ٴ ٴتاۋبا-ناسۋحتىڭ ٴمانى - muslim.kz
ٴتاۋبا-ناسۋحتىڭ ٴمانى
Тәуба-насухтың мәні

قاسيەتتى قۇراننىڭ كوپتەگەن تۇستارىندا ٴتاۋبا تۋرالى ايتىلاتىنى ٴمالىم. اركەز ٴتاۋبا ەتىپ ٴجۇرۋ قازاقتىڭ دا دىلىنە سىڭگەن. الايدا ٴناسۋح-تاۋبا دەگەن نە؟ ٴتاۋبانىڭ ول ٴتۇرى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، «تاحريم» سۇرەسىنىڭ 8-اياتىندا ٴۇش ٴتۇرلى ۇعىمعا باسىمدىق بەرىلگەن: يمان، ٴتاۋبا جانە ناسۋح. مۇسىلمانداردى ٴتاۋبا ەتۋگە شاقىرعان اياتتا بىلاي دەلىنگەن: «ٴاي، يمان كەلتىرگەندەر! اللاھ تاعالاعا ناسۋح ٴتاۋبا جاساڭدار! وسىلاي ىستەگەندە عانا «كۇنالارىمىزدى كەشىرىپ، راببىم (اعاشتارىنىڭ اراسى مەن باقشالارىنىڭ استىنان) وزەندەر اعىپ جاتاتىن جۇماقتارعا كىرگىزەر» دەپ ٴۇمىت ەتە الاسىڭدار. سول كۇنى اللاھ پايعامبارىن جانە ونىڭ جانىنداعى مۇميندەردى ۇياتقا قالدىرمايدى. ولاردىڭ نۇرى الدارىنان ٴارى وڭ جاقتارىنان شالىقتاپ الدىعا وزادى. ولار بىلاي دەيدى: «ۋا، جومارت راببىمىز! نۇرىمىزدى بۇدان دا ارتتىرىپ، تولىستىرا گور! كەمشىلىكتەرىمىزدى كەشىر! ويتكەنى، سەنىڭ بارلىق نارسەگە قۇدىرەتىڭ جەتەدى».

ايات اۋەلدە يمان كەلتىرگەندەرگە قاراتىلا ايتىلعان. ياعني، يمان كەلتىرگەن جاندار قۇرانداعى بۇيرىقتارعا باس يەرى انىق. دەمەك، بۇل تۇستا يماننىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورەمىز. دەسەك تە، اڭداۋسىزدا كۇنا جاساپ قويعان يماندى جان سول مەزەت نە ىستەۋ كەرەكتىگىن دە ٴبىلۋى ٴتيىس. ول – كوپ كەشىكتىرمەي، «ۋا، راقىمدى يەم، مەن بەيباقتى كەشىرە گور» دەپ دەرەۋ ٴوزىن دە، بارلىق ىس-ارەكەتىن دە كورىپ تۇرعان اللاھ تاعالانى ەسكە الىپ، ٴتاۋبا جاساۋى.

كۇنا – ٴبىر ٴسات ادامنىڭ ٴوز ەرىك-جىگەرىن تەجەي الماي، ٴناپسىنىڭ قالاۋىنا جىعىلىپ، اللاھ تىيىم سالعان ٴىستى جاساپ قويۋى بولسا، ال ٴتاۋبا – كۇنا جاساعاننان كەيىنگى وكىنىش سەزىمى. ادامنىڭ ٴوزىن-وزى كىنالاپ، جانىن قويارعا جەر تاپپاي، ماي ىشكەندەي مازاسىزدانۋى. جاراتۋشى يەدەن وزىنە جاتسا-تۇرسا كەشىرىم تىلەپ، جالبارىنۋى. ادام اتا مەن حاۋا انامىز دا جۇماقتا تىيىم سالىنعان جەمىستى جەگەننەن كەيىن ارتىنشا بۇل ىستەرىنىڭ دۇرىس بولماعانىن سەزىپ، دەرەۋ ٴتاۋباعا كەلگەن.

