قىلتاماق نەدەن بولادى؟

قىلتاماق - وڭەشتىڭ قاتەرلى ىسىگى. قىلتاماق، نەمەسە وڭەش وبىرى - وڭەش كىلەگەيىندە پايدا بولاتىن، سىرقاتقا وتە قاسىرەت تۋعىزاتىن كەكتى ىسىك بولىپ كەلەدى. بۇل اۋرۋعا نەگىزىنەن 45 - 75 جاستاعى ادامدار شالدىعادى. ٴبىراق سىرڭات بۇدان دا جاس نەمەسە كارى ادامداردا دا كەزدەسەدى. قازاقستان قىلتاماق ٴجيى كەزدەسەتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى. اسىرەسە اقتاۋ، قىزىلوردا وبلىستارىندا بۇل سىرقات وتە ٴجيى كەزدەسەدى. مۇنىڭ سەبەبى وتە ىستىقتاي تاماق ٴىشۋ، قاتقان، كەپتىرىلگەن ەت، بالىق جەۋدەن دەپ تابىلۋدا. ٴبىزدىڭ اقمولا وبلىسىندا جىلىنا 57-60 ادامداي قىلتاماق اۋرۋىنا شالدىعادى[*].

 

اۋرۋ مەن سەبەپتەرى

مۇنداي ىسىك وڭەشتىڭ ىشكى قابىعىنىڭ ەپيتەليي ۇلپاسىندا پايدا بولادى. قىلتاماق جاستاردان گورى ەگدە جاستاعى ادامداردا ٴجيى كەزدەسەدى. كەيبىر وڭەش اۋرۋلارىنىڭ اسقىنۋى (فيبروما، پاپيلوما، پوليپ ت.ب.)، كۇيىك، وڭەش جارالارى قىلتاماققا ۇشىراتادى. قىلتاماقتىڭ باستالۋىنا ۇنەمى ىستىق تاماق ٴىشۋ، ٴسۇر ەتتى ٴجيى جەۋ، تاماقتى اسىعىپ جانە شالا شايناپ تۇيىلە جۇتۋ سەبەپ بولادى. مۇنىڭ سالدارىنان وڭەشتىڭ كىلەگەي قابىعى قابىنادى.

وسى جەردە ايتا كەتەتىن وكىنىشتى جاعداي - بۇل سىرقاتتىڭ كەش انىقتالۋى. وتكەن جىلدارى ٴبىزدىڭ ديسپانسەردىڭ ەسەبى بويىنشا ٴ3-شى جانە ٴ4-شى ساتتامادا 81- 83% اۋرۋ انىقتالدى. بۇل ٴبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ٴوز دەنساۋلىعىنا اسا ٴمان بەرمەيتىنى، باسىلار دەپ وتىرا بەرەتىنىن كورسەتەدى. قىلتاماق بىرىنشىدەن سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ سالدارىنان پايدا بولادى (سوزىلمالى ەزوفاگيت، وڭەش پوليپتەرى، ٴجيى جاراقاتتانعان ورىنداردا، ياعني ىستىق، نەمەسە قاتتى تاماقپەن، كۇشتى الكوگول، تەمەكى ۋىتتارى)[*].

 

بەلگىلەرى

قىلتاماقتىڭ العاشقى بەلگىلەرىن ادام سەزبەۋى مۇمكىن. نەگىزگى بەلگىلەرى: قويۋ، كەيىنىرەك سۇيىق استى جۇتۋ بىرتىندەپ قيىندايدى نەمەسە اس وڭەشتە ٴتۇيىلىپ تۇرعانداي سەزىلەدى. اۋرۋ كۇن وتكەن سايىن اسقىنداپ، ٴتۇيىلۋ جيىلەي بەرەدى. جۇدەپ، دەنە سالماعى تەز كەميدى، ٴالسىز بولادى، تەرىسى بوزارىپ سارعىش تارتادى. كەكىرىك پايدا بولىپ، بارا-بارا سۇيىق اس تا جۇرمەي قالادى. كەيدە دەنە قىزۋى كوتەرىلۋى مۇمكىن.

