ول مەنىڭ انام ەمەس...

ادەتتەگىدەي ٴتۇن قاراڭعىلىعى تۇرىلمەي ورنىنان تۇرىپ، ەلەڭ-الاڭدا اۋەجايعا جەتكەن. تىركەۋدەن ٴوتىپ، كۇتۋ زالىنا كەلگەندە تاڭ ەندى عانا سىبىرلەپ اتا باستاپ ەدى. ٴومىرى ازاماتتارشا ات ۇستىندە ٴوتىپ كەلە جاتقان ايساۋلە مۇنداي تاعدىرعا كوندىككەلى قاشان...

ۇشاققا كىرىپ كەلە جاتىپ، وڭ جاق ەكىنشى قاتارداعى ورامالدى ەگدەلەۋ ايەلگە كوزى تۇسكەن. تانىس ٴجۇز كوزىنە جىلىۇشىراعانداي بولدى. مىناۋ كۇنزيلا اپا ەمەس پە؟! امانداسپاققا ۇمسىنا بەرىپ، ايەلدىڭ ۇستىندەگى قارا كويلەككە كوزى تۇسكەندە، جۇرەگىنە كەنەت شانشۋ قادالعانداي كىلت توقتادى. جادىندا جاڭعىرىپ، ساناسىن ٴتىلىپ وتكەن شار ەتكەن داۋىس ەدى شانشۋداي قادالعان: «ول مەنىڭ انام ەمەس!».

كوزى تۇماندانىپ كەتسە دە، ٴوزىن ارەڭ ۇستاپ، ورنىنا قاراي جىلجىدى. جاڭعىرىق داۋىس ويىنان كەتەر ەمەس: «ول مەنىڭ انام ەمەس!»... سول ٴبىر ٴسات كوز الدىنا قايتا-قايتا ەلەستەپ، جول بويى جانارىنا جاس كەلە بەردى.

                                                   

* * *

بۇل وسىدان ەكى جىل بۇرىن بولعان ەدى. شالعاي تۇكپىردەگى اۋداندا ٴىسساپاردا جۇرگەن ايساۋلە مۇنداي وقيعاعا كۋا بولامىن دەپ ويلاماعان. ادەتتەگىدەي ەل ارالاپ، ٴتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جۇرگەن. كەزەكتى ٴبىر جيىننان كەيىن ايساۋلەگە قاباعىنا كىربىڭ ۇيالاعان قارتاڭ ايەل جاقىن كەلدى.

− قىزىم، ساعان ايتايىن دەگەن ٴسوزىم بار ەدى...

كىبىرتىكتەپ تۇرعان انانىڭ وڭاشا سويلەسكىسى كەلگەنىن سەزىپ، ايساۋلە كوپشىلىكتەن وقشاۋلانا بەردى.

− ايتقانىڭنىڭ ٴبارى كوڭىلىمە قوندى، قاراعىم. ەل ٴىشىن جايلاعان ٴبىر دەرت بولدى عوي بۇل ٴدىنبۇزارلار. كوزىمنىڭ اعى مەن قاراسىنداي جالعىز قىزىم بار ەدى. وسىلارعا ەرىپ...

انا كوزىنىڭ جاسىن ٴسۇرتتى.

− ٴوزى دە باعى اشىلماي، وتاسقان جەرىنەن قايتىپ كەلىپ ەدى. التى جاسار قىزى مەنىڭ قولىمدا ٴوسىپ كەلەدى. قامكوڭىل عوي دەپ، قىزىمدى بەتىنەن قاقپاي، قالاعا جىبەردىم. ازىن-اۋلاق وقۋىمەن جاپ-جاقسى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن. ٴبىرازدان بەرى ەلگە سوقپاي كەتىپ ەدى. جۇمىس بابىمەن ٴجۇر عوي دەپ ٴمان بەرمەگەنمىن. جاقىندا عانا قالاعا بارعاندا كوردىم. قارا جامىلىپ... ادام تانىعىسىز وزگەرىپتى. ٴوز قىزىمدى ٴوزىم تانىماي قالدىم. باۋىرىڭ سۋىپ كەتكەندەي ٴبىر جامان كۇي كەشەدى ەكەنسىڭ... سوزىمە قۇلاق اسپادى. بەزدەڭدەپ، ٴسوزۋار بولىپ الىپتى. بارىنە مەنى كىنالاپ شىعا كەلەتىن ادەت تاۋىپتى...

