تەكتى ۇلتتىڭ ۇرپاعى ورىستىڭ ۋىزىنا جارىپ جۇرمەسە يگى...
Текті ұлттың ұрпағы орыстың уызына жарып жүрмесе игі...

«اياز بي ٴالىڭدى ٴبىل، قۇمىرسقا جولىڭدى ٴبىل» دەگەن سوزدەگى اياز ٴبيدىڭ كىم ەكەنىن بۇل قازاقتىڭ كوبىسى بىلەدى. سول اياز بي تۋرالى ەرتەگىنى وقىساڭىز، مادان حاننىڭ اياز بيگە سايگۇلىگىن سىناتاتىن جەرى بار. سوندا تۇلپاردىڭ تۇلعاسىنا قاراپ ٴمىن تاپپاعان اياز بي حاننان سايگۇلىكتى ٴمىنىپ كورۋگە رۇقسات سۇرايدى. تۇلپارعا مىنگەن اياز بي وزەننەن ارى-بەرى وتكەن سوڭ: «تۇلپارىڭىز سيىرعا شاتىس ەكەن»، – دەيدى. حان ٴبيدىڭ ٴدال ايتقانىنا اڭ-تاڭ بولىپ، «ونى قايدان ٴبىلدىڭ» دەپ سۇرايدى. سوندا بي: «تۇلپارىڭىز سۋدان ارى-بەرى وتكەندە، اۋزىن سۋعا مالىپ، ارتقى اياعىن سىلكىپ ٴوتتى. سيىر كۇنىنە قىرىق سۋارساڭ دا سۋدان ايداعاندا، اۋزىن سۋعا مالماي، ارتقى اياعىن سىلىكپەي، وتپەۋشى ەدى. تۇلپاردىڭ سيىرعا شاتىس ەكەنىن سودان ٴبىلدىم»، – دەگەن ەكەن.

سويتسە، مامان حان اقشا حان دەگەن قۇداسىنان ىلعي تۇلپار تاباتىن ٴبىر بيەنى قالاپ الادى ەكەن. بيە كۇنى جەتىپ، ق ۇلىنىن تۋا الماي، ولەر بولعان سوڭ «بيە ولسە ٴولسىن، ق ۇلىن قالسىن» دەپ، ٴىشىن جارىپ، ق ۇلىندى امان الىپ قالادى. ٴتىرى قالعان ق ۇلىندى وتىعىپ كەتكەنشە، سيىردىڭ سۇتىمەن اسىرايدى. تەكتى تۇلپارعا سيىردىڭ قاسيەتى وسىلايشا دارىعان ەكەن. مىنەز ادامعا انانىڭ اق سۇتىمەن داريدى دەگەن وسى بولسا كەرەك.

مۇنى نەگە ايتىپ وتىر دەيسىز عوي. رەسەيدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەلدەگى بالالار ٴولىم-جىتىمىن ازايتۋ ماقساتىندا «انا ٴسۇتى قورىن» قۇرماقشى ەكەن. ياعني، انالاردان ساۋىلعان ٴسۇت ارنايى ورىنداردا ساقتالىپ، شالا تۋىلعان، انا سۇتىنە جارىماعان مۇقتاج بالالارعا بەرىلەدى. دارىگەرلەردىڭ ەسەپتەۋىنشە، قورعانىس قىزمەتىن اتقاراتىن دارۋمەندەرگە باي انا ٴسۇتى سابيلەر ٴولىمىن 21 پايىزعا كەمىتەتىن كورىنەدى. وسىنداي ناتيجەگە كوزى جەتكەن رەسەيدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى «انا ٴسۇتى قورىن» اشۋدىڭ 4 جىلدىق ستراتەگيالىق جوسپارىن بەلگىلەپ وتىر. 

بۇل باستامانى رەسەيدىڭ كەيبىر يسلامتانۋشى عالىمدارى قۇپتاي قويمايدى. سەبەبى، شاريعاتتا ٴسۇتىن ەمگەن بالاعا سول ايەل ٴسۇت اناسى بولىپ ەسەپتەلەدى. ياعني، ولارعا بىر-بىرىمەن ۇيلەنۋگە بولمايدى. ٴتىپتى، ٴسۇتىن وتكىزگەن ايەلدىڭ ٴوز بالالارى دا الگى بالاعا ٴسۇت باۋىرلارى بولىپ، ولارمەن نەكەلەسە المايدى. وسىنى العا تارتقان عالىمدار «ەگەر ونداي قور قۇرىلاتىن بولسا، ٴار انانىڭ ٴسۇتى جەكە ساقتالىپ، ول سۇتكە يەسىنىڭ مالىمەتى تولىق جازىلۋى كەرەك» دەيدى.

