ساداقا جاشىگىندەگى قاراجاتتى ساناماي-اق قويايىقشى...
وسى ۋاقىتقا دەيىن دە تالاي قاۋزالىپ، تالقىعا سالىنعان تاقىرىپ. دەسە دە، ەلىمىزدەگى ٴۇش مىڭعا تارتا مەشىت-مەدرەسەلەردىڭ يمام-ۇستازدارىنا قاتىستى ماسەلە شەگى مەن شەشىمىن تابا الار ەمەس. سونداعى داۋدىڭ باسى، البەتتە «دايرابايدىڭ سيىرى» ەمەس – ساداقا جəشىگى. ايتەۋىر، جاماعات پەن حالىقتان جينالعان قاراجاتتىڭ ەسەبىنە جەتە الماي əۋرەمىز. ٴبىرىمىز سول اقشانىڭ قايدا جۇمسالاتىنىنا باس قاتىرساق، ٴبىرىمىز جəشىككە جينالعان تەڭگەنى يمامداردىڭ ماڭداي تەرىنە قيماي قينالاتىنىمىز-اي. ال شىندىعىندا، əلگى əركىمنىڭ ادال، اق نيەتىمەن مەشىت قازىناسىنا تۇسەتىن قاراجات قايدا جۇمسالادى؟ وعان كىم يەلىك ەتەدى؟ ەسەپ-قيسابى قالاي جاسالادى؟ كوپتىڭ كوكەيىن تەسكەن وسى ساۋالدارعا ٴبىز دە وي جۇگىرتىپ، قالام سىلتەپ كورگەن ەدىك.
 
 

شىعىستار كوزگە كورىنبەگەنىمەن، كول-كوسىر

الدىمەن وزىمىزگە ٴمالىم، كوزىمىزبەن كۇندە كورىپ جۇرگەن، كورسەك تە، اسا ٴمان بەرمەيتىن جايتتاردى تىزبەلەسەك. «مەشىت – اللانىڭ جەردەگى ٴۇيى»، دەپ دارەجەسىن بيىكتەتەمىز. دۇرىس-اق. قاسيەتتى مەكەنگە كۇن سايىن سان مىڭ ادام كىرىپ، سان مىڭ ادام شىعادى. ٴبىر مۇسىلماننىڭ ٴوزى كۇنىنە بەس مارتە كىرۋى مۇمكىن. اپتا سايىن ورىندالاتىن قۇلشىلىقتىڭ ٴبىرى – جۇما نامازى بار. ول كەزدەگى جاعداي، ٴتىپتى بولەك. ماسەلەن، بەس ٴجۇز-التى ٴجۇز جاماعاتقا شاقتالعان ٴمىنəجاتحانانىڭ تابالدىرىعىن ول كۇنى ەكى ەسە جاماعات، ياعني ميلليوننىڭ ۇستىندە ادام اتتاۋى عاجاپ ەمەس.
 
ال ەندى كۇمəنشىل ھəم كىنəمشىل ەسىڭىزدى ەسەپكە اۋدارىڭىز. كۇندىز وقىلاتىن ناماز بار، تۇندە وقىلاتىن ناماز بار، وزگە دە ٴدىني راسىمدەردى ەسكە ٴتۇسىرىڭىز. بۇل – مەشىتتىڭ جارىعى تəۋلىكتىڭ تورتتەن ۇشىندە قوسۋلى تۇرادى دەگەن ٴسوز. ال ونداعى ەلەكتر قوندىرعىلارىنىڭ سانى كوپتىگى بەلگىلى، ياعني شىعىن دا جوعارى. ەلەكتر قوندىرعىلارىنىڭ سانى نەگە كوپ دەپ اقىل ايتۋ ورىنسىز، ويتكەنى، قارادان باستاپ، حانعا دەيىن تۇسەتىن داڭعاراداي شاڭىراقتى سىعىرايتىپ قويۋ – ساناعا سىيىمسىز.
 
ەندى سۋدى الايىق. « ۇلى سوزدە ۇياتتىق جوق». əر نامازدىڭ الدىندا جارتى ساعات بۇرىن دəرەتحاناعا كىرىڭىزشى. سۋدىڭ شىعىنىنا سول كەزدە كوزىمىز جەتەدى. قازىرگى تاڭداعى جەتىلگەن تەحنولوگيا سۋ قۇبىرىنا دا ەلەكتروندىق ەسەپتەۋىشىن جاپسىرىپ ۇلگەرگەن. بۇل əلگى مەشىت دəرەتحاناسىنداعى كوپتەگەن اعىزعىش كرانىنداعى əر تامشىنىڭ اقشاعا اينالاتىندىعىن ايعاقتايدى. اي سايىنعى تولەنەتىن سوما دا ميلليوننىڭ ار جاق-بەر جاعىندا ەكەنى انىق.
 