انا ٴبىراز سولقىلداپ جىلاپ الدى. ازداپ شەرى تارقاعانداي بولىپ، قايتا ٴسوزىن جالعادى.

− سول قىزىم بۇگىن كەلەتىن ەدى، قاراعىم. ٴتۇس اۋا قىلاڭ بەرىپ قالسا كەرەك. ەرتەڭ قايتامىن دەگەنىڭدى ەستىگەن سوڭ كەلىپ تۇرمىن. ٴسوزىڭ ساي-سۇيەگىمىزدى سىرقىراتتى عوي، ٴبىر اۋىز سويلەسىپ كەتشى قىزىممەن. بالكىم بەتى بەرى قاراپ قالار...

تۇرعىن جايلاردى ٴبىراز ارالاعان ايساۋلە قاسىنداعى جولداستارىمەن ۋادەلى جايعا بەسىن اۋا جەتكەن. بۇلار اۋلاعا كىرگەندە قۋىرشاعىن بۇلعاڭداتىپ ويناپ جۇرگەن بەس-التى جاسار سۇپ-سۇيكىمدى قىز بالا جالت قاراپ، ٴسال اڭتارىلىپ تۇردى دا، كەنەت نە ىستەۋ كەرەگى ەسىنە تۇسكەندەي: − سالەمەتسىز بە! − دەدى ەركەلەي، سوزا سويلەپ. سودان كەيىن ٴوز قىلىعىنان ٴوزى ۇيالعانداي جۇگىرە باسىپ، ۇيگە قاراي جونەلدى. تابالدىرىقتان تاپىر-تۇپىر اتتاپ بارادى. قارسى الدىنان ەسىكتى اشا بەرگەن اپاسىن قۇشاقتاي الىپ، الدەنەنى اسىعا سىبىرلادى دا، ىشكە كىرىپ كەتتى.

انا جىميىپ، بۇلارعا قاراي ٴجۇردى: − كەلىپ قالدىڭدار ما، قاراقتارىم؟ الگى قىز كەشىگىپ جاتىر، نەگە ەكەنىن... جۇرىڭدەر، ۇيگە كىرىڭدەر...

ايتىپ اۋىز جيعانشا بولماي، ەسىك الدىنا جەڭىل ماشينا كەلىپ توقتادى. اشىق تۇرعان قاقپاعا ٴبارى بىردەي بۇرىلعان. قاقپادان قارا كيىمدى كەلىنشەك كىرىپ كەلە جاتتى. قولىنا ۇستاعان بۋمالارى بار، ٴوزى تۇمشالانىپ العان. ىستىق كۇن، شاڭداق جول ابىگەرگە سالسا كەرەك، قاباعى كىرجيىڭكى. جەر سۇيرەتكەن ەتەگى اۋلاعا ٴبىراز قوقىستى الا كىردى، ۇساق تىكەندەر دە جابىسىپ قالىپتى. قاقپا الدىندا قاۋ تىكەن ٴوسىپ تۇرعان-دى، جەلمەن جەلبىرەگەن ەتەك سوعان ٴتيىپ كەتكەن ٴتارىزدى. كەلىنشەك بۇلارعا تۇنجىراي قاراپ، ەرىن ۇشىمەن سالەمدەستى دە، ۇيگە قاراي وتە بەردى. باسپالداقتىڭ الدىندا تۇرعان اناسىمەن دە سالقىن امانداسىپ، ٴسال كىدىردى.

