حادداديلەر دەگەن كىمدەر؟

«حادداديلەر» – يەمەندە ٴومىر سۇرەتىن ياحيا ٴال-حاجۋريدىڭ ارتىنان ىلەسكەن سالافي جاماعاتقا بەرىلگەن اتاۋ. ٴال-حاجۋري 1958 جىلى يەمەننىڭ تابۋد دەگەن ٴبىر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ٴوز ەلىندە باستاۋىش ٴبىلىمىن العان سوڭ ٴبىلىمىن جالعاستىرۋ ماقساتىندا ساۋد ارابياسىنا كەتەدى. سول جاقتا ٴجۇرىپ، يەمەنننىڭ ٴدامماج دەگەن قالاسىندا ساباق بەرەتىن، سالافيلىك باعىتتى ۇستاناتىن مۋقبيل يبن حادي جايلى ەستيدى. سوسىن يەمەنگە بارىپ مۋقبيلدەن سودان ٴبىرقاتار يسلام عىلىمدارىن ۇيرەنەدى.

ۇستازى قايتىس بولعان سوڭ يەمەننىڭ ٴدامماج قالاشىعىنداعى «ٴدارۋل-حاديستى» (حاديس ٴىلىمىنىڭ اكادەمياسى) باسقاردى. «حاددادي» دەگەن اتاۋ ياحيا ال-حاجۋريمەن ٴدىني يدەالوگيالىق پىكىرلەرى ٴبىر بولىپ تابىلاتىن مىسىرلىق ماحمۋد ٴال-حادداد دەگەن كىسىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىلادى.

سالافيلەردىڭ جاڭادان پايدا بولعان بۇل باعىتى تمد ەلدەرىنە، سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا دا تاراپ كەلە جاتىر. تمد-داعى حادداديتتەردىڭ ۋاعىزشىلارىنىڭ ٴبىرى – رۋسلان ابۋ يبراحيم ٴتاتارستانيدىڭ ايتۋى بويىنشا، مادحاليتتەر حادداديلەردى «حادداديتتەر، حاجۋريتتەر، بيدعاتشىلار، حيزبۋتتار» دەپ ايىپتايدى ەكەن. بۇعان قاتىستى الەۋمەتتىك جەلىلەردە مالىمەتتەر كوپتەپ كەزدەسەدى. ارينە، رۋسلان ابۋ يبراحيم بۇنى جوققا شىعارادى. ٴارى ونىڭ ايتۋىنشا، مادحاليتتەر حادداديتتەرگە بايكوت جاريالاپ، ولارمەن ارالاسپايدى جانە ولاردى ناماز وقيتىن ورىنداردا يمامدىققا وتكىزبەيدى، قاتتى شەتتەتەدى.

قازىرگى تاڭدا رۋسلان ابۋ ٴيبراحيمنىڭ اۋديو لەكسيالارى عالامتور بەتتەرىندە، سونىڭ ىشىندە «يۋتۋب» ۆيدەو كانالى مەن «http://islam-ittihad.com» دەگەن ٴورىستىلدى سايتىندا جاريالانادى. سونىمەن قاتار، مىنا سىلتەمەلەردەن دە تابۋعا بولادى. ول ياحيا ال-حاجۋريگە قارسى ايتىلعان پىكىرلەرگە جاۋاپ رەتىندە ارنايى ماقالالار  جازىپ، حادداديلەردى قورعاشتايدى. قاراڭىز: http://darulhadis.ws/chitat-onlajn/stati-chitat-onlajn/otvedenie-somnenij-hadjuri-online/

يسلامتانۋشى ەركىنبەك شوقايەۆتىڭ كەلتىرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا، حادداديلەردىڭ جالپى العاندا ساياسي پىكىرلەرى مادحاليتتەرمەن بىردەي بولىپ كەلەدى. مادحاليتتەر سياقتى حادداديلەر دە دايش تەرروريستىك ۇيىمىن سىنايدى. سونداي-اق، حادداديلەر ٴسالافي-يحۋاندارعا وتە قاتتى قارسىلىق تانىتادى. ٴارى تابديع، ياعني بيدعاتشىعا شىعارۋدا تىم شەكتەن شىعادى. ٴتىپتى ٴداستۇرلى ٴدىني باعىتتىڭ عۇلامالارى يمام يبن حاجاردى مىسىرلىق سايد قۋتۋپتان دا ٴقاۋىپتى بيدعاتشى دەپ ەسەپتەگەن. يبن حاجار مەن ايگىلى يمام ٴان-ناۋايدىڭ دە كىتاپتارىن ورتەۋ كەرەك دەپ سانايدى.

