«ناسىر» سۇرەسى

«ناسىر» سۇرەسى ٴمادينا قالاسىندا تۇسكەن. بۇل سۇرەدە مەككەنىڭ جەڭىسى جايلى اڭگىمەلەنۋدە. مەككە جەڭىسى مۇسىلمانداردى كۇشەيتە ٴتۇستى. بۇل وقيعادان كەيىن يسلام اراب تۇبەگىنە تۇگەل تارادى. كۇپىرلىك پەن سەرىك قوسۋ جۇرناقتارى تۇپ-تامىرىمەن جويىلدى. بۇل جەڭىستىڭ ناتيجەسىندە ادامدار اللا تاعالا دىنىنە قاۋىم-قاۋىم بولىپ كىرە باستادى. يسلامنىڭ تۋى كوكتە جەلبىرەدى. ال، پۇتقا تابىنۋشىلار قالدىعى قۇرىپ ٴبىتتى. مەككە جەڭىسى ٴيلاھي ٴسۇيىنشى حابار ەدى. ويتكەنى، مۇسىلماندار ٴالى مەككەگە اتتانباي تۇرىپ وسى سۇرە تۇسكەن ەدى. بۇل – ٴوز كەزەگىندە پايعامبارلىقتىڭ ەڭ ايقىن دالەلىنىڭ ٴبىرى.

بسم الله الرحمن الرحيم

 إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ

1. (مۇحاممەد) اللانىڭ جاردەمى جانە جەڭىس كەلگەن كەزدە.

اللا تاعالا پايعامبارعا (س.ع.س.)جانە مۇسىلماندارعا: «ۋا، مۇحاممەد! اللادان دۇشپاندارىڭنىڭ ۇستىنەن جەڭىس كەلگەن ساتتە جانە مەككە جەڭىسى بولعاندا» دەپ، بەرگەن نىعمەتىن ايتىپ ٴۇن قاتۋدا. بۇل ايات پايعامبارلىقتىڭ ايقىن دالەلى. ويتكەنى، سۇرە مەككە جەڭىسى بولماي تۇرىپ-اق تۇسكەن.

وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا

2. سونداي-اق، ادامداردىڭ اللانىڭ دىنىنە توپ-توبىمەن كىرگەنىن كورگەنىڭدە.

ارابتاردىڭ ەشبىر سوعىسسىز جانە قان توگىسسىز رۋ-رۋ بولىپ دىنگە كىرىپ جاتقانىن كورگەنىڭدە. يبن كاسير: «بارلىق اراب رۋلارى مەككە جەڭىسىن كۇتىپ: ەگەر مۇحاممەد ٴوز ەلىنە ۇستەم بولسا، پايعامبار بولعانى»، – دەۋشى ەدى. مەككە فاتح ەتىلگەن سوڭ اراب رۋلارى، تايپالارى دىنگە كىرە باستادى. ەكى جىل وتپەي-اق اراب جەرى تولىعىمەن مۇسىلمان بولدى. اراب جازيراسىندا تەك يسلام ٴدىنىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى.

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا

3. ماقتاۋلار ايتىپ راببىڭدى دارىپتەپ ٴھام جارىلقاۋ تىلە. نەگىزىندە، اللا – تاۋبەنى قابىل ەتۋشى.

دۇشپانعا ۇستەمدىك، مەككە جەڭىسى جانە ادامداردىڭ ٴدىن قابىلداۋى سياقتى ۇلكەن نىعمەتتەر ٴۇشىن اللا تاعالاعا ماقتاۋ ايت. ٴارى وزىڭە جانە ۇمبەتىڭە جارىلقاۋ تىلە. اقيقاتىندا، اللا تاعالا وتە كەشىرىمدى جانە مۇسىلمان پەندەلەرىنە ەرەكشە مەيىرىمدى.

بۇل سۇرەدە پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.)دۇنيەمەن قوش ايتىسۋى مەڭزەلگەن. سوندىقتان، سۇرەنىڭ ەكىنشى اتى «ٴتاۋديع» (قوشتاسۋ). «ناسىر» سۇرەسى تۇسكەندە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ايشا (ر.ا.) انامىزعا: «مەنىڭ ۋاقىتىمنىڭ تاقاعانىن كورىپ تۇرمىن»، – دەگەن ەكەن. ابدۋللا يبن ومار (ر.ا.): «بۇل سۇرە قوشتاسۋ قاجىلىعىندا مينا جەرىندە ٴتۇستى، ارتىنان «بۇگىن سەندەرگە دىندەرىڭدى تولىق ەتتىم...»[1] اياتى ٴتۇستى. بۇدان كەيىن پايعامبار (س.ع.س.) 80 كۇن ٴومىر ٴسۇردى»[2]، – دەيدى.

ابدۋللا يبن ابباس (ر.ا.): «ومار مەنى بادرلىق ۇلكەن كىسىلەرمەن بىرگە ماجىلىسكە كىرگىزەتىن. ولاردىڭ كەيبىرىنە بۇل جاقپاي: «بالانى نەگە كىرگىزەسىڭ، ٴبىزدىڭ دە بالالارىمىز بار ەمەس پە؟»، – دەيدى. «ونى سەندەر دۇرىس تانىمايسىڭدار»، – دەپ، ٴبىر كۇنى مەنى شاقىرىپ ماجىلىسكە كىرگىزدى. مەنى ولارعا كورسەتۋ ٴۇشىن شاقىرعانىن ٴتۇسىندىم. ومار ولارعا: «اللا تاعالانىڭ «اللانىڭ جاردەمى جانە جەڭىس كەلگەن كەزدە» اياتى جايلى نە دەيسىڭدەر؟»، – دەدى. وتىرعانداردىڭ ٴبىرى «اللا تاعالادان جاردەم كەلسە، جەڭىس بولسا ماداق ايتىپ، جارىلقاۋ تىلەۋگە ٴامىر ەتىلىپ تۇر» – دەدى. ال، كەيبىرى ۇندەمەدى. ومار: «ابباستىڭ ۇلى! سەن نە دەيسىڭ؟» – دەدى. مەن: «ولاي ايتپايمىن» – دەدىم. ومار: «سەن نە دەيسىڭ؟» – دەدى. مەن: «بۇل اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.)اجالى كەلگەنىن وزىنە بىلدىرۋدە. ايات پايعامباردىڭ ٴدام-تۇزىنىڭ ازايعانىنىڭ بەلگىسى»، – دەدىم. ومار: «ۋاللاھي، مەن سەن ايتقاننان باسقاسىن بىلمەيمىن، – دەدى»[3].


[1]    مايدا سۇرەسى، 3-ايات

[2]    قۇرتۋبي، 20/233 

[3] جام فاۋايد ٴۋا ازابۋ ٴماۋاريد، 2/285

سەرىكباي قاجى وراز
date11.10.2017readCount2051printباسىپ شىعارۋ