اناسى ٴبىر نارسەلەردى سىبىرلاعان سوڭ، كەلىنشەك ارتىنا بۇرىلىپ، بۇلارعا جاقىندادى. سول ساتتە ەسىك ايقارا اشىلىپ، ۇيدەن قىزدىڭ جۇگىرىپ شىعا كەلگەنى. ماشينانىڭ توقتاعان داۋسىن ەستىپ شىققان بولسا كەرەك. باسپالداقپەن تاپىرلاي ٴتۇسىپ كەلە جاتقان قىز بالا باستاپقىدا ەشتەڭەنى اڭداي قويعان جوق. – بايقا، قىزىم، قۇلاپ قالما! − دەپ الدىنان قولىن جايا بەرگەن اپاسىنا قاراماي، قارسىعا ٴبىر-اق اتتاعان قىز كەنەت قارا كيىنگەن ايەلدى كورىپ، شار ەتە قالدى. جالت بۇرىلىپ، اپاسىنىڭ قۇشاعىنا كىردى دە كەتتى. ەڭىرەي جىلاپ، ارتىنا قاراعىشتاپ، اپاسىنىڭ قۇشاعىنان سىتىلىپ شىعىپ، ارتىنا تىعىلۋعا جانتالاسۋدا.

− قىزىم-اي، قورىقپا، نە بولدى سونشا شوشىپ؟ قورىقپا! اناڭ عوي ول! − دەپ اپاسى قىزدى قايتا-قايتا قۇشاقتاپ، ماڭدايىنان يىسكەپ، جۇباتۋعا تىرىسىپ جاتىر. «اناڭ عوي!» دەگەندى ەستىگەندە كىشكەنتاي قىز ٴبىر ساتكە ەسىن جيعانداي، شوشىنا ٴارى اڭتارىلا ارتىنا بۇرىلعان. كەلىنشەك بىرەر قادام العا باسقانى سول ەدى، قىز تاعى دا شار ەتە قالىپ، اپاسىنىڭ قولىنان جۇلقىنىپ شىعىپ، ۇيگە جانۇشىرا جۇگىردى: − ول مەنىڭ انام ەمەس! ول مەنىڭ انام ەمەس!

شىرقىراي جىلاعان قىزدىڭ سول داۋسى ايساۋلەنىڭ قۇلاعىندا  ٴبىرجولا قالىپ قويدى...                                                          

 

* * *

...ۇشاق اتىراۋعا كەلىپ قوندى. بۇلار جيىن وتەتىن جەرگە دە جەتكەن. تانىس زال، بەيتانىس جۇزدەر. وسىدان نەبارى ٴۇش جىل بۇرىن وسى زالدا اق جايىقتىڭ بويىن ٴدۇر سىلكىندىرگەن ٴدۇبىرلى جيىن وتكەن-دى. تىڭداعاننىڭ تاڭدايىن قاقتىرعان، كورگەن دە ارماندا، كورمەگەن دە ارماندا بولعان سول جيىن جايلى اتىراۋ تۇرعىندارى تالايعا دەيىن تامسانا ايتىپ جۇرگەنىن ەستىگەن-دى ايساۋلە. سول جيىندا «قىز جىبەك» كلۋبىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەن بولاتىن.

ٴالى ەسىندە، الدىڭعى قاتاردا ابىز اقساقالدار، ولاردىڭ سوڭىن الا بەرە قارقاراداي بولىپ، اق كيمەشەكتى انالار ٴتىزىلىپ وتىرعان ەدى. وسى ەلدىڭ زيالى قاۋىمى، جاقسى مەن جايساڭى، وندىردەي جاستارى، قىزعالداقتاي قىزدارى مولىنان جينالىپ، كەلەلى كەڭەس قۇرعان ٴبىر عاجايىپ ٴسات بولىپ ەدى. سامعاۋ شاق... قاناتتالدى كۇي...

ال بۇگىن... ايساۋلە كوشكەن ەلدىڭ جۇرتىنا كەلگەندەي ٴحال كەشتى. كۇيى كەتىپ، كيەسى ۇشقان مىنا زالعا قاراپ تۇرىپ، اڭىراپ ٴبىر جىلاعىسى كەلدى. زالدىڭ الدىڭعى قاتارىنان وسى ەلدىڭ ازىن-اۋلاق تىزگىن ۇستارلارى ورىن الىپتى. ولاردىڭ ٴوزى اباي ايتقان «زاماناقىر جاستارى»: بىر-بىرىمەن باسى قوسىلماي، تارىداي شاشىلا قالعان. زالدىڭ دەنى ستۋدەنت جاستار. كەڭ زالدىڭ ٴار جەرىنەن ٴبىر ەگدە جاستاعى ايەلدەر بايقالادى. ورتا بۋىن وكىلدەرى دە سيرەكتەۋ. اق جاۋلىقتى انالاردىڭ ورنى ۇڭىرەيىپ تۇر...

