سوندىقتان، وتباسىڭىزدى ساقتاۋدىڭ جولى – ٴدامدى تاعام عانا ەمەس، ٴبىلىم جانە وعان دۇرىس جاسالعان امال ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعان ابزال.



[1] «تاھا» سۇرەسى، 20-ايات.

[2] «اعراف» سۇرەسى، 31-ايات.

اسىل ارنا سايتىنان
date02.11.2017readCount2056printباسىپ شىعارۋ