ٴ ٴقادىر ٴتۇنى ٴقادىرلى مىڭ ايدان دا! - muslim.kz
ٴقادىر ٴتۇنى ٴقادىرلى مىڭ ايدان دا!

ون سەگىز مىڭ عالامدى جاراتۋشى اللا تاعالاعا ماقتاۋ، ادامزاتتىڭ اسىلى مۇحاممەد (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) پايعامبارىمىزعا سالاۋات بولسىن!

يسلام دىنىندە ەڭ قاسيەتتى جىل بار. ول – پايعامبارىمىز (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) دۇنيەگە كەلگەن جىل. قاسيەتتى اي بار. ول – رامازان ايى. قاسيەتتى كۇن بار. ول – جۇما كۇنى، ارافا كۇنى جانە تاعى دا باسقا قاسيەتتى كۇندەر. قاسيەتتى ساعات (ۋاقىت) بار. ول – دۇعا قابىل بولاتىن ٴسات. قاسيەتتى ٴتۇن بار. ول – ٴقادىر ٴتۇنى. مىڭ ايدان دا قايىرلى بۇل ٴتۇننىڭ ەرەكشەلىكتەرى دە جەتىپ ارتىلادى.

اللا تاعالا ٴقادىر ٴتۇنىن باسقا تۇندەرمەن سالىستىرعاندا ەرەكشەلەپ، ونىڭ دارەجەسىن كوتەرگەن. بۇل تۇندە جاراتۋشى يەنىڭ پەندەلەرىنە بەرەر سىيى دا مول. راببىمىز پەندەسىنە باسقا تۇندەردە بەرمەگەن ريزىق-نەسىبەسىن وسى تۇندە ۇلەستىرەدى. سول سەبەپتى، مۇسىلمان قاۋىمى ٴقادىر ٴتۇنىن تاعاتسىزدانا كۇتىپ، ونى قۇر جىبەرىپ الماۋعا ٴارى بۇل ٴتۇندى ٴتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسادى. مۇسىلمانداردىڭ ٴقادىر ٴتۇنىن تاعاتسىزدانا كۇتۋىنىڭ تاعى ٴبىر سەبەبى – جاراتۋشىعا جاقىنداۋ. سەبەبى، ٴقادىر تۇنىندە تىلەگەن دۇعا-تىلەكتەر ٴسوزسىز قابىل بولادى. اللا تاعالا قۇران كارىمدە بۇل ٴتۇن تۋرالى بىلاي دەيدى:

انَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ﴿٤﴾ سَلَامٌ هِيَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥﴾

«ٴبىز شىنىندا، قۇراندى ٴقادىر تۇنىندە تۇسىردىك. ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟ ٴقادىر ٴتۇنى (قاسيەت جانە ساۋاپ جاعىنان) مىڭ ايدان دا قايىرلى. سول تۇندە پەرىشتىلەر جانە جابىرەيىل اللانىڭ امىرىمەن (جەر بەتىنە اللا تاعدىر ەتكەن) بارلىق ىستەردى اتقارۋ ٴۇشىن تۇسەدى. سول ٴبىر ٴتۇن، اعارىپ تاڭ اتقانعا دەيىن اماندىق-تىنىشتىق ٴتۇنى بولادى» (1).

ابي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "من قام ليلة القدر إيماناً واحتساباً غُفِر له ما تقدم من ذنبه" خرّجه البخاري ومسلم،

ٴابۋ ھۋرايرادان (اللا وعان رازى بولسىن): پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) «كىمدە-كىم ٴقادىر ٴتۇنى يمانمەن جانە ساۋابىن ٴۇمىت ەتىپ قۇلشىلىق ەتسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرىلەدى» (2)، – دەگەن ريۋايات بار.

عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: دخل رمضان فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم:  إن هذا الشهر قد حضركم وفيه ليلة خير من ألف شهر من حرمها فقد حرم الخير كله ولا يحرم خيرها إلا محروم

باسقا ٴبىر حاديسىندە پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): ٴاناس بين ماليكتەن (اللا وعان رازى بولسىن): «رامازان ايى كىرگەندە اللا ەلشىسى (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «سەندەرگە مىنا اي كەلدى. بۇل ايدا مىڭ ايدان ارتىق ٴتۇن بار. كىمدە-كىم وسى ٴتۇننىڭ جاقسىلىعىنان ماقۇرىم قالسا، جاقسىلىق اتاۋىنان قۇر قالعانى. ونىڭ جاقسىلىعىنان تەك قانا ناعىز ماقۇرىم ادام عانا قۇر الاقان قالادى» (3)، – دەگەن ريۋايات بار. دەمەك، بۇل ٴتۇن مىڭ ايدان ارتىق. سونداي-اق، ٴقادىر ٴتۇنى اللانىڭ جاقسىلىعىنان قۇر قالماۋعا تىرىسۋ كەرەك.