رەسەيدىڭ مۇنداي باستامالارىن كوبىنە قازاقستان دا قابىلداپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ٴبىز دە سوڭعى كەزدەرى انا مەن بالا ولىمىمەن كۇرەسۋ ٴىسىن الدىڭعى قاتارعا قويىپ كەلەمىز. سوندىقتان دا، مۇنداي قور ەرتەڭگى كۇنى بىزدە دە قۇرىلىپ جاتسا تاڭعالمايمىز. ال قوردى بىلاي قويىپ، ورىس انالارىنىڭ ٴسۇتى ەلىمىزگە كەلىپ جاتسا، قالاي بولار ەكەن؟

بالاسىن دارەتسىز ەمىزبەگەن تەكتى ۇلتتىڭ ۇرپاقتارىن ورىستىڭ ۋىزىمەن جارىتپاقپىز با سوندا؟ ول بالا وسكەندە قانداي قاسيەتكە يە بولادى ەكەن؟

بۇعان تايلاند جانۋارلار پاركىندەگى نە ۋكراينانىڭ حاششەۆوە اۋدانىنداعى زووباقتا شوشقانى ەمىزگەن جولبارىستاردىڭ جاعدايى مىسال بولۋعا جەتكىلىكتى شىعار دەپ ويلايمىز.

ٴبىراق، مىسالدى الىستان ىزدەپ قايتەمىز؟ جوعارىداعى مادان حاننىڭ تۇلپارى دا بۇعان ايعاق ەمەس پە؟ ٴتىپتى، مادان حاننىڭ ٴوزى دە مىسال بولا الادى. مادان حان تۇلپارىن سىناتقاننان كەيىن ٴوزىن دە سىناتپاق بولىپ: «ٴوزىمدى سىناشى. مەن نەشە اتامنان بەرى حان ەكەنمىن؟»، – دەيدى. سوندا، اياز بي تۇرىپ: «تاقسىر حانىم! اقىل-ويىڭ ەشكىمنەن كەم ەمەس، ٴبىراق حاندىق قارا باسىڭدا، قارادان تۋىپ حان بولعانسىز، اتاڭدا حاندىق جوق»، – دەيدى. بۇنى قايدان ٴبىلدىڭ دەگەندە: «مەن جامان-جاقسى بولسام دا ۇيىڭىزگە كەلگەن قوناق ەدىم. حانداردىڭ ىشەر اسى – جال مەن جايا اۋزىڭىزعا تۇسپەي، نان، كوجە ٴتۇسىپ، مەنى كەلىسىمەن اسپازعا جىبەردىڭىز. سالتىڭىزعا تارتتىڭىز. ٴسىزدىڭ شونجارلى، اتاۋلى حان ەمەس ەكەنىڭىزدى سودان بايقادىم»، – دەپتى. سويتسە، اتاسى ٴزارلى حان ايەلدەرى ۇل تاپپاعان سوڭ، ٴبارىنىڭ ٴىشىن جارىپ ولتىرە بەرگەن ەكەن. ماداننىڭ دا شەشەسى جۇكتى بوپ، تاۋىپكە تامىرىن باسقىزسا، ونىكى دە قىز ەكەن. سودان، جانساۋعا بولار امال ىزدەپ، وزىمەن قاتار جۇكتى بولىپ، ۇل تاپقان اسپاز ناۋبايدىڭ ايەلىمەن بالا ايىرباستاپ الادى. مىنە، بۇقار جىراۋ ايتپاقشى، «جاقسىدان جامان تۋسا دا، جاماننان جاقسى تۋسا دا تارتپاي قويماس نەگىزگە» دەگەن وسى.

سوندىقتان، ونداي قوردىڭ بارىنان جوعى جاقسى. بىزدە دە، رەسەيدە دە... 

سالتان سايران ۇلى
date27.02.2013readCount5133printباسىپ شىعارۋ