ٴجانناتقا جەتكىزەتىن جاقسى قاسيەت

كىشىپەيىلدىلىك پەن قاراپايىمدىلىق – ادام بويىنداعى اسىل قاسيەت. بۇل ىزگى قاسيەتتەر پايعامبارلاردان قالعان مۇرا ىسپەتتى. قاراپايىمدىلىق ادامنىڭ بارلىق ىس-ارەكەتىنەن، قيمىل-قوزعالىسىنان، ٴوزىن ۇستاۋىنان، مىنەز-قۇلقىنان، تارتىبىنەن، سوزىنەن، كيگەن كيىمىنەن دە اڭعارىلىپ تۇرادى.

قاراپايىمدىلىق – ٴوزىن باسقالاردان ٴبىر ساتى جوعارى نەمەسە تومەن كورمەۋ دەگەن ٴسوز. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ٴبىر حاديسىندە: «قاراپايىم بولعانعا ٴسۇيىنشى بولسىن»، – دەگەن. مۇنداي ادام مال-مۇلكىن حالالدان تاۋىپ، كوپ سىيلىق بەرەدى. كەدەيلەرگە قول ۇشىن سوزىپ، جاردەم كورسەتەدى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بۇل جايلى: «قاراپايىم ادام – تابىسىن حالالدان تاباتىن، مىنەزى جاقسى، ادامدارمەن جۇمساق مامىلەدە بولاتىن جانە ەشكىمگە جاماندىق جاسامايتىن، وتە جاقسى ادام»، دەگەن. تاعى ٴبىر حاديستە اللا تاعالا قاراپايىم ادامنىڭ ابىرويىن ارتتىرىپ، بەدەلىن كوتەرەتىندىگى جايلى باياندالعان.

اللا تاعالا ادام بالاسىنا تاكاپپارلىققا بوي الدىرماۋعا ەسكەرتۋ جاساپ، «يسرا» سۇرەسىنىڭ 37-اياتىندا بىلاي دەيدى: «جەر جۇزىندە داندايسىپ جۇرمە. ويتكەنى، سەن جەردى استە جارا المايسىڭ، بوي جاعىنان دا تاۋلارعا جەتە المايسىڭ».

شىن مانىندە، ٴوزىن ٴالسىز جاراتىلىس ەكەنىن سەزىنگەن ٴاربىر ادام بيىك-بيىك تاۋلار مەن اياعىنىڭ استىنا توسەلگەن ۇشى قيىرى جوق جەرگە قاراپ، قاراپايىمدىلىقتى ۇيرەنۋى كەرەك.

قاراپايىمدىلىق پەن كوركەم مىنەزدە پايعامبارىمىزدان (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) اسقان جان بولماعان. سۇيىكتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ول تاقىر جەرگە وتىرا سالاتىن. قۇلدارمەن، پاقىرلارمەن، كەدەي-كەپشىكپەن تەڭ دارەجەدە اڭگىمەلەسەتىن. ٴۇي جۇمىستارىندا ايەلدەرىنە كومەكتەسەتىن. ساحابالارىنا دا جاردەم بەرەتىن. ونىڭ ٴازىز بولمىسى ودان باسقا دا سانسىز بەكزات ەرەكشەلىكتەرگە، ىزگى قاسيەتتەرگە تولى بولاتىن.

قوعاممەن قاتىناستاعى قاراپايىمدىلىق

پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) قوعاممەن قارىم-قاتىناستا وتە قاراپايىم بولعان. جانە دە كەيىنگى ۇممەتتەرىنە قاراپايىم بولۋدى ٴامىر ەتكەن. اللا ەلشىسىن ۇلگى ەتكەن ٴار مۇسىلمان پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) يگى سيپاتتارىن بويىنا ٴسىڭىرۋى كەرەك.

حازىرەتى پايعامبار: «ساعان بيىك ورىن جاسايىق. سول جەردە تۇرىپ ادامدارعا ناسيحات ەتىڭىز»، – دەگەندەرگە: « ۇلى اللا مەنى جوعارىلاتىپ نەمەسە ٴوز جاعىنا قايتارىپ العانعا دەيىن وكشەمنىڭ اينالاسىندا جينالاتىن تۇردە ارالارىڭدا بولۋىمدى جالعاستىرامىن»، – دەپ مىنانى وسيەت ەتكەن: «مەنى ٴوز دارەجەمنەن ارتىق ۇلىقتاماڭدار. اللا مەنى پايعامبار ەتىپ جىبەرمەي تۇرىپ، ەڭ الدىمەن قۇل ەتىپ جاراتتى».

