ٴاي، قىز، اۋرەتىڭدى جاپ! سەن كۇڭ ەمەسسىڭ...

جاز كەلگەلى قاشان. بۇل ماۋسىمدا قىس جالاڭاشتاپ كەتكەن قارا جەردەن باستاپ اعاش بىتكەن تۇگەل جاسىلعا ورانىپ، اينالانىڭ ٴارىن، توڭىرەكتىڭ ٴسانىن كىرگىزەدى. وكىنىشتىسى، تەك ادامدار جالاڭاشتانا باستايدى. ايەل قاۋىمىنىڭ باسىم كوپشىلىگى اۋرەتىنىڭ «قايدا قالعانىن» ۇمىتىپ، توبەسىنەن ۇرعان كۇننىڭ قىزۋىنان ەسىنەن تانادى. كوبىنىڭ اۋرەتتى جەرلەرى جۇرتقا ايقارا اشىلىپ، الەمگە اشكەرە بولادى. «ەستى قىز ەتەگىن جاۋىپ جۇرەدى» دەگەن ٴسوز جايىنا قالادى. سەبەبى، «قىزعا قىرىق جەردەن تىيىم» بولماي تۇر. ەتەك قىسقارىپ، تىزەدەن جوعارى شىقتى، جاعا قىسقارىپ، ومىراۋعا ٴتۇستى. «ادامنىڭ كوركى – شۇبەرەك» دەۋشى ەدى. بۇل شۇبەرەك تە «قات بولدى». شالبار ىشقىرعا جەتپەي، كىندىك پەن قارىندى جابار شۇبەرەك تابىلماي تۇر. وكىنىشتى-اق... بۇل حالگە قالاي جەتتىك؟ قاي جەردەن شالىس باستىق؟ وزگە تۇگىل جەل ەتەگىن كوتەرىپ كورمەگەن قىزدارىمىزدىڭ بۇگىنگى كيىم كيىسى ٴداستۇرىمىز بەن عۇرپىمىزعا دا، ٴدىلىمىز بەن دىنىمىزگە دە، ادەتىمىز بەن ادەبىمىزگە دە جات ەمەس پە؟ ارينە، جات!

ادام اتا مەن حاۋا انامىزدىڭ ٴجانناتتان شىعارىلۋىنا نە سەبەپ بولعان ەدى؟ قاسيەتتى قۇراندا بۇل جايلى بىلاي باياندايدى: «اللا تاعالا ادامعا (ا.س.): «ٴاي، ادام! جۇبايىڭ ەكەۋىڭ ٴجانناتقا جايعاسىڭدار. ٴجاننات جەمىسىنەن قالاعاندارىڭشا جەڭدەر. تەك مىنا ٴبىر اعاشقا جولاماڭدار. ايتپەسە، زالىمداردان بولاسىڭدار!»، – دەدى. ٴبىراق، شايتان ول ەكەۋىنىڭ اۋرەت جەرلەرىن اشىپ،اشكەرە ەتۋ ٴۇشىن ولاردى ازعىرىپ: «راببىلارىڭنىڭ سەندەرگە بۇل اعاشتىڭ جەمىسىن جەۋگە تىيىم سالۋى – ەكەۋىڭنىڭ پەرىشتە بولىپ، بۇل ٴجانناتتا ماڭگى قالىپ قالماسىن دەگەنى»، – دەپ، ەكەۋىنە: «مەن ەكەۋىڭە شىنىمەن اقىل ايتىپ تۇرمىن»، – دەپ انت-سۋ ٴىشتى. وسىلايشا ول ەكەۋىن الداپ، ابىرويىنان ايىردى. تىيىم سالىنعان اعاش جەمىسىن جەگەندە ول ەكەۋىنىڭ اۋرەتتى جەرلەرى اشىلىپ قالدى. ولار ٴجانناتتاعى اعاش جاپىراقتارىمەن اۋرەتتى جەرلەرىن جاپقان بولدى. اللا تاعالا: «مەن سەندەردى ول اعاشتان تىيماپ پا ەدىم؟ شايتان ەكەۋىڭنىڭ كوپە-كورنەۋ دۇشپاندارىڭ دەمەپ پە ەدىم؟»، – دەپ ەكەۋىنە داۋىستادى. ول ەكەۋى: «ۋا، راببىم! وز-وزىمىزگە ز ۇلىمدىق ەتتىك. ٴوزىڭ كەشىرىپ، ەسىركەمەسەڭ، ٴسوزسىز زيان تارتىپ، قۇرىعانىمىز»، – دەدى. اللا دا ولارعا: «شايتان جانە سەندەر بىر-بىرىڭە جاۋ بوپ جەرگە تۇسىڭدەر. سەندەر ٴۇشىن جەر بەتى بەلگىلى ٴبىر مەرزىمگە دەيىن تۇراق جانە ىرزىق بولماق»، – دەدى («اعراف» سۇرەسى، 19-24-اياتتار). وسىلايشا، ادام ۇرپاعىنىڭ ەندىگى ماقساتى قيامەتكە دەيىن ٴىبىلىستى اتادان كەلگەن جاۋ ساناپ، بۇل دۇنيەدە ونىڭ سوزىنە قۇلاق تۇرمەي، اللانىڭ امىرىنە بويۇسىنىپ، ادام اتانىڭ العاش تابانى تيگەن ٴجانناتقا، اتامەكەنگە ساۋ-سالامات قايتۋ. ول ٴۇشىن ادام اتا مەن حاۋا انامىزدىڭ ٴجانناتتان شىعۋلارىنا سەبەپ بولعان ەكى نارسەگە اسا ٴمان بەرۋ كەرەك. ٴجانناتتان شىعۋعا سەبەپ بولعان نارسەلەر: 1. اللانىڭ امىرىنە بويۇسىنباي، تىيىم سالىنعان، حارام بولعان جەمىستى جەۋى; 2. اۋرەتتى جەرلەرىنىڭ اشىلۋى. ەندەشە ٴجانناتقا كىرۋدىڭ جولى – اللانىڭ امىرىنە بويۇسىنۋ، «حارام» دەپ تىيعان دۇنيەلەرىنەن بويدى اۋلاق ۇستاۋ جانە اۋرەتتى جەرلەرىمىزدى جابۋ.

اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ "اعراف" سۇرەسىندە: «ٴاي ادام بالاسى! سەندەرگە ۇياتتى جەرلەرىڭدى جاباتىن كيىم دە، ساندىك كيىم دە تۇسىردىك. نەگىزىنەن تاقۋالىق كيىمى بۇدان دا قايىرلى. بۇلار اللانىڭ بەلگىلەرى. ويلانارسىڭدار دەگەن ۇمىتتەمىز» («ا’راف» سۇرەسى، 26-ايات)، – دەيدى. وكىنىشكە قاراي، قوعامىمىزدا تاقۋالىق كيىمى سوگىستىڭ استىندا قالىپ، اۋرەتتى جەرلەرىن اشكەرە ەتكەن كيىمدەر قوشەمەتتەلۋدە. پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بۇگىنگى اشىق-شاشىق، قالاي بولسا سولاي كيىنگەن ايەلدەردى سىناپ: «اللاعا بويۇسىنۋدان قالعان كيىمى بار جالاڭاش ايەلدەر بار، ولار ٴجانناتقا كىرۋ بىلاي تۇرسىن، ٴيىسىن دە سەزبەيدى»، – دەيدى (ٴمۇسليم، ٴجاننات 53 (2857)، 52 (2128).

وتكەندە فىقھ كىتابىن وقىپ وتىرسام: «كۇڭدەردىڭ اۋرەتتى جەرلەرى ەركەكتىكىندەي جانە بۇعان قوسا قارنى مەن ارقاسى دا اۋرەت بولىپ سانالادى»، – دەگەن سويلەمدى كوزىم شالدى. قۇداي-اۋ، سوندا بۇگىنگى كۇنى كوشە-كوشەنى جارتىلاي جالاڭاش كۇيدە كەزىپ جۇرگەن قىزدارىمىزدىڭ كۇڭنەن نە ايىرماشىلىعى قالدى؟ ادامعا كۇڭ ساتىپ الاردا كۇڭنىڭ كىندىگى مەن تىزەسىنىڭ اراسىنان جانە قارنى مەن ارقاسىنان باسقا بارلىق جەرلەرىنە قاراۋعا رۇقسات. ونىڭ وزىندە كۇڭدە ەركىندىك پەن ەرىك بولماعاندىقتان، ماجبۇرلىكتەن اۋرەتتى جەرلەرىن اشاتىن بولعان. ال ٴبىزدىڭ قىزدارىمىزدى كىم ماجبۇرلەپ ٴجۇر ەكەن؟ ەشكىم ماجبۇرلەمەستەن، باسىندا بوستاندىعى بولا تۇرا اۋرەتتى جەرلەرىن كۇڭنەن دە بەتەر اشىپ تاستاپ جاتقانىن نەمەن تۇسىندىرۋگە بولادى؟

دەمەك، رۋح ٴناپسىنىڭ كۇڭىنە اينالعان. ٴناپسىنىڭ ايتقانىنا ٴجۇرىپ، ايداعانىنا كونگەن سوڭ، ول ونىڭ قۇلاق كەستى ق ۇلى بولعانى. قوجايىنى – ٴناپسى، ٴوزى – كۇڭ بولعان سوڭ، ونداي رۋحقا نە شارا؟..

ەندەشە، قازاق قىزى، ەسىڭدى جي دا، ٴبىر سىلكىن! كۇڭدىكتەن قۇتىل! رۋحىڭدى ناپسىڭنەن ازات ەت تە، اسقاقتات!

سالتان سايران ۇلى
date02.08.2017readCount3369printباسىپ شىعارۋ