جات اعىممەن كۇرەس – جالپىقوعامدىق مىندەت
ەلباسى تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ٴدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ٴمينيسترى نۇرلان ەرمەكبايەۆ ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە اتالعان قۇزىرەتتى ورگاننىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارى مەن مەملەكەتتىڭ ٴدىن سالاسىنداعى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارى تۋرالى ايتقان بولاتىن. ٴمينيستردىڭ بريفينگتە ايتقان بايانداماسىنداعى ماسەلەلەرگە قاتىستى ٴبىرقاتار ٴدىن سالاسىنىڭ ساراپشىلارى مەن ماماندارى ٴوز وي-پىكىرلەرىن ايتتى.
 

ٴدىن تۇتقاننىڭ ٴدىڭىن تۇزەيىك

 
ٴدىن مەن مەملەكەت ەرلى-زايىپتى سياقتى. كەيدە-كەيدە ارالارى سۋىسىپ تۇرعانمەن، تۇپتەپ كەلگەندە، ٴبىرىنسىز-بىرى باقىتتى عۇمىر كەشە المايدى. ول ەكەۋىنىڭ بولەك بولعانى ەشكىمگە پايدا اكەلمەيتىنىن تاريحتان كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان ٴدىن دە، مەملەكەت تە دامىپ، گۇلدەنۋى ٴۇشىن ٴبىرىن-بىرى قولداپ، قورعاۋى كەرەك. ەلىمىزدە ٴدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى قۇرىلىپ، ٴدىن جانە مەملەكەت سالاسىندا جۇيەلى تۇردە جۇمىس جاساۋعا كىرىسكەنىنە ٴوز باسىم وسى تۇرعىدان قۋاندىم. جاقىندا جاڭا مينيستر ن. ەرمەكبايەۆ مىرزا اقپارات قۇرالدارىمەن باسقوسۋ جاساپ، بۇل مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى باعىت-باعدارلارىن ٴتۇسىندىرىپ بەردى. سولاردىڭ ٴبىرىنشىسى «ٴدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ، ونىڭ ىشىندە ٴدىني بىرلەستىكتەرمەن ٴوزارا ارەكەتتەسۋ، ازاماتتاردىڭ ٴدىني سەنىم بوستاندىعى قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ» ەكەندىگىن بىلدىك. بۇل دۇرىس. ويتكەنى ٴدىن سالاسىندا دا مەملەكەتتىك ساياسات كەرەك. ونسىز ٴتارتىپ تە، جۇيە دە بولمايدى. مىسالى، اركىم ٴدىني ٴبىلىمدى وزىنە جانە ەلىنە ٴقاۋىپسىز جەردە الۋعا ٴتيىس. باعىتى بەيتانىس جەردە ٴدىني ساۋاتىن اشىپ، ەل ىشىندە «اناۋ دۇرىس ەمەس، مىناۋ دۇرىس ەمەس» دەپ بۇلىك شىعارىپ جۇرەتىن ادامدار بىزگە كەرەك ەمەس. ونىڭ ورنىنا قازاقستان مۇسىلماندارى ٴدىني باسقارماسىمەن اقىلداسا، كەڭەسە وتىرىپ، سان عاسىر بويى اتا-بابامىز ۇستانىپ كەلگەن ٴداستۇرلى ٴدىندى وقىتاتىن ورىندار اشىپ، ەلىمىزدەگى جاستاردى سول جەرلەردە جۇيەلەپ وقىتۋ قولعا الىنسا، ٴبىزدى جاۋ دا، داۋ دا الا المايدى. ٴقازىر جۇرت دىننەن شوشيتىن بولدى. ويتكەنى ونى جەككورىنىشتى ەتىپ كورسەتىپ جۇرگەندەر بار. ولاي بولماۋعا ٴتيىس. كەرىسىنشە، جاستاردىڭ ادال، ەڭبەكقور، تازا، ار-نامىستى بولۋى ٴۇشىن دىنىنە بەرىكتىك كەرەك. ۇلتتىق مادەنيەتىمىز دە يسلامنان شالعاي جاتقان جوق. سوندىقتان بۇقارا حالىققا ٴداستۇرلى ٴدىن ۇيرەتىلۋى كەرەك. تۇرماعامبەت ىزتىلەۋوۆ اتامىزدىڭ كەرەمەت ٴبىر ٴسوزى بار: «ٴدىن، بۇزىلمايدى. اللانىڭ اماناتى – قۇرانكارىم قولىمىزدا. ٴدىن – تۇتۋشىدان بۇزىلادى»، - دەيدى. بۇل اقيقات ٴسوز. بۇدان ٴدىن جامان ەمەس، ونى تۇتۋشى جامان دەگەن قورىتىندى شىعادى... سونداي-اق ٴمينيستردىڭ «ەلىمىز ٴۇشىن ٴسالافيزمدى مۇلدەم جات، تەرىس اعىم دەپ سانايمىز» دەگەن پىكىرى مەملەكەتتىڭ ناقتى ۇستانىمىن بىلدىرسە كەرەك. جاتتىڭ جات ەكەنى بىلىنسە، وعان بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى عوي. مينيستر ٴدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن جالپى پروفيلاكتيكا جانە ماقساتتى رەابيليتاسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنىن دە ناقتى اتاپ كورسەتتى. بۇل دا حالىق ٴۇشىن جاقسىلىقتىڭ نىشانى. اسىرەسە، جالپى پروفيلاكتيكانىڭ دۇرىس جۇزەگە اسۋىن قاتاڭ قاداعالاۋ كەرەك. قاراجات قايدا ٴبولىندى؟ قايدا جۇمسالدى؟ قانداي ناتيجە شىقتى؟ مىنە، وسىلار ارنايى تەتىكتەرمەن دۇرىس باقىلانسا، كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە قول جەتەرى داۋسىز. ٴسوز سوڭىندا، جاڭا مينيستر ن. ەرمەكبايەۆ مىرزانىڭ الداعى ىستەرىنە اللادان بەرەكە تىلەيمىز.
اسىلبەك اۋەزحان ۇلى،
«اسىل ٴسوز» شىعارماشىلىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى،
فيلولوگيا عىلىمىنىڭ كانديداتى، ٴدىنتانۋشى
 
