ناماز – مۇسىلماننىڭ پارىزى

ٴبىزدىڭ تىلدىك قولدانىسىمىزعا پارسى تىلىنەن ەنگەن «ناماز» ٴسوزىنىڭ تۇپ-توركىنى اراب تىلىندەگى «اس-سالاتۋ» ٴسوزىنىڭ نەگىزىندە جاتىر. اراب تىلىندەگى «اس-سالاتۋ» ٴسوزىنىڭ ماعىناسى – «تىلەۋ»، «دۇعا وقۋ» دەگەندى بىلدىرسە، ال شاريعاتتاعى ماعىناسى – تاكبىرمەن باستالىپ، سالەممەن اياقتالاتىن، ەرەكشە قيمىل-قوزعالىستار مەن سۇرەلەر، دۇعالار وقۋدان تۇراتىن قاسيەتتى عيبادات ۇعىمىن مەڭزەيدى.

قۇران كارىمنىڭ بىرنەشە اياتتارىندا ناماز وقۋدىڭ پارىز ەكەنى ايتىلادى. مىسالى: «(ۋا، مۇحاممەد!) ساعان ۋاحي ەتىلگەن كىتاپتى وقىپ، نامازدى ورىندا. كۇدىكسىز ناماز ارسىزدىق پەن جاماندىقتان تىيادى»[1]; «ٴۇي-ىشىڭدى نامازعا شاقىر جانە ٴوزىڭ دە وعان كوڭىل ٴبول»[2]. سوڭعى اياتتا ٴار وتاعاسىنىڭ ناماز وقىپ، بالا-شاعا، تۋعان-تۋىستاردى ناماز وقۋعا ۋاعىزداۋ كەرەكتىگى مىندەتتەلگەن. سونىمەن قاتار اللانىڭ مەيىرىمىنە بولەنۋ ٴۇشىن دە ناماز وقۋ كەرەكتىگىن: «نامازدى تولىق ورىنداڭدار دا، زەكەت بەرىڭدەر. ٴارى پايعامبارعا بويسۇنىڭدار. ارينە (اللانىڭ) مەيىرىمىنە بولەنەسىڭدەر»[3] – دەپ بىلدىرگەن. بۇل نامازداردىڭ وقىلاتىن ۋاقىتتارىن بەلگىلەپ: «راسىندا ناماز مۇميندەرگە بەلگiلى ۋاقىتتاردا پارىز قىلىندى»[4] – دەپ بۇيىرعان. دەمەك، نامازدىڭ پارىز ەكەندىگىنە ەشكىمنىڭ دە زارەدەي ٴشۇبا كەلتىرە الماسى انىق.

سونىمەن قاتار نامازدىڭ پارىزدىعى جايىندا اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ٴوزىنىڭ ٴبىر حاديسىندە: «يسلام بەس نارسەدەن تۇرادى: اللادان باسقا قۇدايدىڭ جوقتىعىنا جانە مۇحاممەدتىڭ اللا ەلشىسى ەكەنىنە كۋالىك ەتۋ، ناماز وقۋ، زەكەت بەرۋ، شاماسى كەلسە قاجىلىققا بارۋ جانە رامازان ورازاسىن ۇستاۋ»[5] – دەگەن.

ەندىگى ٴبىر حاديسىندە اللا ەلشىسى (س.ع.س.) مۋاز يبن ٴجابالدى (ر.ا.) يەمەنگە شىعارىپ سالىپ تۇرىپ، وعان:

«سەن ٴاھلي كىتاپ (ياھۋديلەر مەن حريستياندار) قوعامىنا بارا جاتىرسىڭ. ولاردى اۋەلى اللاعا قۇلشىلىق ەتۋگە شاقىر. بۇنى مويىنداسا، ٴبىر كۇندە بەس ۋاقىت ناماز وقۋدىڭ پارىز ەكەنىن ايت. نامازعا جىعىلسا، اۋقاتتىلارىنا اللا تاعالانىڭ زەكەت بەرۋدى پارىز ەتكەنىن ايت. قۇپ كورىپ، قابىل ەتسە، ولاردان زەكەت ال. ٴبىراق دۇنيە-مۇلىكتەرىنىڭ ەڭ جاقسىسىن الما، ٴجابىر كورگەننىڭ قارعىسىنان ساقتانعايسىڭ. ويتكەنى، ونىڭ دۇعاسى مەن اللا تاعالانىڭ اراسىندا پەردە جوق (ياعني، قارعىسى سول مەزەت قابىل بولادى)»[6]، – دەيدى.