عن عائشة رضي الله عنها قالت: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يجاور في العشر الأواخر من رمضان

 ٴقادىر ٴتۇنى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇندىگىندە كەلەدى. «ايشا (اللا وعان رازى بولسىن) انامىز: پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) «ٴقادىر ٴتۇنىن رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇننىڭ تاق تۇندەرىنەن ىزدەڭدەر» (4)، – دەگەن حاديس جەتكىزگەن.

عن ابن عباس رضي الله عنهما: أن النبي - صلى الله عليه وسلم - قال: التمسوها في العشر الأواخر من رمضان ليلة القدر في تاسعة تبقى في سابعة تبقى في خامسة تبقى

سونداي-اق، يبن ابباستان (ر.ا.): پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) «ٴقادىر ٴتۇنىن رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇنىنەن، قالعان توعىزىنشى، جەتىنشى جانە بەسىنشى تۇندەردەن ىزدەڭدەر» (5)، – دەگەن ريۋايات بار. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، جۇپ كۇننەن تاق كۇنگە وتكەن ٴتۇن ٴقادىر ٴتۇنى بولماق. ياعني، ول 20-سىنان 21-ىنە، 22-سىنەن 23-ىنە، 24-ىنەن 25-ىنە، 26-سىنان 27-سىنە، 28-ىنەن 29-ىنا قاراعان ٴتۇننىڭ بىرىندە كەلمەك. ياعني، رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇندىگىندەگى تاق كۇندەردى نازاردا ۇستاعان ٴجون. ال مۇنداي كۇندەردىڭ سانى – بەسەۋ.

سوندىقتان، مۇسىلمان قاۋىمى كوپ جاعدايدا وسى ٴتۇندى كۇتەدى، ىشتەي ٴقادىر ٴتۇنى ەكەنىن سەزىنەدى. پايعامبارىمىز (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) تاعى ٴبىر حاديسىندە ٴقادىر ٴتۇنى رامازاننىڭ ٴ27-cى نەمەسە 29-ى ەكەنىن ايتقان.

عن عبادة بن الصامت رضي الله عنه قال: خرج النبي صلى الله عليه وسلم ليخبرنا بليلة القدر فتلاحى رجلان من المسلمين فقال: خرجت لأخبركم بليلة القدر فتلاحى فلان وفلان فرفعت وعسى أن يكون خيراً لكم فالتمسوها في التاسعة والسابعة والخامسة

ٴقادىر ٴتۇنى ‒ ونىڭ ناقتى قاي ٴتۇنى ەكەنى بەلگىسىز بولۋىمەن دە ٴقادىرلى. ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ بار ەكەندىگى حاق. ٴبىراق ول رامازاننىڭ سوڭعى تاق تۇندەرىنىڭ بىرىنە جاسىرىلدى. وسىعان قاتىستى عۇبادا يبن ساميت: «اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴقادىر ٴتۇنىن حابارلاۋعا شىقتى. وسى كەزدە ەكى مۇسىلمان كىسى جانجالداسىپ قالدى. سوندا ول (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «نەگىزىندە، سەندەرگە ٴقادىر ٴتۇنىن ايتقالى شىعىپ ەدىم، پالەنشە مەن پالەنشە جانجالداسىپ (تۇرعانىن كورىپ)، (ول) ەسىمنەن كوتەرىلىپ كەتتى (ونى ۇمىتىپ قالدىم). بالكىم، بۇل سەندەرگە قايىرلى بولار، (ەندى ٴقادىر ٴتۇنىن) جەتىسىندە، توعىزىندا نەمەسە بەسىندە (رامازاننىڭ سوڭعى وندىعىنىڭ جەتىنشى، توعىزىنشى جانە بەسىنشى تۇندەرىندە) ىزدەڭدەر»،—دەدى» (6).

