رۇقسات سۇراۋ - مىندەت

ٴدىنىمىزدىڭ ادامزاتقا ٴامىرى دۇنيەدە ادەپپەن ٴومىر ٴسۇرىپ، وزگەلەرمەن جاقسى مامىلەدە بولۋ. ٴارى مىندەتتەلگەن قۇلشىلىقتارىن وتەپ، اقىرەتتە باقىتقا جەتۋ. اللا تاعالانىڭ ارنايى ايات ٴتۇسىرىپ، رۇقسات سۇراۋدى بۇيىرۋى بەكەر ەمەس. سەبەبى، باسقا كىسىنى ىڭعايسىز جاعدايعا قالدىرماۋى، ٴوزى دە ۇياتقا قالماۋى ٴۇشىن رۇقسات سۇراۋ وتە ماڭىزدى. باليعاتقا/كامىلەتكە تولماعان بالالار ٴۇش ۋاقىتتا عانا رۇقسات سۇراۋلارى كەرەك. اللا تاعالا قۇراندا: "ٴاي مۇمىندەر! مەنشىكتەرىڭدەگى قۇل-كۇڭدەر[1]، ٴالى ەرجەتپەگەن بالالارىڭ، وسى ٴۇش مەزگىلدە (جاندارىڭا) رۇقسات سۇراپ كىرسىن: تاڭ نامازىنىڭ الدىندا، تۇستە كيىمدەرىڭدى شەشكەن ۋاقىتتا جانە قۇپتان نامازىنان كەيىن. سەندەر ٴۇشىن وسى ۇشەۋى ۇياتتى مەزگىل. بۇلاردان كەيىن (باسقا ۋاقىتتا) سەندەرگە دە ولارعا دا ايىپ ەمەس"[2] دەيدى. بالالارعا اتا-اناسىنىڭ بولمەسىنە، قوناق بولمەگە ٴتىپتى دارەتحاناعا كىرەردە دە ەسىكتى قاعىپ، ىشىندە ادام بار ما، جوق پا انىقتاپ، سودان كەيىن عانا كىرۋدى ۇيرەتۋ ٴاربىر مۇسىلمانعا مىندەت ەكەن. وسى اياتتىڭ توڭىرەگىندە تۇسىندىرمە بەرگەن عۇلامالار، ٴالى كامىلەت جاسىنا جەتپەگەن جاس بالالارعا ادەپ ۇيرەتىلۋى بۇيىرىلعان دەيدى. يمام اۋزاعيدەن: "نەشە جاستان باستاپ رۇقسات سۇراۋدى ۇيرەتۋ كەرەك؟" - دەپ سۇراعاندا: «ٴتورت جاستان باستاپ» دەگەن[3].

ال كەلەسى اياتتا: "ەرجەتكەن بالالارىڭ، بۇرىنعىلار رۇقسات سۇراعانداي رۇقسات سۇراپ كىرسىن"[4] دەۋ ارقىلى كامىلەتكە تولعان ادامدارعا رۇقسات سۇراۋدىڭ كەز-كەلگەن ۋاقىتتا مىندەتتى ەكەندىگىن كورسەتكەن. ٴزۋھريدىڭ كوزقاراسى بويىنشا "ەر كىسى، اناسىنىڭ بولمەسىنە كىرەردە رۇقسات سۇراۋى مىندەت" دەيدى. ارينە كامىلەتكە تولعان بالالار دا ەرەسەك ادامداردىڭ ۇكىمىنە كىرەدى. باسقا اياتتا: "ٴاي مۇمىندەر! ٴوز ۇيلەرىڭنەن باسقا ۇيگە رۇقسات المايىنشا ٴارى ٴۇي يەسىنە سالەم بەرمەيىنشە كىرمەڭدەر. بۇل سەندەر ٴۇشىن قايىرلى. ارينە تۇسىنەرسىڭدەر. ەگەر ۇيدە ەشكىمدى تاپپاساڭدار، وزدەرىڭە رۇقسات بەرمەيىنشە كىرمەڭدەر. ەگەر سەندەرگە: “قايتىڭدار” دەلىنسە، وندا قايتىڭدار. بۇل سەندەر ٴۇشىن جاقسىراق"[5] - دەپ ەرەسەك ادامدارعا جاپپاي ۇكىم بەرىلەدى.

جوعارىدا ايتىلعان اياتتاردان تۇسىنەتىنىمىز، ٴاربىر مۇسىلمان ادام وسى ادەپكە ساي بولۋى كەرەك ٴارى بالالارعا دا وسىنى ۇيرەتۋى كەرەك. اۋىلدى جەرلەردە رۇقساتسىز كىرىپ كەلەتىن جاعدايلار كوپ ورىن الادى. كەيدە "كىرمەي كۇتە تۇر" دەلىنسە، رەنجيتىن كىسىلەر دە بولادى. الايدا كىرمە دەسە كىرمەۋ، كەرى قايت كەيىن كەلەرسىڭ دەسە كەرى قايتۋ حايىرلى ەكەن. وسىنى جادىمىزدان شىعارماعان ٴجون.

عازيز احمەت


[1] قۇلدار مەن كۇڭدەر قازىرگى ۋاقىتتا بولماعاندىعى ٴۇشىن، تاقىرىپتان تىس قالدىرىلدى.

[2] «نۇر» سۇرەسى، 58-ايات

[3] قۋرتۋبي، ٴال-جاميع لي احكاميل-قۋران، «نۇر» سۇرەسى، 59-ايات ٴتاپسىرى

[4] «نۇر» سۇرەسى، 59-ايات

[5] «نۇر» سۇرەسى، 27-ايات

date09.10.2017readCount1959printباسىپ شىعارۋ