جوق، ۇڭىرەيگەن ورىن زالدا ەمەس، جۇرەكتە ەدى. ٴۇش ساعاتقا سوزىلعان القالى جيىننىڭ قاق تورىندە وتىرىپ، ايساۋلە سول قۋىستى تولتىرا المادى. زالدا جاۋلىقتىلار جوق ەمەس ەدى، ٴبىراق ولار... باسقا بولاتىن... ورامالدارىن القىمىنان الا بۋىنىپ، كولكىلدەگەن كەڭ كويلەكتەرىنىڭ ەتەگىنە شالىنىسا جازداپ، زالعا جاپ-جاس قىزدار بىرىنەن سوڭ ٴبىرى كەلىپ جايعاسىپ جاتتى... مولدىرەگەن جاستار... جو-جوق، ولارعا ەندى «مولدىرەگەن» دەگەن تەڭەۋدى قولدانۋ ارتىق بولار... ۋىزداي جاس بولسا دا، مىنا ەرسى كيىنىستەرى نە قىز ەكەنىن، نە ايەل ەكەنىن اجىراتتىرماس ەدى.

سول كولكىلدەگەن قارا كويلەكتىنىڭ ٴبىرى پرەزيديۋمعا ايساۋلەنىڭ جانىنا جايعاستى. اڭگىمە ۇلتتىق قۇندىلىقتار جايىندا ەدى. ايساۋلەدەن كەيىن ٴسوز العان كولبەڭ قارا كيىمدى ايەل دە ٴداستۇرلى قۇندىلىقتار جايلى ٴسوز قوزعادى...

ٴيا-ا-ا... اقىرزاماننىڭ جاقىنداعانى وسى شىعار... «بي جوقتا قۇل جۇرەدى جورالارعا، يت جوقتا شوشقا ۇرەدى قورالارعا» دەگەن ماقالدى اجەسى مارقۇم الدەكىمدەرگە كەيىگەندە ٴجيى اۋزىنا الۋشى ەدى. قۇندىلىقتىڭ تورەسى سول اق جاۋلىقتى اجەدە ەدى.

...اجەسىنىڭ ٴاجىم تورلاعان نۇرلى ٴجۇزى ٴالى كۇنگە كوز الدىندا. ۇساق گۇلدى ادەمى كويلەگىن، بارقىت كامزولىن كيىپ، اق ورامالىن جەلكەدەن وراي بايلاپ، ەكى ۇشىن الدىنا ٴتۇسىرىپ قوياتىن (اناسى دا ٴدال سولاي تارتۋشى ەدى-اۋ ورامالدى). سول جاۋلىقتىڭ ۇشىمەن كەيدە جاساۋراعان جانارىن سۇرتەتىن.

قارا كيىمدى جاراتپاۋشى ەدى جارىقتىق. بالا كەزىنەن ەسىندە قالىپتى، بىردە بويجەتىپ قالعان ورتانشى اپكەسىنىڭ دۇكەننەن اق گۇلدى، توسەگى قارا كويلەك ساتىپ العانى بار. ۇساق اق گۇلدەرى قانشا كوپ ٴارى ادەمى بولعانىمەن، نەگىزى قارا بولعان سوڭ، كويلەك ٴبارىبىر كۇڭگىرت تۇستەنىپ تۇرادى ەكەن. اجەسىنىڭ ەكى كوزى بىردەي ناشار كورەتىن (بەرتىندە مۇلدە زاعيپ بولىپ قالدى)، سونىڭ وزىندە كويلەكتىڭ قويۋ ٴتۇسىن بايقاپ قالىپ: – قاپ-قارا ەتىپ، قايداعى جوقتى شىعارىپ، مىناسى نەسى؟ جاس ادام دەگەن جارقىراپ كيىنەر بولار ەدى، – دەپ ٴتاۋىر-اق كەيىگەنى بار...