حاديستەگى «قايىرلى بولار» دەگەن ٴسوز تۋرالى يبن كاسير: «ەگەر ادامدار ٴقادىر ٴتۇنىن بىلسە، تەك سول كۇنى عانا قۇلشىلىق ەتۋگە كۇش-جىگەر سالار ەدى. ول ٴتۇندى بىلمەۋدىڭ سەبەبىنەن قۇلشىلىقتار كوبىرەك ورىندالۋدا»، ‒ دەگەن ەكەن.
اللا ەلشىسىنىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴوزى دە رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇندىگىندە ەرەكشە ىنتامەن قۇلشىلىقتى كۇشەيتەتىن بولعان. بۇل تۋرالى `ايشا انامىزدىڭ «رامازاننىڭ سوڭعى ون كۇندەرى كەلگەندە، اللانىڭ ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) تۇندەرىن نامازبەن وتكىزەتىن، وتباسى مۇشەلەرىن دە وياتاتىن جانە قۇلشىلىقتارىندا ەرەكشە ىنتا تانىتاتىن» (7)، ‒ دەپ ايتقان. جالپى ادام بالاسى وسى ەڭ سوڭعى تۇندەردە ەرەكشە قۇلشىلىق ىستەۋگە تىرىسۋ كەرەك.

رامازان – قاسيەتتى اي. وسىناۋ قاسيەتتى ايداعى قاسيەتتى ٴتۇن – ٴقادىر ٴتۇنى. اللا تاعالا قۇران كارىمدى ٴقادىر تۇنىندە تۇسىرگەن. جالپى، بۇل ٴتۇن نەلىكتەن ٴقادىر دەپ اتالادى؟ يسلام عالىمدارى ونىڭ بىرنەشە ماعىنا بەرەتىندىگىن ايتقان.

ٴبىرىنشى ماعىناسى – قۇران كارىم تۇسكەن ٴتۇن.

انَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ

اللا تاعالا «ٴقادىر» سۇرەسىنىڭ 1-اياتىندا: «راسىندا، ٴبىز ونى (قۇران كارىمدى) ٴقادىر ٴتۇنى تۇسىردىك» دەيدى. دەمەك، ونىڭ العاشقى ماعىناسى – قاسيەتتى كىتاپ تۇسىرىلگەن ٴتۇن. سوندىقتان ول ٴتۇن ٴقادىرلى، ساۋابى مول بولىپ تۇر. قۇران كارىم كىتابى - اللانىڭ ٴسوزى، ادامداردى دۇرىس جولعا باستايتىن جانە ەكى دۇنيەنىڭ باقىتىنا جەتكىزەتىن كىتاپ. قۇران كارىم جاراتىلماعان.

ەكىنشى ماعىناسى – قۇرمەتتى، ارداقتى. نەلىكتەن بۇل ٴتۇن قۇرمەتتى ٴھام ارداقتى؟ سەبەبى، بۇل ٴتۇنى مۇسىلمان بالاسى بارىنشا كوپ قۇلشىلىق جاساپ، اللا تاعالاعا ٴمىناجات ەتەدى. قۇران كارىمدى وقىپ، جاراتۋشى يەدەن جاساعان قاتەلىك-كۇنالارى ٴۇشىن كەشىرىم سۇرايدى. ال ٴقادىر ٴتۇنىن ٴدال وسىنداي ىزگى امالدارمەن وتكىزگەن ادام اللا تاعالا الدىندا قۇرمەتتى ٴارى ارداقتى بولادى.

ٴۇشىنشى ماعىناسى – تارشىلىق. بۇل ٴتۇنى اسپاننان جەرگە تۇسەتىن پەرىشتەلەردىڭ كوپتىگى سونشالىق، ولارعا جەردىڭ ٴوزى تارشىلىق ەتەدى. دەمەك، بۇل ٴقادىر تۇنىندەگى پەرىشتەلەردىڭ كوپتىگىن كورسەتەدى. اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «شىن مانىندە، ٴقادىر ٴتۇنى جەر بەتىندە پەرىشتەلەر ۇساق تاستاردان دا كوپ بولادى» (8)، ‒ دەپ حابار بەرەدى.

ٴتورتىنشى ماعىناسى – ۇلىق ٴتۇن. بارشاعا تۇسىنىكتى. ونى تارقاتا بايانداۋدىڭ قاجەتى شامالى.  