مەشىت كۇن سايىن سان مىڭداعان ادام كىرىپ-شىعاتىن مەكەمە بولعاندىقتان، əلبەتتە ونىڭ تازالىعى، تەحنيكالىق جابدىقتالۋى (شاڭسورعىش، ەلەكترلىك، سانتەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتار، ت.س.س.) مىندەتتى. جəنە پەرسونالدىق، تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر تاعى كەرەك. ولاردىڭ جالاقىلارى مەن شىعىندارى، əلبەتتە ساداقا جəشىگىنەن ەسەپتەلەدى.
 

ەڭ تومەنگى جالاقى الاتىندار – يمامدار

شامامىز كەلگەنشە سارالاعان سياقتىمىز. ەندى الماتى قالالىق ورتالىق مەشىتىنىڭ باس يمامى نۇربەك ەسماعانبەتتىڭ مىنا سوزىنە جۇگىنسەك، ٴبىراز دۇنيەگە كوز جەتكىزەمىز: «حالىق مەشىتكە كىرەتىن كىرىستى ەسەپتەگەنىمەن، شىعىستى ەسەپتەمەيدى. قازاقستانداعى كەز-كەلگەن مەشىت مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلمايدى. جالپى مەشىتتەردىڭ جاعدايى تومەن. ٴبىر عانا ورتالىق مەشىتتە قىرىقتان اسا ادام قىزمەت جاسايدى. ولاردىڭ بارلىعى ەڭ تومەن جالاقىنى الادى. قىسقى مەرزىمدەگى جىلۋعا ٴتورت ايدا التى ملن تەڭگە تولەيمىز. ال سۋعا 300-500 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اي سايىن تولەپ وتىرامىز. جارىق ٴۇشىن تولەنەتىن قارجى بولەك. ونداي جاۋاپكەرشىلىكتەن مەشىتتەردى ەشكىم بوساتقان جوق. ال جۇما نامازىنا كەلەتىن ون مىڭ ادامنىڭ بارلىعى بىردەي قوماقتى قارجى بەرىپ، ساداقا تاستامايدى عوي. اركىم ٴوزىنىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي بەرەدى».
 
باسقانىڭ ٴسوزى ەمەس، باس يمامنىڭ ٴسوزى. كەلىسپەسكە امالىمىز كەم. تومەندەگى مəلىمەتتەرگە دە نازار اۋدارساق، قالاداعى ۇلكەن مەشىتتىڭ ساداقادان تۇسكەن ٴبىر جىلعى تابىسى 75 ملن تەڭگەنىڭ شاماسىن قۇرايدى ەكەن. ال يمامدار ٴبىر جىلدا مەشىت قىزمەتكەرلەرىنە تولەنەتىن جالاقى مولشەرى دە 75 ملن تەڭگەگە جۋىقتايتىنىن ايتادى.
 
ٴار مەشىت مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرىلمايتىن بولعاندىقتان، ساداقانىڭ ەسەبىن وزدەرى جۇرگىزىپ وتىرادى. سوندىقتان جالپى قازاقستان بويىنشا تۇسەتىن ساداقا مولشەرىن ٴدال ايتۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، وسى قارجىعا كوز الارتىپ وتىرعانداردىڭ قاتارى جيىلەي ٴتۇستى سوڭعى كەزدەرى. ولار «يمامدار حالىق الدىندا ەسەپ بەرسىن» دەيدى. ساداقا جاشىگىندەگى قاراجاتتىڭ قايدا جۇمسالاتىنىنان حاباردار بولعىسى كەلەدى. ٴجا، مۇنى قويشى، وعان يەلىك ەتكىسى كەلەتىندەر دە بار.
 

تەرمينالدىڭ دا تەپەرىشى جەتەرلىك

ٴدىن قىزمەتكەرى قاراپايىم بولۋ قاجەتتىگىن بىلەدى. جانە سولاي دا. الايدا، اراگىدىك مەشىتكە جولىمىز تۇسە قالعاندا كەيبىر نايب-يمامداردىڭ، ۇستازداردىڭ تىزەسى تەسىلگەن شالبارمەن، شىنتاعى توزعان كويلەكپەن نەمەسە كوستيۋممەن جۇرگەنىن كوزىمىز كوردى. بۇل ەندى ولاردىڭ قاراپايىمدىلىعىنان ەمەستىگى انىق. البەتتە، جالاقىنىڭ جارتىمسىزدىعى، قاراجاتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. ولاردىڭ دا وتباسى، قولدارىنا قاراپ وتىرعان بالا-شاعاسى بار. ايتپەسە، ٴبۇتىن كيىمگە نە جەتسىن!
 