وسىلاردى ەسىنە الىپ وتىرعان ايساۋلەنىڭ كوزى قارسى الدىندا زالدىڭ ەكىنشى شەتىندە كىرە بەرىس ەسىكتىڭ جانىندا تۇرعان قىز بالاعا ٴتۇستى. قارا ورامالىن باستىرا بايلاعان قىزعا قاراعان ساتىندە ساناسىندا تاعى دا شار ەتكەن داۋىس جاڭعىرىقتى: «ول مەنىڭ انام ەمەس!»...

ورامالدى قىز باسقا دۇنيەنىڭ ٴبارىن ۇمىتقانداي قاسىنداعى بالا جىگىتكە الدەنەنى توقتاۋسىز سويلەپ، ەزۋ جيماي كۇلە بەرەدى. اراسىندا ەركەلەپ سۇيكەنىپ، جىگىتتى ٴار جەرىنەن ٴبىر نۇقىپ قويادى. بۇلاڭ قاعىپ، قايتا-قايتا ٴتيىسىپ، تىنىم تاپتىرار ەمەس. قارسى الدىنداعى كورىنىستى ەرىكسىز ۇزاق باقىلاعان ايساۋلە جاۋاپ تابا المايتىن تاعى ٴبىر سۇراعىن ەسكە الدى: «وسىلار «يمان» دەگەندى قالاي تۇسىنەدى ەكەن؟».

كوزى قايتا-قايتا تۇماندانىپ كەتە بەردى. جانارىن جاستان الا قاشقانداي، كەڭ زالدى كوزىمەن تىنىمسىز شارلاپ وتىرىپ، اقىرى ىزدەگەنىن تاپقانداي بولدى ايساۋلە: سول جاق شەتتە، ٴۇشىنشى قاتاردا اق ساقالدى قاريا مەن اق جاۋلىقتى انا قاتار وتىر ەكەن. انا ورامالىن تۋرا اجەسى سەكىلدى وراي سالىپ، قوس ۇشىن الدىنا ٴتۇسىرىپ قويىپتى... جيىن ٴبىتىپ، پرەزيديۋمنان تۇسىسىمەن ايساۋلە سولاي قاراي ٴجۇردى. ٴبىراق قوس قارياعا جەتىپ بولار ەمەس، ايساۋلەنىڭ تىلىنەن ەمەس، ٴتىلىم-تىلىم جۇرەگىنەن جارىپ شىققان سوزدەرگە ٴتانتى بولعان كوپشىلىك قاۋمالاپ بوساتار ٴتۇرى جوق. اقىرى جەتتى-اۋ.

− سىزدەرگە ارنايى امانداسايىن دەپ كەلدىم. تۋرا مەنىڭ اجەمە ۇقسايدى ەكەنسىز. ول كىسى دە ورامالدى ٴسىز قۇساپ تاعۋشى ەدى. وسى زالدا سىزدەن باسقا ەشكىم ولاي كيىنبەپتى. سىزدەر كەتكەن سوڭ كىمگە قارار ەكەنبىز... ساعىنىشپەن... كىمگە قاراپ انالارىمىزدى ەسكە الار ەكەنبىز؟!

ارى قارايعى سوزدەردى ويشا ايتىپ جاتتى: «كىمگە قاراپ ەلجىرەيمىز؟ كىمگە قاراپ ەركەلەيمىز؟ كىمگە قاراپ، ٴوزىمىزدى، وتكەنىمىزدى ەسكە تۇسىرەمىز؟ كىمگە قاراپ بوي تۇزەيمىز؟ كىمگە قاراپ ەل بولامىز؟ كىمدى «انا» دەپ اتايمىز؟ ويتكەنى باسقالار... ول مەنىڭ انام ەمەس! ول مەنىڭ انام ەمەس!»...

ا.ٴابدىراسىلقىزى

date29.09.2017readCount1832printباسىپ شىعارۋ