بەسىنشى ماعىناسى – تاعدىر بەكىتىلەتىن ٴتۇن. اللا تاعالا وسى ٴتۇنى پەندەلەرىنىڭ ٴبىر جىلدىق تاعدىرىن بەكىتەدى. سونداي-اق، ٴبىر جىل ىشىندەگى تابيعات قۇبىلىستارىن، جاقسىلىق پەن جاماندىقتى، ومىرگە كەلەتىن ٴھام ومىردەن وتەتىن ادامداردىڭ مەزگىلىن بەكىتەدى. ٴقادىر تۇنىندە تاعدىر تاقتاسىنا قۇلشىلىقتاعى قۇلداردىڭ تىلەكتەرى توقىلىپ، الداعى ٴبىر جىلعا قاتىستى ۇكىمدەر بەكىتىلەدى. بۇل تۋرالى عۇلاما مۋجاھيت: «ٴقادىر ٴتۇنى – تاعدىر ٴتۇنى. ونىڭ بۇلاي اتالۋىنىڭ سەبەبى، اللا تاعالا بۇل ٴتۇنى كەلەسى جىلعى ٴقادىر تۇنىنە دەيىن كىمنىڭ اجالى جەتەتىنىن، كىمگە قانشا ريزىق-نەسىبە بولىنەتىنىن، تاعى باسقا ۇكىمدەردى بەلگىلەيدى. سودان سوڭ بارلىعىن ٴتورت پەرىشتەگە: ٴجابىرايىل، يسرافيل، ميكايىل جانە ٴولىم پەرىشتەسىنە تاپسىرادى»، – دەگەن.

ال ابدۋللا يبن ابباس: «سول ٴتۇنى كىتاپتىڭ اناسىنان، ياعني ٴلاۋحۋل ماحفۋزدان ٴبىر جىلدىڭ ىشىندە كىمگە قانشا ريزىق بولىنەتىنى، قاشان قانشا جاڭبىر جاۋاتىنى، كىمنىڭ دۇنيەگە كەلەتىنى، كىمنىڭ دۇنيە سالاتىنى، كىمنىڭ قاجىلىققا باراتىنى دا جازىلادى»، - دەگەن.

ٴقادىر تۇنىندە كىمدەردىڭ قاجىلىق جاسايتىنىنا دەيىن جازىلاتىنى جايلى يكريما عالىم: «ٴقادىر تۇنىندە ٴبىر جىل ىشىندە اللانىڭ ٴۇيى ‒ قاعبانى زيارات ەتىپ، قاجىلىق جاسايتىنداردىڭ ەسىمدەرى اكەلەرىنىڭ ەسىمدەرىمەن قوسىلىپ جازىلادى»، - دەگەن.

بۇل – ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ ماعىنالارى. بۇدان بولەك، ەرەكشەلىكتەرى دە بار. ەندى سولارعا توقتالالىق.

ٴبىرىنشى ەرەكشەلىگى – ٴقادىر تۇنىندە قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ ٴتۇسىرىلۋى. كىتاپتىڭ باسقا تۇندەردە ەمەس، ٴقادىر تۇنىندە ٴتۇسىرىلۋىنىڭ ٴوزى ونىڭ قاسيەتتىلىگىن ايعاقتاپ تۇر.

ەكىنشى ەرەكشەلىگى – ۇلىق ٴتۇن. باسقا تۇندەر ٴقادىر تۇنىنە سايكەس كەلمەيدى. بىردەي بولا المايدى دا.

ٴۇشىنشى ەرەكشەلىگى – قۇلشىلىق ٴتۇنى. ٴقادىر ٴتۇنى تۇتاس ٴبىر عۇمىردى قامتيتىن قاسيەتكە يە. بۇل تۋراسىندا يمام كۋرتۋبي: «اياتتاعى مىڭ ايدان دا قايىرلى» دەگەن ٴسوز «بۇكىل زامان» دەگەندى بىلدىرەدى. ويتكەنى، ارابتار شەكسىزدىكتى ٴبىلدىرۋ ٴۇشىن «مىڭ» دەگەن ٴسوزدى قولدانادى»، - دەيدى.