حازىرەتى مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) اۋرۋلاردىڭ جاعدايىن سۇراپ، جانازالارعا قاتىساتىن بولعان. ۇلكەن-كىشى، باي-كەدەيلەردىڭ ٴارقايسىسىنىڭ شاقىرعانىن قابىل ەتكەن. ٴابۋ ھۋرايرا (وعان اللا رازى بولسىن) بىلاي دەيدى: «پايعامباردىڭ بويىندا قاتال پاتشالاردا بولمايتىن ٴۇش ەرەكشەلىك بار. ەسەككە مىنەدى. كىم شاقىرسا سوعان بارادى. جەرگە تۇسكەن قۇرمانى ٴسۇرتىپ الىپ جەيدى».

اللا ەلشىسى قاسىندا وتىرعان ادامنىڭ ىڭعايسىزدىقتان دىرىلدەگەنىن بايقاپ: «ٴوزىڭدى ەركىن ۇستا، مەن پاتشا ەمەسپىن. مەن كۇنگە كەپتىرىلگەن ەتتى جەگەن كۇرايىشتىق ايەلدىڭ ۇلىمىن»، – دەگەن. مىنە، پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) كەز-كەلگەن اداممەن قارىم-قاتىناسى وسىنداي بولعان.

اللا ەلشىسى ساحابالارىمەن كوشەدە كەتىپ بارا جاتقاندا ٴبىر ايەل وعان كەلىپ: «ەي، اللاننىڭ راسۋلى! مەنىڭ ساعان ايتار مۇڭىم بار»، – دەدى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ىڭعايلى جەرگە وتىرىڭىز، مەن دە قاسىڭا وتىرايىن»، – دەدى دە، ونىڭ ٴسوزىن باستان-اياق تىڭداعان.

پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) سوزىندە ٴبىز ٴۇشىن ۇلكەن ونەگەلى وسيەت جاتىر. سوندىقتان ونىڭ عۇمىرىن ۇلگى ەتىپ، تاكاپپارلىقتان ۇزاق بولعانىمىز دۇرىس. سوندا عانا ۇلى اللا تاعالا الدىندا قۇل ەكەنىمىزدى سەزىنە العان بولار ەدىك. ولاي بولسا، اللا ەلشىسىنىڭ: «جۇرەگىندە كىشكەنتاي دا تاكاپپارلىق بولعان كىسى ٴجانناتقا كىرە المايدى»، – دەگەن ماعىنالى ٴحاديسىن ٴار كەز جۇرەكتىڭ تورىندە ساقتاعانىمىز دۇرىس.