ٴتاۋبا – اداسىپ بارىپ ەسىن جيعان قۇلدىڭ يەسىن قايتا تاپقانى ٴتارىزدى. ول ىستەگەن جاماندىقتان جيرەنۋدى بىلدىرەدى. ٴبىراق قانشا جاماندىققا بوي الدىرسا دا پەندەسىنىڭ ٴبىر كۇنى ٴتاۋباعا كەلگەنىنە اللاھ تاعالا قاتتى قۋانادى. اللاھتىڭ قۋانىشى پەندەنىڭ قۋانعانىنان وزگەشە، وزىنە ٴتان كەيىپتە جۇزەگە اساتىنى اقيقات. دەگەنمەن حاديستە پەندەنىڭ ٴتاۋباعا كەلگەندەگى جاعدايى بىلايشا بەينەلەنگەن: «اللاھ ق ۇلىنىڭ تاۋبەسىنە قاتتى قۋانادى. ماسەلەن، ٴبىر تۇيە ۇشى-قيىرسىز ٴشول دالادا يەسىن تاستاپ قاشىپ كەتەدى. سۋى مەن ازىعى دا سونىمەن بىرگە كەتكەندىكتەن، يەسى قاتتى قايعىرادى. الگى كىسى الاسۇرىپ تۇيەسىن ارلى-بەرلى ىزدەپ شارشايدى. اقىرىندا ٴالى قۇرىپ، ٴبىر اعاشتىڭ كولەڭكەسىنە قيسايىپ كوز ىلمەك بولادى. ٴبىر كەزدە كوزىن اشسا، قاسىندا تۇيەسىنىڭ تۇرعانىن بايقايدى. ۇستىندەگى جۇگى دە ٴدىن امان. سول مەزەت الگى كىسىنىڭ قۋانعانى سونشا، ٴوز شۇكىرشىلىگىن بىلدىرمەك بولىپ، ٴبىراق سوزىنەن جاڭىلىپ «ۋا، راببىم! سەن مەنىڭ ق ۇلىمسىڭ، مەن سەنىڭ راببىڭمىن» دەپ جىبەرگەنىن بايقامايدى. ال اللاھ تاعالانىڭ تاۋبە ەتكەن ق ۇلىنا دەگەن قۋانىشى بۇل كىسىنىڭ قۋانىشىنان الدەقايدا جوعارى» (ٴمۇسليم، ٴتاۋبا، 7).  

يمام عازاليدىڭ ايتۋىنشا، «ناسۋح» ٴسوزى ناسيحات دەگەن سوزبەن تۇبىرلەس. ول قايىرىمعا، ىقىلاستىلىققا، ٴوز ٴناپسىڭدى تاربيەلەۋگە، ىستەلگەن قاتەلىكتەردەن سانالى تۇردە باس تارتىپ، ەكىنشى قايتارا كۇنا ىستەمەۋگە بەكىنۋدى بىلدىرەدى. ٴناسۋح-تاۋبا شىنايى نيەتتەن تۋاتىندىقتان، بۇل تاۋبەدە ەكىنشى رەت سول قاتەلىككە قايتا ۇرىنباۋ نەگىزگە الىنادى.

عالىم زاماحشاري ٴناسۋح-تاۋبا ٴسوزىن بىلاي دەپ تۇسىندىرگەن: «وزىنە ٴتاۋباعا كەلۋدى ناسيحاتتاعاندار تىم شەكتەن شىقپاۋدى، سول كۇنانى ٴتۇپ تامىرىمەن جويۋدى ماقسات تۇتادى. ارتىنشا ٴتاۋباعا كەلۋ سول ىستەردىڭ كۇنا، ناشار ەكەنىن بىلدىرەدى. وكىنىش سەزىمى پۇشايمان كۇي كەشۋدەن تۋىندايدى. شىققان ٴسۇتتىڭ قايتا كەرى كىرمەيتىنىندەي ەكىنشى قايتا ول جاماندىققا بەتتەمەۋ كەرەك. مىنە، وسىنىڭ بارلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ شىنايى ٴتاۋباعا كەلۋ دەگەندى بىلدىرەدى».  

حاسان باسريدەن ٴتاۋبا ناسۋح تۋرالى سۇرالعاندا، بىلاي دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن: «ٴتاۋبا ناسۋحتا مىنا ٴتورت ٴتۇرلى نارسە ماڭىزدى:

وكىنىشتى جۇرەكپەن سەزىنۋ;
تىلمەن كىشىرىم تىلەۋ;
دەنە مۇشەلەرىن كۇنادان تىيۋ;
ىشتەي ەكىنشى رەت كۇنا جاساماۋعا بەكىنۋ».

ارداقتى راسۋلىمىز (س.ا.س.) مۇسىلمان ۇمبەتىنە قالاي ٴتاۋبا ەتۋ كەرەكتىگىن دە ۇيرەتكەن. ٴبىر حاديستەردە ٴتاۋبا ەتىپ، كەشىرىم تىلەر الدىندا ەكى باس ناماز وقۋ كەرەكتىگى، ساجدەگە جىعىلعان قالپى «ۋا، حاي ٴارى قاييۋم (ماڭگى ٴتىرى) اللاھ تاعالام! مەنىڭ بارلىق جاي-كۇيىمدى تۇزەي گور! قاس-قاعىم ساتكە بولسا دا مەنى ٴناپسىمنىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتۋدەن ساقتاي گور!» دەگەن دۇعالار ايتىلۋى قاجەتتىگى ەسكەرتىلگەن.

«ۋا، جاساعان يەم! سەن مەنىڭ راببىمسىڭ! سەنەن باسقا ٴتاڭىر جوق. مەنى جاراتقان ٴوزىڭسىڭ، مەن سەنىڭ ق ۇلىڭمىن. يماندا، قۇلشىلىقتا، ساعان بەرگەن سەرتىمدە تۇرۋعا كۇش سالامىن. سانالى تۇردە جاساعان قاتەلىكتەرىمنىڭ كەسىرىنەن ساقتاي گور!» دەگەن دۇعانى دا ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ا.س.) ٴتاۋبا شىنايى بولۋى ٴۇشىن ۇمبەتىنە ەرتەلى-كەش ايتىپ ٴجۇرۋدى وسيەت ەتكەن. 

قۇدايبەردى باعاشار
date04.03.2013readCount5156printباسىپ شىعارۋ