ٴقادىر تۇنىندەگى عيباداتتىڭ ساۋابى سەكسەن ٴۇش جىلعا تەڭ كەلەتىنى جايلى عۇلاما جازاييري: «ٴقادىر ٴتۇنى – ٴسوزسىز ەڭ جاقسى ٴتۇن! اللا تاعالا ونى بەرەكەلى ەتتى. ول ٴتۇنى قۇراندى ٴتۇسىرىپ، باسقا تۇندەردەن ەرەكشەلەدى. سونداي-اق، وسى ٴتۇندى قۇلشىلىقپەن وتكىزگەن ادامعا سەكسەن ٴۇش جىل عيبادات ەتكەننىڭ ساۋابى جازىلادى»، ‒ دەپ باياندايدى.

ال حافيز يبن راجاب: «ەي، ٴوز ٴومىرىن ەشبىر يگىلىككە قول جەتكىزبەي وتكىزگەن ادام! ٴقادىر ٴتۇنىن جىبەرىپ العاندارىمدى قايتا تولىقتىرۋ ٴۇشىن قولدانامىن. ويتكەنى، بۇل ٴتۇن تۇتاس ومىرگە تەڭ كەلەدى عوي!» - دەپ ايتقان («ٴلاتايفۋل-ما’اريف»، 191).

ٴتورتىنشى ەرەكشەلىگى – بۇل تۇندە شايتاندار بولمايدى. اللا ەلشىسى (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴبىر حاديسىندە بۇل ٴتۇنى كۇن شىققانعا دەيىن شايتاندار بولمايتىنىن ايتقان. يبن ابباستىڭ: «بۇل ٴتۇنى جىنداردى كىسەندەپ، ۇلكەن جىنداردى قاماپ تاستايدى» دەگەن ٴسوزى بار. ال مۋجاھيت: «بۇل – اماندىق، ەسەندىك، تىنىشتىق ٴتۇنى. بۇل ٴتۇنى شايتاندار ادامدارعا تىنىشتىق بەرەدى. ولار ادامدارعا جاقىندامايدى، ازعىرىپ، تۋرا جولدان تايدىرا المايدى»، - دەگەن.

بەسىنشى ەرەكشەلىگى – پەرىشتەلەردىڭ ٴبارى، جابرەيىلدىڭ ٴوزى اللا تاعالانىڭ قالاۋى بويىنشا جەرگە تۇسىرىلەدى. «ٴقادىر» سۇرەسىنىڭ 4-اياتىندا:

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ

«ول كەزدە راببىلارىنىڭ قالاۋىمەن ونىڭ ٴاربىر ٴامىرى ٴۇشىن پەرىشتەلەر مەن رۇح (جابرەيىل) تۇسەدى» دەلىنگەن.

التىنشى ەرەكشەلىگى – بۇل تۇندە اماندىق، تىنىشتىق سالتانات قۇرادى. اسىرەسە، يماندى ادامدار جاماندىق اتاۋلىدان اۋلاق بولادى.

جەتىنشى ەرەكشەلىگى – بۇل ٴتۇن مۇباراك كەشى، ياعني بەرەكە كەشى. اللا تاعالا «دۋحان» سۇرەسىنىڭ 3-اياتىندا:

"إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ

«ٴبىز قۇران كارىمدى مۇباراك بولعان تۇندە تۇسىردىك» دەيدى.

سەگىزىنشى ەرەكشەلىگى – كۇنالار كەشىرىلەدى. پايعامبارىمىز (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «كىم دە كىم وسى تۇندە اللاعا يمان كەلتىرىپ، ساۋابىنان ۇمىتتەنىپ، قۇلشىلىقى ەتەتىن بولسا، اللا تاعالا ونىڭ بۇرىنعى ىستەگەن بارلىق كىنالارىن، كەمشىلىكتەرىن، قاتەلىكتەرىن كەشىرەدى» (9)، - دەگەن.  

توعىزىنشى ەرەكشەلىگى – ٴبىر جىلدىق تاعدىر جازىلادى. كىمدە كىم بۇل ٴتۇننىڭ مول ساۋابىنان قۇر قالاتىن بولسا، ول بارلىق جاقسىلىقتان ادا قالدى دەپ ەسەپتەلىنەدى. اللا ەلشىسى (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴبىر حاديسىندە:

فعن أبي هريرة - رضِي الله عنه - قال: كان النبي - صلَّى الله عليه وسلَّم - يُبشِّر أصحابه بقدوم رمضان فيقول: ((قد جاءكم شهر رمضان، شهرٌ مبارك كتب الله عيكم صِيامَه، فيه تُفتح أبواب الجِنان وتُغلق فيه أبواب الجحيم، وتُغَلُّ فيه الشياطين، فيه ليلةٌ خيرٌ من ألف شهر، مَن حُرِمَ خيرَها فقد حُرِمَ)).