نامازعا كوڭىل ٴبولۋدى وسىنشالىقتى وسيەت ەتكەن پايعامبارىمىز (س.ع.س.) نامازدى كوزىنىڭ نۇرىنا بالاعان. نامازدى شىن جۇرەكپەن، جان دۇنيەسىمەن بەرىلە وقىپ، رۇكۇع پەن ساجدەدە ۇزاق ۋاقىت تۇراتىنى سونشالىق – اياقتارى ٴىسىنىپ كەتەتىن كەزدەرى دە بولاتىن. نامازدان   العان رۋحاني ٴلاززاتىن: «ماعان (دۇنيە نىعمەتتەرىنەن) جۇپار ٴيىس پەن ايەل بالاسى ٴسۇيدىرىلدى، ال ناماز – كوزىمنىڭ نۇرى، رۋحاني ٴلاززاتىم»[7]، – دەپ جەتكىزگەن ەدى. ەر كىسى ايەل زاتىن قانشالىقتى جاقسى كورسە، ٴنابي (س.ع.س.) اللاھپەن قاۋىشتىرىپ، جۇرەكتى نۇرلاندىراتىن نامازدى ودان دا ارتىق سانادى. اقيىق ەلشىنىڭ (س.ع.س.) قالاي ناماز وقىعانىن كورگەندەر اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ تامساناتىن. رۇكۇع پەن ساجدەدە ۇزاق كىدىرىس جاساعان ساتىندە «دەمى ٴۇزىلىپ كەتپەدى مە ەكەن» دەگەن وي كەلىپ باسقالار قاتتى قوبالجيتىن.

پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) نامازدى قالاي وقيتىندىعىن ايشا انامىز (ر.ا.) بىلايشا سيپاتتاعان: «كەيدە (ٴناپىل) نامازىندا «فاتيحا» سۇرەسىن وقىعان سوڭ «باقارا» سۇرەسىنە وتەتىن، وعان «ٴالي يمران» مەن «نيسا» سۇرەلەرىن جالعاپ، توقتاماي قۇراننىڭ ۇزاق سۇرەلەرىن وقي بەرەتىن ەدى»[8].

ناماز – بارشا قۇلشىلىقتىڭ وزەگى. بىزگە جەتكەن حاديستەردە: «ناماز – ٴدىننىڭ تىرەگى»[9] «ٴدىننىڭ باسى – يسلام، تىرەگى – ناماز، شىڭى – كۇرەس»[10]، ياعني كىمدە-كىم ٴدىنىن تىكتەگىسى كەلسە، نامازىن وقىپ، قاس دۇشپانى بولعان ناپسىسىمەن كۇرەسسىن دەلىنەدى. ويتكەنى، ناماز – اقىرەتتە ەڭ العاش سۇرالاتىن امال. وسىعان وراي ٴابۋ حۇرايرا (ر.ا.) مىنا ٴحاديستى جەتكىزگەن:

«قيامەت كۇنى پەندەنىڭ امالدارىنان ەڭ اۋەلى ەسەپكە الىناتىنى – ناماز. نامازى دۇرىس بولسا، وندا پەندە قۋانىشقا بولەنىپ، يگىلىككە قول جەتكىزەدى. ال نامازى دۇرىس بولماسا، وندا كۇيزەلىسكە ۇشىراپ،قاتتى قايعىرادى. ەگەر پەندەنىڭ پارىز امالىندا كەمشىلىك بولسا، حاق تاعالا «ٴناپىل امالدارى بار ما ەكەن؟ سونىمەن پارىزدارىنىڭ كەم-كەتىگىن تولتىرسىن» – دەيدى. الگىنىڭ باسقا امالدارى دا وسى ٴتارىزدى ەسەپتەلەدى»[11].

ناماز – جۇماقتىڭ كىلتى. «فاتيحا» سۇرەسى قۇراننىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارىن قالاي قامتىسا، ناماز دا سول سەكىلدى بارلىق عيباداتتاردى تولىق قامتيدى. ايتالىق، نامازعا تۇرعان ادام ىشىپ-جەمەگەندىكتەن، ورازا ۇستاعانداي كۇيدە بولادى. سول سياقتى نامازدا زەكەت تە بار. ول – ۋاقىتتىڭ زەكەتى. نامازدا قاجىلىق تا بار. ويتكەنى، ناماز وقۋعا نيەتتەنگەن ادام قاسيەتتى قاعباعا بەت بۇرادى. نامازدا كۋالىك ٴسوزى (شاھادات) دە بار. ول ٴاربىر وتىرىستا ايتىلادى. ٴتىپتى، پەرىشتەلەردىڭ دە عيباداتتارىن قامتيدى. سەبەبى، پەرىشتەلەردىڭ كەيبىرەۋلەرى تىك تۇرىپ قۇلشىلىق جاساسا، كەيبىرەۋلەرى ۇنەمى رۇكۇعقا بارعان بويدا ٴيىلىپ، قالعاندارى تەك ساجدە جاساعان كۇيى قۇلشىلىق قىلادى. ال، ادامدار بولسا، وسىلاردىڭ ٴبارىن ٴبىر نامازدا ورىندايدى.


[1] انكابۋت، 45.

[2] تاحا، 132.

[3] نۇر، 56.

[4] نيسا، 103

[5] بۋحاري، يمان، 1/2

[6] بۋحاري، زاكات، 41، 63.

[7] نيساي، اشيراتۋن-نيسا، 1/7، 61.

[8] كانداھلاۋي، حاياتۋس - ساحابا، 3/503.

[9] ٴال-مۋتتاقي حيندي، كانزۋل-ۋممال، 7/284.

[10] تيرميزي، يمان، 8/2619.

[11] تيرميزي، ٴسۋنان، 2/269.

date18.09.2017readCount4241printباسىپ شىعارۋ