ياحيا ٴال-حاجۋريدىڭ پىكىرى بويىنشا، «سايلاۋدا داۋىس بەرۋ اللانىڭ حاق شاريعاتىن جوققا شىعاراتىن دەموكراتيالىق جۇيە بولىپ ەسەپتەلەدى». بۇنى رابيع ٴال-مادحالي دە ايتقان. دەمەك مادحاليتتەر مەن حادداديتتەر كەز كەلگەن سايلاۋعا قاتىسۋدى شاريعاتقا قارسى امال دەپ بىلەدى.

العاشقى كەزدەرى مۋقبيل يبن حادي، احماد ٴان-ناجمي، مۋحاممەد يبن ٴابدۋلۋاححاب ٴال-باننا، رابي ٴال-مادحالي، ٴسالىم ٴال-حيلالي سەكىلدى عالىمداردىڭ ماقتاۋىنا يە بولعان. الايدا، 2000 جىلداردان باستاپ رابيع ٴال-مادحالي، ابدۋللا ٴال-بۋحاري، احماد بازمۋل، ۋساما ٴال-ۋتايبي سەكىلدى «ٴسالافي» شەيحتارى تاراپىنان وعان «اقيقاتتان اۋىتقىدى، بيدعاتشى بولدى» دەگەن سەكىلدى ايىپتار تاعىلا باستادى. بۇعان ٴحاجۋريدىڭ پايعامبارىمىز ٴوز يجتيحادىمەن ارەكەتى ەتۋ ارقىلى قاتەلىككە ۇرىنۋى مۇمكىن بە دەگەن ماسەلەدە جانە كەيبىر ساحابالاردى جانە سالافيلەردىڭ شەيحتارى بولىپ تابىلاتىن ٴۋسايمين، يبن باز، فاۋزان ت.ب. كىسىلەردى سىناۋى سەبەپ بولعان.

سونداي-اق، ياحيا ٴال-حاجۋري 2011 جىلى يەمەننىڭ داممادج قالاشىعىندا وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەردى شييت-حۋسيتتەرگە قارسى جيھاتقا شاقىرىپ، قارۋلى قاقتىعىستار ۇيىمداستىردى دەپ ايىپتالدى. ناتيجەدە، قالاشىق بىرنەشە رەت حۋسيتتەردىڭ قورشاۋىندا بولعان. 2014 جىلى ٴال-حاجۋري ٴدامماجدان كەتۋگە ٴماجبۇر بولدى. ول يەمەننىڭ استاناسى ساناعا قونىستانىپ، ول جەردە ٴارتۇرلى جيىنداردا شييتتەرگە قارسى تۇرۋعا شاقىرۋىن جالعاستىردى. ٴال-حاجۋري يەمەندەگى «وتاندىق ديالوگتى» سىناپ قارسى شىقتى. سەبەبى، بۇل ديالوگقا يەمەندەگى ەۆرەيلەر مەن شييت-رافيديتتەر قاتىسادى. ال مۇسىلمان ادام ەشقاشاندا بۇلارمەن ٴبىر ستول باسىنا وتىرا المايدى. وتاندىق ديالوگكە قارسى تۇراتىن حادداديلەردىڭ دىندەر ارالىق ديالوگقا دا قارسى بولاتىندىقتارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

قازاقستاندىقتاردىڭ ىشىنەن ٴوزىن ابۋ يۋسۋف 'ابدۋرراحمان ال-كازاحستاني دەپ اتايتىن ازامات تا وسى اعىم وكىلدەرىن جاقتاپ كوپتەگەن ماقالالار جازىپ، ٴتۇرلى اۋدارما جۇمىستارىن جاريالاۋدا. قاراڭىز: كوممەنتاريي شەيحا ياحي يبن 'الي ال-حادجۋري ك سلوۆام شەيحا 'الليامى رابي’ا يبن حادي ال-مادحالي. شەيح، 'اللياما ابۋ 'ابدۋرراحمان ياحيا يبن 'الي ال-حادجۋري (پەرەۆود ابۋ يۋسۋف 'ابدۋرراحمان ال-كازاحستاني) http://bpvideos.net/downloadfile/7kk_k_qzrfk/----------.html

شەت ەلدىك كەيبىر جەتەكشىلەرى قاتارىندا يماد ٴال-فارراج، مۇحاممەد يبن يبراحم ٴال-مىسري، مۇحاممەد ابدۋلاليم ٴالي مادىي، حيشام يبن فۋاد ٴال-بيالي، ابدۋللا سۋان ٴال-عاميدي، ابدۋللا ٴجاربۋع ت.ب. سەكىلدى كىسىلەر اتالادى.

الاۋ ادىلبايەۆ،
تەولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى

date19.10.2017readCount2094printباسىپ شىعارۋ