 

مەملەكەت ساياساتىنىڭ باستى ۇستانىمدارى ٴدىن ساياساتىنا دا قولدانىلۋى كەرەك

 
ٴدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگىنىڭ اشىلۋى ەل تاريحىنداعى ەلەۋلى وقيعا بولعانى انىق. بۇل قوعامداعى ٴدىن ماسەلەسىنىڭ وتكىرلەنە تۇسكەنىن، ٴارى ٴدىن سالاسىندا مەملەكەتتىك تۇرعىدا رەتتەلەتىن اۋقىمدى شارالاردىڭ بار ەكەندىگىن ناقتىلاي تۇسەدى. جاقىندا جاڭا مينيسترلىك جەتەكشىسىنىڭ بايانداماسىندا كورسەتىلگەندەي، مينيسترلىكتىڭ ماقساتتى جۇمىستارىنىڭ باسىم باعىتتارى رەتىندە – ٴدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ، مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ٴوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ پارمەندى مودەلىن ورناتتى جانە مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنا سەرپىن بەرۋ ماسەلەلەرىنە مويىن بۇرۋى وتە قۇپتارلىق. ەل ازاماتتارى بۇدان زايىرلى قوعامنىڭ ٴدىنسىز قوعام ەمەستىگىن، زايىرلى جۇيەدە ٴدىن ماسەلەلەرى ۇدايى مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن، سونىمەن بىرگە، مەملەكەتپەن رەتتەلەتىنىن اڭعارادى دەگەن ويدامىن. مەملەكەتتىڭ باستى ۇستانىمدارى قاتارىنان تۇسپەگەن ۇلتارالىق كەلىسىم، تولەرانتتىلىق، ديالوگ، زايىرلىلىق سياقتى قاعيداتتارعا بەرىكتىك – ٴدىن سالاسىنداعى ساياساتقا دا وزەك بولادى دەپ سەنەمىن. وسى رەتتە، مينيسترلىك ٴبىرىنشى كەزەكتە ٴدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات تۇجىرىمداماسىن دايارلاسا دەگەن ۇسىنىسىم بار. بۇل – ەلدەگى تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى بولار ەدى.
قۇدايبەردى باعاشار،
ٴال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ٴدىنتانۋ جانە مادەنيەتتانۋ كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى،
phd دوكتورى
 

