كوركەم مىنەز – ەڭ قۇندى قاسيەت

كوركەم مىنەزدىلىك – ادام بويىنداعى ەڭ قۇندى قاسيەت. مىنەزى جايدارى جاننىڭ ٴجۇزى نۇرلانىپ، اينالاسىنا ماحاببات شۋاعىن سىيلايتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى. وعان قاراعان ادامنىڭ كوڭىلى كەمەلدەنىپ، مەيىرىم جىلۋلىعىن سەزىنەدى.

كوركەم مىنەزدىلىك – اللانىڭ بەرگەن ۇلكەن سىيى. ەرەكشە مەيىرىمدى جاراتۋشى يە اللا تاعالا ٴوزىنىڭ سوڭعى ەلشىسى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) مىنەزىن كوركەمدىكپەن كومكەرگەن. ماليك (اللا وعان رازى بولسىن) پايعامبارىمىزدىڭ (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن)  مىنانداي ٴسوزىن جەتكىزەدى: «مەن كوركەم مىنەزدەردى تولىقتىرۋ ٴۇشىن جىبەرىلدىم».

ناعىز مىنەز جۇمساقتىعى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) بويىندا جيناقتالعان. ونىڭ ونەگىلى عۇمىرىن وقي وتىرىپ، ٴوزىمىز ٴۇشىن تالىم-تاربيە ەسىگىن اشامىز، ناتيجەسىندە، اللا ٴسۇيىپ قارايتىن مۇمىندەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىزعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزەرىمىز حاق.

كوركەم مىنەزدىلىك – اللانىڭ ادامزاتقا بەرگەن ارداقتى سىيى. وكىنىشكە وراي، ادام بالاسى جالعان ٴومىر جولىندا اداسۋشىلىققا جولىعىپ، جاماندىقپەن بەتپە-بەت كەزىگىپ، بويىنداعى راببىمىزدان دارىتىلعان كىرشىكسىز ٴمولدىر قاسيەتتەردەن اجىراپ قالىپ جاتادى. بۇنداي ساتتە، ادامدى پەندەشىلىككە تۇسىرمەي، ادام قالپىندا ساقتاپ قالا الاتىن جولداردى ىزدەي باستايسىڭ. ادامدى ادام ەتەتىن – يمان. يمان – كوركەم مىنەزدىلىكپەن ولشەنەدى. كوركەم مىنەزدىلىك – ماحاببات، ٴبىلىم، سابىرلىلىق سياقتى ادامي قاسيەتتەردىڭ ٴوزارا ۇشتاسۋىنان پايدا بولادى. اللاعا جانە ونىڭ ەلشىسى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.)، جاراتۋشى قۇدىرەت يەنىڭ جاراتىلىستارىنا دەگەن ماحاببات، اللانىڭ شەكسىزدىگىنەن حاباردار ەتەتىن ٴبىلىمنىڭ بۇلاعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق، اللا ماحابباتىنا جەتۋگە جانە ٴبىلىم بۇلاعىنان ٴنار الىپ، ونى ومىرلىك شىراق ەتۋگە كومەكتەسەتىن سابىرلىلىقتى تۋ ەتۋ ٴار مۇسىلماننىڭ ۇلكەن پارىزى بولىپ سانالادى. وسى ٴۇش قاعيدانى ۇستانعان جان كوركەم مىنەزدىلىكتى بويىنا سىڭىرەدى.  

«ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى، سەن دە ٴسۇي، ول اللانى جاننان ٴتاتتى» دەپ اباي اتامىز ايتپاقشى، ٴبىزدىڭ جاراتىلىسىمىزدىڭ ٴوزى ماحابباتپەن بايلانىستى. سول سەبەپتى اينالاعا سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراۋ – ادامنىڭ ٴومىر جولىن جەڭىلدەتىپ قانا قويماي، اللا الدىندا ابىرويلى ەتەدى، مول ساۋاپقا كەڭەلتەدى. ماحابباتتىڭ تۇرلەرى سان الۋان. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ بيىك تۇعىرلىسى – انانىڭ بالاعا دەگەن كىرشىكسىز قامقورلىعى، ماحابباتى. الايدا، بۇل ماحاببات اللانىڭ ق ۇلىنا دەگەن ماحابباتىنىڭ قاسىندا تەك ٴبىر پايىزدىق بولىكتى قۇرايدى. سونداعى توقسان توعىز پايىزدىق بولىك اللانىڭ ق ۇلىنا دەگەن ماحابباتىنا تيەسىلى ەكەنى كوپتەگەن ٴمۇمىن جانداردىڭ جۇرەگىنە دەمەۋ بولارى حاق. اللا تاعالانىڭ بىزگە كۇندەلىكتى بەرىپ جاتقان نىعمەتتەرىن سانار بولساق، شەگىنە جەتە الماسپىز. ونىڭ اسا قامقورلىعى مەن ەرەكشە مەيىرىمدىلىگى تاقۋا ٴمۇمىننىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتپەي قويمايدى. اللانىڭ ماحابباتىن سەزىنىپ، راببىسىنىڭ بەرىپ جاتقان رىزىقتارىن تۇيسىگىنە تۇيگەن ادامنىڭ بويى سۇيىسپەنشىلىككە تولىقسيدى. جۇزىندە جىلى جىميىس پايدا بولادى. ال، جىميىپ ٴجۇرۋ – سۇننەت امالداردان. كوركەم مىنەزدىلىكتىڭ ٴبىر بولىگى.

ٴبىلىم الۋعا دەگەن قۇشتارلىق – كوپ جەتىستىككە جەتەلەيدى. اللا تاعالا ٴوزىنىڭ شاريعاتىن العاش تۇسىرگەن كەزدەن-اق، ٴبىلىم ىزدەنۋدىڭ قانشالىق ماڭىزدى ەكەنىن باسىپ كورسەتەدى. بۇعان العاشقى تۇسكەن قۇران اياتتارى دالەل بولا الادى: «(ەي، مۇحاممەد) جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى! ول، ادام بالاسىن ۇيىعان قاننان جاراتقان. وقى! راببىڭ اسا ارداقتى. (راببىڭ) سونداي (ٴىلىمدى) قالاممەن ۇيرەتكەن. ول، ادامزاتقا بىمەگەن نارسەلەرىن ۇيرەتكەن» (الاق سۇرەسى، 1-5 اياتتار).

ٴبىلىم – ناعىز ٴمۇمىننىڭ ەكى دۇنيەدە دە دارەجەسىن بيىك ەتەدى. بارلىق جاراتىلىستىڭ سۇلتانى بولعان پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ٴبىلىمنىڭ ماڭىزدىلىعى جايىندا بىرنەشە حاديستەر قالدىرعان. سولاردىڭ بىرىندە: «ٴبىلىمدى بەسىكتەن كورگە دەيىن ىزدەنىڭدەر» دەلىنگەن بولسا، تاعى بىرىندە: «ٴبىلىم ىزدەنۋ – مۇسىلمانعا پارىز» دەگەن. ٴبىر حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «شىن مانىندە، دانالىق – قۇلدى پاتشا دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىپ، ابىرويلى ەتەدى» - دەيدى. سونىمەن قاتار، كىم دە كىم ٴبىلىم ىزدەپ، جولعا اتتانار بولسا، سول ادامنىڭ ٴار باسار قادامىنا پەرىشتەلەر قاناتىن توسەپ، قۇرمەت كورسەتەدى. ادام بالاسى تىكەلەي ٴبىلىم الۋ ارقىلى، دانالىققا ۇمتىلعان سايىن اللاعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن كۇشەيتە الادى. سەبەبى، قاي ٴىلىمدى الىپ قاراساق تا، اللانىڭ قولتاڭباسى بايقالاتىنى بارشامىزعا بەلگىلى. سونىمەن قاتار، بىلىمدىلىك ادام بويىنا قاراپايىمدىلىق قاسيەتىن ۇيالاتادى. ال، قاراپايىمدىلىق، كىشىپەيىلدىلىك كوركەم مىنەزدى جاننىڭ ٴوڭىنىڭ اسەمدىگىن ەسەلەي تۇسەتىنى انىق. 