اڭگىمە ارناسىنان اۋىتقىماي، ٴوز تاقىرىبىمىزعا ورالساق. مەشىتتەگى ساداقا جاشىگىنە كۇماندى كوزقاراستىڭ كوبەيگەنى بولار، ەندى اللانىڭ ۇيىندە ۇسىنىلعان ەلدىڭ اقشاسىن تەرمينالدار قابىلداي باستادى. ياعني، بەرگەن ساداقاڭىزدىڭ سوماسىن ەلەكتروندى ەسەپتەۋىش قۇرىلعى انىقتايدى. الايدا، مۇنىڭ دا «مينۋستارى» كورىنە باستادى. ساداقا جاشىگىنە تيىن-تەبەنىن تاستاي سالىپ كەتەتىن جۇرت، ەندى الگى تەرمينالدىڭ قارسىسىندا ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرىپ اۋرە. «ٴار ادامنىڭ اقشاسىن ەكى-ۇش مينۋت قابىلدايتىن قۇرىلعى ىڭعايسىزدىق تۋدىرۋدا. جاستارى ەگدە كىسىلەر وعان ساداقاسىن قالاي سالۋدى دا بىلمەيدى. جالپى، وسىنىڭ نە كەرەگى بار ەكەن؟» دەپ شامدانادى ٴبىر توپ جاماعات.
 
تەرمينال توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇرسا جاق، تەحنيكا ەمەس پە، اۋىق-اۋىق ىستەن شىعىپ قالاتىنى دا بار. ال وندايدا قۇرىلعىنىڭ جوندەۋ شىعىنى قۇرىق بويلاتپايتىن كورىنەدى. ىشىنە تۇسكەن ساداقا قاراجاتىنان ەسەلەپ اسىپ كەتەدى ەكەن. «مەشىتتىڭ ساداقا جاشىگىنە تۇسەتىن قاراجاتتى ساناعىسى كەلەتىندەردى تۇسىنبەيمىن. شىندىعىندا، ول اقشا سول مەشىتتىڭ شىعىنان ەشقاشان جاپپايدى. يمامدار سوندا دا جۇمىستارىن نەمقۇرايدى اتقارعان ەمەس. ٴاردايىم قايىرىمدىلىق شارالارىنا اتسالىسىپ، يگىلىكتى ىستەردى ۇيىمداستىرىپ جۇرگەنى. سونداي جۇمىستارىنا قاراپ، كوپشىلىك ولاردىڭ بايلىعى كول-كوسىر دەپ ويلاسا كەرەك. قايىرىمدىلىق شارالارى قالتالى ازاماتتاردىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جۇزەگە اساتىنىن ٴتۇسىنۋىمىز كەرەك. ال ساداقا جاشىگىندەگى سومما ٴدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى مەن كوممۋنالدىق شىعىننان ارتىلمايدى» دەيدى بەلگىلى ٴدىنتانۋشى رۋسلان قامبار.
 
تۇركيا – مەشىتتەرى كوپ دامىعان مەملەكەت. وسىندايدا ٴبىزدىڭ بيلىك سولاردان ۇلگى السا ەكەن دەگەن وي كەلەدى. تۇرىك بيلىگى ەلدەگى مەشىتتەردىڭ بارلىعىنىڭ شىعىندارىن مويىندارىنا العان. يمام-مولدا، ٴدىن قىزمەتكەرلەرىن جالاقىمەن قامتاماسىز ەتەدى. ٴدىن سالاسىندا جۇيەلى تۇردە ىلگەرىلەۋ بار. مەشىت ماماندارى ەشتەڭەگە باس قاتىرمايدى ەكەن، ٴارقايسىسى وزدەرىنە جۇكتەلگەن جۇمىستى اتقارادى.
 
ال بىزدە شە؟.. ول ەندى باسقا تاقىرىپ. ەڭ باستىسى، ساداقا جاشىگىندەگى قاراجاتتى ساناعانشا، ساداقا بەرەيىكشى.
يگىلىك قوڭىراتباي
kazislam.kz
date31.07.2017readCount1960printباسىپ شىعارۋ