قىلتاماق بۇرىنعى حيميالىق كۇيگەن ورىنداردا دا پايدا بولۋى مۇمكىن. قىلتاماقتىڭ ەڭ ٴبىرىنشى بەلگىسى - ول تاماققا ٴتۇيىلۋ. العاشىندا ادام ساۋ ٴجۇرىپ بىر-ەكى رەت ٴتۇيىلۋى مۇمكىن. كەيىننەن ٴتۇيىلۋ 2 ايعا دەيىن قايتالانباۋى مۇمكىن - بۇل وتە ٴقاۋىپتى. ەكىنشى ٴبىر بەلگىلەرى تاماق ىشكەن كەزدە كەۋدە سۇيەگىنىڭ استى، «جۇرەك باسى» شانشۋى، كۇيدىرىپ تۇرۋى. كەۋدە استى، اسقازان تولىپ تۇرعانداي سەزىنۋ. كەيدە اۋىزعا سىلەكەي، اق كوبىك كەلۋى مۇمكىن. اۋرۋدىڭ باستاپقى كەزىندە السىرەۋ، جۇدەۋ سياقتى وزگەرىستەر سەزىنبەيدى. ٴتۇيىلۋ قايتالانىپ اسقىنا بەرگەن سايىن عانا ادام جۇدەي باستايدى[*].

 

الدىن-الۋ شارالارى

قىلتاماقتان ساقتاندىرۋ ٴۇشىن تاماق ىشكەندە اسىقپاي، ابدەن شايناپ جۇتۋ، وڭەش قابىنىپ اۋىرعاندا اسقىندىرماۋ ەمدەتۋ قاجەت.

قىلتاماقتى قازىرگى ۋاقىتتا ەمدەۋ بولادى. ٴبىزدىڭ ديسپانسەردىڭ قابىرعاسىندا وسى سىرڭاتڭا وپەراسيا جاساۋ، ساۋلە مەن ەمدەۋ، حيميالىق دارىلەرمەن ەمدەيتىن بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. ەمدەۋ مۇمكىنشىلىگى سىرڭاتتى ەرتە انىقتاۋىنا بايلانىستى. سوندىقتان جوعارىدا ايتىلعان بەلگىلەردىڭ ٴبىر، ەكەۋىن سەزسەڭىز دەرەۋ دارىگەرگە بارىڭىز. سىرقاتتى انىقتاۋ ٴۇشىن رەنتگەنگە ٴتۇسىرۋ، ەندوسكوپيالىڭ ڭاراۋ ادىستەرى ٴبىزدىڭ ٴار اۋداندا قولدانىلادى دەپ ايتۋعا بولادى. ال ٴبىزدىڭ ديسپانسەردىڭ قابىرعاسىندا سىرڭات تولىق انىقتالىپ ەمدەۋ ٴادىسى تاعايىندالادى. بۇل قاتەرلى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ سالاۋاتتى ٴومىر قالپىن ساقتاڭىز: ىستىق، قاتتى، وتە اششى استان باس تارتىڭىز. جاتاردا تاماق ىشپەڭىز. سوزىلمالى اۋرۋلاردى ۋاقىتىندا ەمدەپ وتىرىڭىز[*].

اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بىلىنىسىمەن دارىگەرگە قارالۋ، حيرۋرگيالىق وپەراسيا جانە ٴدارى ٴىشۋ.[1]

[1] قازاق سوۆەت ەنسيكلوپەدياسى، الماتى، 1975ج.، 7 توم

[*]  سەلينوگراد اۋداندىق ەمحاناسى ٴسوس مامانى: ا. جاڭابەرگەنوۆا

date07.09.2017readCount5061printباسىپ شىعارۋ