ٴبىلىم نەگىزى – سابىرلىلىق. «ٴبىلىم ينەمەن قۇدىق قازعانداي» دەگەن حالىق ماتەلىنىڭ ماعىناسى تەرەڭدە جاتىر. بىلىمگە قول جەتكىزۋ ٴۇشىن ادام بالاسى سابىرلىلىق تانىتۋى قاجەت. اللا تاعالا سۇيىكتى قۇلدارىن ٴتۇرلى جاعدايلارمەن سىنايدى. سابىرلىلىق تانىتقان مۇمىندەرگە مول ساۋاپتان جازادى. بۇل جايىندا قۇراننىڭ «ينشيراح» سۇرەسىنىڭ بەسىنشى اياتىندا بىلاي دەلىنەدى: «نەگىزىندە اۋىرتپالىقپەن بىرگە ٴبىر جەڭىلدىك بار» جانە دە «تاھا» سۇرەسىنىڭ قىرىق التىنشى (46) اياتىندا: «قورىقپاڭدار! سەندەرمەن بىرگەمىن. ەستيمىن. كورەمىن» دەيدى ۇلى جاراتۋشى اللا تاعالا. ٴار نارسەگە توزىمدىلىك تانىتاتىن جان اللانىڭ سۇيىكتى قۇلدارىنىڭ قاتارىنا قوسىلادى. سەبەبى، اللا اسا شىدامدىلىق تانىتىپ، سابىر ساقتاعان قۇلدارىن ەرەكشە جاقسى كورەدى. ٴبىلىم جولى – اۋىر جول، شىدامدىلىقتى تالاپ ەتەدى. وسى جولدا باتىلدىق كورسەتكەن ادام، ٴىلىمنىڭ بيىگىنە شىعادى، اللادان مول ساۋاپقا كەنەلەدى. كوركەم مىنەزدىلىكتىڭ «قايراتتىلىق»، «جىگەرلىلىك» جانە «ٴناپسىسىن قىمتاپ ۇستاۋشىلىق» سىندى قاسيەتتەرىن دە ادەتكە اينالدىرادى.    

عابدۋللا ينب جابير (اللا وعان رازى بولسىن) جەتكىزۋى بويىنشا پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) جەبىرەيىل (ا.س.) اللا تاعالانىڭ بىلاي دەگەنىن حابارلاپتى: «شىن مانىندە، بۇل يسلام ٴدىنى مەن رازى بولعان ٴدىن. وعان جومارتتىق جانە كوركەم مىنەز جاراسادى. يسلام ٴدىنىن جومارتتىق جانە كوركەم مىنەز ارقىلى قۋاتتاڭدار!» بۇل ٴحاديستىڭ استارىندا كوركەم مىنەزدىلىك يسلامنىڭ ايناسى ەكەنىن تۇسەنەمىز. ەگەر دە، ٴوزىمىزدى ناعىز مۇسىلمان دەپ سانايتىن بولساق، ەڭ الدىمەن، كوركەم مىنەزدىلىككە ۇمتىلعانىمىز ابزال. سول ساتتە، اسا قۇدىرەتتى اللانىڭ نازارىندا بولىپ، شاپاعات نۇرىنا بولەنۋىمىزگە بىردەن-بىر سەپتىگىن تيگىزەرى ايقىن.

قاسيەت تاعايبەكقىزى 

date02.10.2017readCount2602printباسىپ شىعارۋ