«سەندەرگە رامازان ايى كەلدى. ول - مۇباراك اي. اللا تاعالا سەندەرگە ورازانى پارىز ەتتى. رامازاندا جانناتتىڭ ەسىكتەرى اشىلادى. توزاقتىڭ ەسىكتەرى جابىلادى. شايتاندى اللا كىسەندەپ تاستايدى. رامازاندا ٴبىر ٴتۇن بار. ول مىڭ ايدان ارتىق. كىم ودان قۇر قالسا، بارلىق جاقسىلىقتان قۇر قالادى» (10)، - دەگەن.

ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ بەلگىلەرى قانداي؟

ٴيا، اللا تاعالا ٴدال ناقتى قاي كۇنى بولاتىنىن جاسىرىپ قويعان ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ وزىندىك بەلگىلەرى بار. ٴبىرىنشى بەلگىسى – اۋا رايىنىڭ ٴبىرقالىپتىلىعى. جەل باياۋ سوعادى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ٴقادىر تۇنىندە اسپان اشىق بولادى. ىستىق تا، سۋىق تا بولمايدى. كۇن قىزىل بولىپ شىعادى» دەگەن. ەكىنشى بەلگىسى – سول ٴتۇندى قۇلشىلىقپەن وتكىزگەن ادامنىڭ جۇرەگىندە تىنىشتىق ورنايدى. جانى راحات ٴبىر سەزىمدى باستان كەشەدى. سەبەبى، پەرىشتەلەر جەرگە ٴتۇسۋ ارقىلى پەندەلەرگە مەيىرباندىقتى اكەلگەن ەدى. ۋبادا يبن ساميتتەن اللا ەلشىسىنىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ بەلگىلەرى تۋرالى: «ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ بەلگىسى، ونىڭ – تۇنىق ٴارى جارىق، ال ايدىڭ ول تۇندە بەينە ٴبىر جارقىراپ تۇرعانداي بولاتىنى. ول ٴتۇن تىنىش جانە جايلى، سۋىق تا ەمەس، ىستىق تا ەمەس. بۇل ٴتۇنى تاڭ اتپايىنشا، جۇلدىزداردىڭ لاقتىرىلۋىنا رۇقسات بەرىلمەيدى. جانە ٴبىر بەلگىسى – تاڭەرتەڭ كۇن ساۋلەسىز، تولعان اي سەكىلدى ٴتۇزۋ بولىپ شىعادى ٴارى شايتاندارعا ونىمەن بىرگە شىعۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى»، - دەپ سيپاتتاعانى ريۋايات ەتىلگەن. (11). 

ٴقادىر ٴتۇنىن قالاي وتكىزگەن دۇرىس؟

يسلام عۇلامالارى قاسيەتتى ٴقادىر ٴتۇنىن تومەندەگىشە اتقارۋدى ۇندەيدى:

بىرىنىشىدەن، بۇل تۇندە اللانىڭ ريزاشىلىعى ٴۇشىن عيبادات جاساپ، ناماز وقىپ، قۇلدىق سەزىمدەرىمىزدى ارتتىرۋىمىز كەرەك.

ەكىنشىدەن، قۇران كارىم وقىلىپ، تىڭدالىپ، تۇسىنۋگە ىنتا قويىپ، قۇران كارىمگە سۇيىسپەنشىلىك پەن بايلانىستار ورناتىلۋى ٴتيىس.

ۇشىنشىدەن، پايعامبارىمىز (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) سالاۋات ايتىپ، ونىڭ شاپاعات ەتۋىنەن ۇمىتتەنىپ، ونىڭ ۇممبەتىنەن بولعانىمىزدى سانالى تۇردە سەزىنىپ، ونىڭ جولىن بەرىك ۇستانۋىمىز شارت.

تورتىنشىدەن، ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ، سۇحباتتار قۇرىپ، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ  تىرشىلىك بارىسىندا جۇرەككە تۇسكەن كىربىڭدى جۋىپ شايىپ، كوڭىلگە ۇيالاعان كومەسكىلىكتەن ارىلۋىعا ٴتيىستىمىز.