كيىم كييۋدەگى قاراپايىمدىلىق

ٴاز مۇحاممەدتىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) تاربيەسىن كورگەن ٴاليدىڭ (وعان اللا رازى بولسىن) قاراپايىمدىلىققا جاقىن بولماۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. ول يسلام ٴۇشىن قانشاما شايقاستاردا قولباسشىلىق جاساپ، جەڭىسكە جەتىپ جۇرگەن كەزىندە دە، الىپ مەملەكەتتى باسقارعان كەزىندە دە قاراپايىمدىلىعىنان تانبادى. حارۋن يبن عانتارا (وعان اللا رازى بولسىن) بىلاي دەيدى: «مەن ٴالي يبن ٴابۋ تاليب كۋفادا بولعاندا ونىڭ الدىنا كىردىم. ونىڭ ەسكى تۇكتى ماتاعا ورانىپ سۋىقتان دىرىلدەپ وتىرعانىن كوردىم دە وعان: «ۋا، مۇسىلمانداردىڭ ٴامىرشىسى! اللا ساعان جانە سەنىڭ وتباسىڭا مىنا مۇلىككە رۇقسات بەردى، ال سەن نەگە بۇلاي ەتەسىڭ؟!» – دەدىم. سوندا ول: «اللامەن انت ەتەيىن، مەن سەندەردىڭ مۇلىكتەرىڭنەن ەشنارسە المايمىن. ال مىنا ماتانى مەدينەدەن وزىممەن بىرگە الىپ كەلدىم»، – دەپ جاۋاپ بەردى». الەمدەگى ەڭ باي ٴارى ەڭ جىلى كيىمدى قولىنا الدىرتۋعا تولىق شاماسى جەتەتىن مۇسىلماندار ٴامىرشىسى ٴدال وسىلاي قاراپايىم ٴومىر ٴسۇردى. ادامدار ونى يزار، يىعىنا ىلە سالعان سىرتقى كيىممەن جانە قولىنا ۇستاعان تاياقپەن بازاردان كورەتىن. ٴبىر قاراعاندا، ٴباداۋيدى ەسكە سالادى. ٴابۋ ماتار يبن ابدۋللاھ (وعان اللا رازى بولسىن) ايتادى: «ول بىردە كيىم ساتىپ الۋ ٴۇشىن ساۋداگەرلەردىڭ بىرىمەن ٴۇش ديرھامعا ساۋدالاسا باستادى. الگى ساۋداگەر ونى تانىپ قويعاندا، الماي كەتىپ قالادى. كەيىن ٴبىر جاس بالامەن ساۋدالاسىپ، ٴۇش ديرھامعا كيىم الدى. ادامدار وعان: «بۇل مۇسىلمانداردىڭ ٴامىرشىسى عوي دەگەندە جاس بالا ونىڭ ارتىنان جۇگىرىپ بارىپ، ديرھامىن قايتا ۇسىندى. سوندا ٴالي (وعان اللا رازى بولسىن): «بۇل نە ديرھام؟ مەن ونىڭ ساتقان باعاسىنا رازىمىن، ول دا مەنىڭ ساتىپ العان باعاما رازى»، – دەپ كەتىپ قالادى. جانە ول مۇسىلماندار ٴامىرشىسى بولعانىم ٴۇشىن باعانى ارزانداتىپ جىبەرەدى دەگەن قورقىنىشپەن ٴوزىن تانىپ قويعانداردان ەشتەڭە ساتىپ المايتىن». ادامدار اليدەن (وعان اللا رازى بولسىن): «نەگە سەن ٴوز كويلەگىڭدى ٴاردايىم جاماپ جۇرەسىڭ؟» – دەپ سۇراعاندا: «جۇرەك بويسۇنعىش قالىپقا تۇسەدى، ال ٴمۇمىن وعان ەرەدى»، – دەگەن. ياعني، ول جىرتىعى جامالعان كيىمدەردى تاكاپپارلىق پەن وزىنە سۇيسىنۋدەن ساقتانىپ، بارىنشا قاراپايىم ٴومىر ٴسۇرۋ ٴۇشىن كيەتىن بولعان.

ال ساحابا ومار (وعان اللا رازى بولسىن): «ەكى ٴتۇرلى كيىمدەرىڭ بولسىن، ٴبىرى ٴساندى، ەكىنشىسى قاراپايىم. كيىمنىڭ ساۋلەتتى، تازا بولۋى ادامنىڭ ابىرويىن كورسەتەدى»، – دەگەن. ەسكى نەمەسە جاڭا كيىم كييۋ نيەتكە قاراي جاقسى نەمەسە جامان بولادى. مۋباح بولعان ىستەردە نيەت ماڭىزدى. نيەت جاقسى بولسا – ساۋاپ، جامان بولسا كۇنا بولادى.