ساياسيلانعان ٴدىن ماسەلەسىن مەملەكەت شەشەدى

 
ٴبىز ٴدىن سالاسىندا جۇرگەندىكتەن، جۋىردا قۇرىلعان مينيسترلىكتىڭ ٴاربىر مىنبەردە ايتىلعان تۇجىرىم-پىكىرلەرىن نازاردان تىس قالدىرماۋعا تىرىسامىز. 14 قازاندا ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ٴدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ٴمينيسترى نۇرلان ەرمەكبايەۆ بايانداما جاساپ، سالافيزمگە قاتىستى دا پىكىرلەرىن ورتاعا سالعان بولاتىن. سانادا مىناداي اقجولتاي پىكىرى قالدى: «ٴبىزدىڭ ارى قارايعى جۇمىسىمىز ٴسالافيزم يدەولوگياسىن ناسيحاتتايتىن ادەبيەتتەر مەن ينتەرنەت-سايتتاردىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالادى». ارينە بۇعان دەيىن وسى باعىتتاعى جۇمىستار جاسالمادى دەمەيمىز. دەسە دە ولاردىڭ اراسىندا كەيبىر سايتتار ۇلتتىق ٴداستۇردى، سپورتتى جانە تاعى باسقا دا ۇلتقا قاجەتتى دۇنيەلەردى ناسيحاتتاپ وتىرعان ٴتۇر تانىتىپ، ٴوز يدەولوگيالارىن استىرتىن جۇزەگە اسىرا بەردى. قاقپانىن قار استىنا قۇرعان مۇنداي ينتەرنەت رەسۋرستاردى قاتاڭ باقىلاۋ كەرەك. ولار قارجى كوزىن قايدان الىپ وتىر؟ باس «يدەولوگتارى» كىم؟ انىقتاساق... ٴبىز، اۋەلى، ٴتۇرى قازاق، ٴتىنى «كاززاپ» سالافيلىك اقپاراتتىق ەكسپانسيانىڭ زارداپتارىن جويۋىمىز كەرەك، تارالۋ جولدارىنا توسقاۋىل قويۋعا ٴتيىسپىز. وسىنداي وتكىر سۇراقتار تۇر الدىمىزدا... ٴدىن تاقىرىبىن تەرەڭ زەرتتەگەن عۇلامالاردىڭ دەنى «ٴار نارسەنىڭ اقيقاتى – سول وبەكتيۆتىڭ ورتا تۇسىندا دەپ جاتاتىنى بار. ٴبىزدىڭ قوعام ٴدىن سالاسىندا وسىنداي بەل ورتاعا كەلگەن سەكىلدى. ەل تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى ٴبىز زايىرلى مەملەكەت بولۋعا باسىمدىق بەردىك. ٴبىراق قوعامدى دەموكراتيالىق ٴارى مادەنيەتتى جولمەن دامىتاتىن مۇنداي تاماشا مۇمكىندىكتى پيعىلى زىمياندىقپەن جىمداسقان اعىمدار دا ٴوز پايداسىنا اسىرىپ باقتى. كوپتەگەن جىل «باس اۋرۋىمىزعا» اينالىپ كەلدى. بۇل ٴدىني داۋ-داماي دا ەمەس، عىلىمي تارتىس تا ەمەس. يسلام تاريحىندا مۇنداي رۋحاني قايشىلىقتار بۇعان دەيىن بولعان. ول جاسىرىن ەمەس. حاليفاتتار اراسىندا، اۋلەتتەر اراسىندا دا بولدى. ولار عالىمداردىڭ الدىندا شەشىمىن تاۋىپ، ٴبىتىسىپ وتىردى. ٴارى پىكىر جاڭارىپ، رۋحاني تۇلەۋ پايدا بولدى. ال بۇگىنگى الەمدەگى جايت، سونىڭ ىشىندە قازاقستانداعى جاعداي ودان گورى ساياسيلانعان ماسەلە دەپ ويلايمىز، سوندىقتان دا بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىڭ قولعا الۋى – قۇپتارلىق جاعداي.
ٴسابيت ەرەجەپوۆ،
«شەيح كۋنتا قاجى» مەشىتىنىڭ نايب يمامى
 
ٴتۇيىن
 
سايىپ كەلگەندە، ەلىمىزدەگى ٴدىني احۋالدىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە ۋشىققانىن، نە قالىپقا تۇسكەنىن باعامداپ وتىرعان ٴدىنتانۋشىلار ەڭ باستىسى جاڭا ۆەدومستۆونىڭ قۇرىلعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن بىلدىرسە، ونىڭ تۇپكى استارىندا ەل ٴىشىن بۇلىنشىلىككە الىپ كەلەتىن ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋعا ىقپالدى ساياساتتىڭ ورنايتىنىنان ٴۇمىتتى. «ەكى قولدىڭ سەسى بارىن» ٴبىر ماقساتقا جۇمىلعاندا عانا اڭعارۋعا بولار...
kazislam.kz
date11.09.2017readCount1585printباسىپ شىعارۋ