بەسىنشىدەن، ٴقادىر كەشىنىڭ ماڭىزىنا بايلانىستى جانە ٴقادىر تۇنىنە قاتىستى جەتكىلىكتى ماعۇلمات بەرەتىن ٴدىن ادامدارىمەن سۇحبات قۇرۋ  كەرەك. اسىرەسە، ادام ٴوز وزىمەن سۇحباتتاسىپ، قاتەلىكتەرىن تانىپ، كەمشىلىكتەرىن جويۋعا كۇش سالۋعا، ادامدارمەن دوستىق قارىم قاتىناسىن كۇشەيتۋگە، بىرلىك پەن ٴبىرتۇتاستىقتى ارتتىرۋعا ٴمان بەرۋى ٴتيىس.

التىنشىدان، تاۋبە مەن يستيعفار جاساپ، ٴوز ٴناپسىسىن ەسەپتەن وتكىزىپ، قاتەلىك جاساۋدان ساقسىنىپ، قايىرلى ىستەردى جاساۋعا قۇمبىل بولۋى شارت.

جەتىنشىدەن، اللانى زىكىر ەتىپ، تەفەككۋر (تەرەڭ جاقسى ويلانۋ) ەتىپ، اللانى ەسكە العاننان جۇرەك تىنىشتالادى.

ۇلى جاراتۋشىنىڭ ۇشى قيىرى جوق قۇدىرەتىمەن جوقتان بار بولعان جاراتىلىستىڭ سىرلارىن نازىك تەفەككۋر (جاقسى تەرەڭ ويلانىپ) ەتىپ، يمانىمىزدى كۇشەيتۋىمىز قاجەت.

سەگىزىنشىدەن، ٴجيى-جيى دۇعا جاساۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، دۇعا ادامدى ۇلى جارتۋشىعا جاقىنداتاتىن دانەكەر دەسەك بولادى. پايعامبارىمىز (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) بۇل ٴتۇنى كوبىنەسە مىنا دۇعانى جاساعان: «اللاھىم سەن كەشىرىمدىسىڭ، كەشىرۋدى سۇيەسىڭ، مەنى كەشىرە گور».

توعىزىنشىدان، ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ كۇندىزىن دە بەينە كەش سەكىلدى وتكىزۋ ٴلازىم. وسىلاي بولعان بولسا، مۇباراك ٴتۇننىڭ رۋحتارعا توككەن شۇعىلاسى ٴسىڭىمدى بولىپ، جۇرەكتىڭ قاق تورىنەن ورىن الارى ٴسوزسىز.

ونىنشىدان، بۇل ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ قۇرمەتىنە راببىمىزدان بۇكىل ٴيسى ٴبۇتىن مۇسىلمانداردىڭ كۇنالارىنىڭ كەشىرىلۋىن تىلەۋىمىز كەرەك. ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ جاقسىلىققا مۇرىندىق بولۋىن، دوستىق پەن باۋىرماشىلدىقتى ارتتىرىپ، يسلام الەمىنىڭ ٴبىرتۇتاستىعىن جانە كۇللى ادامزاتتى اپاتتاردان ساقتا دەپ تىلەۋىمىز شارت.

مىڭ ايدان دا قايىرلى ٴقادىر تۇنىندە تىلەگەن تىلەكتەرىمىز بەن قۇلشىلىقتارىمىزدى اللا تاعالا قابىل ەتكەي!

 

جولداس قاجى قوسپاق ۇلى،

پاۆلودار قالالىق «اقمەشىت» مەشىتىنىڭ باس يمامى

 

خُطْبَةُ الْجُمُعَةِ

اَلْحَمْدُ للهِ اَلْحَمْدُ للهِ اَلْحَمْدُ للهِ الَّذِي هَدَانَا لِلْإِيمَانِ وَالْإِسْلاَمِ. وَجَعَلَنَا مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ. وَفَضَّلَ الْجُمُعَة عَلَى سَائِرِ الْأَيَّامِ. كَمَا جَاءَ فِى الْأَخْبَارِ أَنَّ الْجُمُعَةَ حَجُّ الْمَسَاكِينِ وَسَيِّدُ الْأَيَّامِ. نَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ شَهَادَةً مُوصِلَةً إِلَى دَارِ السَّلاَمِ. وَنَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ سَيِّدُ الْأَنَامِ. صَلَّى اللهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ الْبَرَرَةِ الْكِرَامِ. خُصُوصًا مِنْهُمْ عَلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعُمَرَ الْفَارُوقِ وَعُثْمَانَ ذِى النُّورَيْنِ وَعَلِىٍّ الْمُرْتَضَىۤ أَئِمَّة. رِضْوَانُ اللهِ تَعَالَى عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ. أمَّا بَعْدُ. أَيُّهَا النَّاسُ أُوصِيكُمْ عِبَادَ اللهِ وَنَفْسِيَ أَوَّلاً بِتَقْوَى اللهِ.

أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ. بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ.

انَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ  وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ  لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ  تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ  سَلَامٌ هِيَ حَتَّىٰ مَطْلَعِ الْفَجْرِ

صَدَقَ اللهُ الْعَظِيمُ

 

اللا تاعالا «ٴقادىر» سۇرەسىنىڭ 1-5 اياتتارىندا:

«ٴبىز شىنىندا، قۇراندى قادىر تۇنىندە تۇسىردىك. ٴقادىر ٴتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟ ٴقادىر ٴتۇنى (قاسيەت جانە ساۋاپ جاعىنان) مىڭ ايدان دا قايىرلى. سول تۇندە پەرىشتىلەر جانە جابىرەيىل اللانىڭ امىرىمەن (جەر بەتىنە اللا تاعدىر ەتكەن) بارلىق ىستەردى اتقارۋ ٴۇشىن تۇسەدى. سول ٴبىر ٴتۇن، اعارىپ تاڭ اتقانعا دەيىن اماندىق-تىنىشتىق ٴتۇنى بولادى» – دەپ بايانداعان.

پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن):

عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: دخل رمضان فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم:  إن هذا الشهر قد حضركم وفيه ليلة خير من ألف شهر من حرمها فقد حرم الخير كله ولا يحرم خيرها إلا محروم

 ٴاناس بين ماليكتەن (اللا وعان رازى بولسىن): «رامازان ايى كىرگەندە اللا ەلشىسى (اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن): «سەندەرگە مىنا اي كەلدى. بۇل ايدا مىڭ ايدان ارتىق ٴتۇن بار. كىمدە-كىم وسى ٴتۇننىڭ جاقسىلىعىنان ماقۇرىم قالسا، جاقسىلىق اتاۋىنان قۇر قالعانى. ونىڭ جاقسىلىعىنان تەك قانا ناعىز ماقۇرىم ادام عانا قۇر الاقان قالادى»  – دەگەن. (يبن ماجاھ).

قۇرمەتتى جاماعات! اللا تاعالا كۇنالارىمىزدى كەشىرىپ، وعان شىنايى يمان كەلتىرگەن قۇلدارىنىڭ قاتارىنان ەتىپ، ٴجانناتىن ٴناسىپ ەتكەي! ٴامين!

بَارَكَ اللهُ لَنَا وَلَكُمْ فِى الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ. وَنَفَعَنَا وَإِيَّاكُمْ بِالْآيَاتِ وَالذِّكْر الْحَكِيمِ. إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ. اَلْجَوَادُ الْكَرِيمُ الْعَلِىُّ الْعَظِيمُ السَّمِيعُ الدُّعَاءِ.

قىسقا وتىرىستان كەيىن:

 

اَلْحَمْدُ للهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنُؤْمِنُ بِهِ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْهِ. وَنَعُوذُ بِاللهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِ اللهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ. وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ. نَشْهَدُ أَنْ لاَ إلَهَ إِلاَّ اللهُ وَنَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ صَلَّى اللهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ أَجْمَعِينَ. وَارْحَمْنَا مَعَهُمْ وَاحْشُرْنَا مِنْهُمْ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

 

پايدالانىلعان ادەبيەتتەر:
  1. قۇران كارىم، «ٴقادىر» سۇرەسى
  2. بۇحاري
  3. يبن ماجاھ
  4. بۇحاري، ٴمۇسلىم، تەرميزي
  5. بۇحاري، ٴمۇسلىم
  6. بۇحاري
  7. بۇحاري، ٴمۇسلىم
  8. يبن حۋزايما
  9. بۇحاري
  10. احماد، ناساي
  11. احماد، تافسير يبن كاسير

مىڭ ايدان دا قايىرلى بۇل ٴتۇننىڭ ەرەكشەلىكتەرى دە جەتىپ ارتىلادى. 

date17.06.2017readCount5388printباسىپ شىعارۋ