تاماقتانۋداعى قاراپايىمدىلىق

اللا تاعالانىڭ ادام بالاسىنا بەرگەن ەڭ ۇلكەن نىعمەتتەرىنىڭ ٴبىرى – تاعام مەن سۋسىن. جاراتۋشى بۇيرىعىمەن ادام اتا ۇرپاعى وسى سۋ مەن استىڭ ارقاسىندا تىرشىلىككە قابىلەتتى. مۇنسىز ادام ٴتانى ولەدى. الەمدەردىڭ جاراتۋشىسى قۇراننىڭ «اراف» سۇرەسىنىڭ 31-اياتىندا: «ٴاي، ادام بالاسى! ٴاربىر قۇلشىلىقتارىڭنىڭ ورنىندا زەينەتتەرىڭدى الىڭدار (كيىنىڭدەر)، جەڭدەر، ىشىڭدەر، ٴبىراق ىسىراپ ەتپەڭدەر. كۇدىكسىز، اللا ىسىراپ ەتۋشىلەردى سۇيمەيدى» دەپ ەسكەرتەدى. ياعني، ازىققا كەلگەندە ادام بالاسىنا قويىلاتىن ەكى تالاپ بار: ٴبىرىنشىسى – ىسىراپقا جول بەرمەۋ، ەكىنشىسى – تەك حالال تاعامنان جەۋ. بۇل – كۇللى الەم يەسىنىڭ بۇيرىعى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) جالعىز تاماقتانبايتىن بولعان جانە «ەكى (ادامنىڭ) تاماعى ۇشەۋگە جەتەدى، ۇشەۋدىڭ تاماعى تورتەۋگە جەتەدى»، – دەگەن. ٴاربىر مۇسىلمان تاماقتى اۋىزعا الماس بۇرىن «بيسميللياھ»، ياعني، «اللانىڭ اتىمەن باستايمىن» دەپ ايتۋى قاجەت. اللا ەلشىسى: «كىمدە-كىم تاماق جەسە – وڭ قولىمەن جەسىن، سۋسىن ىشسە – وڭ قولىمەن ٴىشسىن، ويتكەنى، شايتان (تاعامدى) سول قولىمەن جەيدى جانە (سۋسىندى دا) سول قولىمەن ىشەدى»، – دەپ ايتقان. تاعامدى اركىم ٴوز الدىنان جەۋى كەرەك.

بارشا مۇسىلمانداردىڭ اناسى حازرەتى ايشا (وعان اللا رازى بولسىن) بىلاي دەيدى: «اللا ەلشىسىنىڭ الدىنا تاماق اكەلدىم. مەن ول كىسىگە: «جانتايىپ ٴىشىڭىز! جانتايىپ ىشكەن وتە جاقسى»، – دەدىم. سوندا اللا ەلشىسى باسىن ٴيدى. قاي جەردە بولسا دا ماڭدايى ساجدەدە بولاتىن. سوسىن ماعان بىلاي دەدى: «قۇل قالاي جەسە، مەن دە وتىرىپ ىشەمىن، تەك جاتىپ ەمەس». «ٴومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن پايعامباردىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) جانتايىپ ىشكەنىن كورگەن جوقپىن».

قيامەت كۇنى مۇحاممەد پايعامباردىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) شاپاعاتىنا ونىڭ سۇننەتىمەن ٴجۇرىپ، تاكاپپارلىق سياقتى كۇنادان اۋلاق بولعان جان عانا لايىق بولادى.

جابىردەن (وعان اللا رازى بولسىن) جەتكەن ريۋاياتتا اللانىڭ ەلشىسى بىلاي دەيدى: «قيامەت كۇنى ماعان ەڭ سۇيىكتىلەرىڭ ٴارى ەڭ جاقىن وتىراتىندارىڭ – كوركەم مىنەز-ق ۇلىقتىلارىڭ. ال قيامەت كۇنى مەن ٴۇشىن ەڭ جاماندارىڭ جانە مەنەن ەڭ الىس وتىراتىندارىڭ – بادىكتەرىڭ (كوپسوزدىلەرىڭ)، دورەكى سويلەيتىندەرىڭ جانە استامشىلدارىڭ».

سوندا ساحابالار: «ۋا، راسۋلاللا! بادىكتەر مەن دورەكىلەردى بىلدىك، ال استامشىلدار كىمدەر؟» – دەپ سۇراعاندا، ول (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «تاكاپپارلار»، – دەگەن».

اللا تاعالا بارشامىزدى قاراپايىم قۇلدارىنان ەتىپ، بۇل ومىردە جاساعان قايىرلى امالدارىمىزدى، يگى ىستەرىمىزدى قابىل ەتكەي! جاراۋشى يەمىز ەكى دۇنيەنىڭ باقىتىن ٴناسىپ ەتكەي! ٴامين!

تالعات وماروۆ،
قمدب-نىڭ قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا وكىلى،


date23.10.2017readCount3100printباسىپ شىعارۋ