ۇلىلاردىڭ ورازاسى

ورازا - سابىرلىلاردىڭ عيباداتى. اللا تاعالا بۇل جايىندا: «راسىندا سابىرلىلار وزدەرىنىڭ ساۋاپتارىن ەسەپسىز الادى»، - دەيدى. ٴسالاف سوليحتار التى اي بويى اللا تاعالاعا دۇعا ەتىپ رامازانعا جەتۋىن سۇرايتىن جانە رامازاندى شىنايى نيەتىمەن كۇتىپ، وعان ورازامەن، نامازبەن، ساداقامەن دايىندالاتىن. يمام يبن كاسير بىلاي دەيدى: «ٴسالاف سوليحتارىمىزدىڭ دۇعاسى: "ٴيا، اللام مەنى رامازانعا امان جەتكىز جانە رامازاندى مەن ٴۇشىن اماندىق ايى ەت جانە ودان كەيىن رامازاندى مەنەن قابىل ەت!" - دەپ دۇعا ەتەتىن».

رامازان - اسپان ەسىكتەرى اشىلىپ، پايعامبارلاردىڭ ەڭ ابزالىنا جابرەيىل (الەيھيس ٴسالام) تۇسكەن جانە بۇل كۇنالاردىڭ كەشىرىلەتىن ايى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام ): «رامازاننان رامازانعا دەيىنگى ارالىقتاعى بارلىق كۇنالار كەشىرىلەدى، ەگەر ۇلكەن كۇنالاردان ادام الىس بولسا»،-دەگەن بولاتىن. بۇل ايدا توزاقتىڭ قاقپالارى جابىلىپ، ٴجانناتتىڭ ەسىكتەرى اشىلادى جانە شايتاندار كىسەندەلەدى. ورازا - ول عيباداتتاردىڭ مىرزاسى جانە بۇل ورازا جالعىز عانا عيبادات جانە ونىڭ ساۋابىن اللا تاعالا عانا بەرەدى. بۇل جايىندا ساحيح بۇحاريدە كەلگەن حاديستە اللا تاعالا ايتادى: «راسىندا ادام بالاسىنىڭ بارلىق امالدارى ٴوزى ٴۇشىن تەك ورازادان باسقاسى، ويتكەنى ول مەن ٴۇشىن جانە ونىڭ ساۋابىن مەن بەرەمىن. ادام ٴوزىنىڭ تاعامىن، ٴناپسىسىن، ىشىپ-جەمىن مەن ٴۇشىن تىيادى، سول ٴۇشىن دە ورازا تۇتقان ادام ٴۇشىن ەكى قۋانىش بار، ونىڭ ٴبىرى - اۋىزاشاردا، ەكىنشىسى - مەنى كورگەن كەزدەگى قۋانىش»،- دەگەن.

ورازانىڭ تۇرلەرى جايىندا ۇلى عالىم يمام عازالي (ر.ا.) بىلاي دەيدى: «ورازانىڭ جالپىلاي ٴتۇرى بار جانە اراسىنداعى ارنايىلاردىڭ ۇستايتىن ٴتۇرى بار جانە سول ارنايىلاردىڭ ىشىندە ەرەكشەلەردىڭ ۇستايتىن ورازاسى بار. جالپى ادامداردىڭ ۇستايتىن ورازاسى ول ىشىپ-جەمنەن جانە دە ٴبىز بىلەتىن باسقا دا ورازانى بۇزاتىن نارسەلەردەن تيىلۋ. ال ارنايىلاردىڭ ۇستايتىن ورازاسى ول بارلىق ىشكى جانە سىرتقى بولعان كۇنالاردان تيىلۋ. ەرەكشەلەردىڭ ورازاسى ول اللا تاعالادان باسقالاردىڭ بارلىعىنان تيىلۋ، ياعني تەك اللامەن عانا قالۋ». ياعني جالپىلاردىڭ ورازاسى ول ىشىپ-جەمنەن، جىنىستىق قاتىناستان جانە باسقا دا ورازانى بۇزاتىن نارسەلەردەن تىيىلۋ بولسا، ارنايى ادامداردىڭ ورازاسى جاڭاعىلاردىڭ ۇستىنە تاعى دا قوسىمشا رەتىندە ٴوزىنىڭ دەنە جانە سەزىم مۇشەلەرىمەن بارلىق جان تانىمەن ورازا ۇستاۋ، ياعني شاريعاتتا تيىم سالعان نارسەلەردەن تىيىلۋ. ياعني، كوزدىڭ ورازاسى اللا تاعالانىڭ كالامىندا جانە سۇننەتتە تيىم سالىنعان نارسەلەردى قاراۋدان ساقتانادى. ال ەندى قۇلاقتىڭ ورازاسى ول عايبات ەستۋدەن، بىرەۋدىڭ ارتىنان ٴسوز ايتۋدان، حارام بولعان ولەڭدەردى، اۋەندەردى ەستۋدەن تىيادى. ال ٴتىلدىڭ ورازاسى ول بىرەۋدى عايباتتاۋ، جامان ٴسوز سويلەۋ، بىرەۋدى جامانداۋ جانە سول سەكىلدى تىيىم سالىنعان نارسەلەردەن ٴوزىن شەكتەۋمەن بولادى. ال قولدىڭ ورازاسى ول السىزدەرگە زيان جەتكىزبەۋ، بىرەۋدىڭ مالىن اقىسىز تارتىپ الىپ جەۋ دەگەن نارسەلەردەن تىيادى. ال اياقتىڭ ورازاسى ول جامانشىلىق بولىپ جاتقان جەرگە، بەكەرشىلىك بولىپ جاتقان جەرگە، حارام بولىپ جاتقان جەرگە بارۋدان تىيىلۋ بولىپ ەسەپتەلەدى.

ال ارنايىلاردىڭ ىشىندەگى ەرەكشەلەردىڭ ورازاسىنا كەلەر بولساق، بۇل ايتىلعانداردان ارتىق ول اللا تاعالانى زىكىر ەتۋدەن باسقالاردىڭ بارلىعىنان ورازا ۇستاۋ، ياعني ول جۇرەكتىڭ ورازاسى بولىپ ەسەپتەلەدى، ياعني ادام جۇرەگىن جامان نارسەلەردەن تازارتادى. كوركەم مىنەزدەردىڭ ىشىندە ەڭ جامانى بولعان ساراڭدىق، قورقاقتىق، بىرەۋدى كورە الماۋ، جەك كورۋ، اشكوزدىك، جۇرەكتىڭ قاتتىلىعى سياقتى سيپاتتاردىڭ بارلىعىنان ٴوزىن تازارتادى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام): «راسىندا ورازا ول تەك ىشىپ-جەۋدەن عانا تىيىلۋ ەمەس»،-دەپ، سونان سوڭ بىلاي دەيدى: «ماريام انامىز ايتقانداي راسىندا مەن راحمان ٴۇشىن ورازاعا ٴنازىر قىلدىم»،- دەيدى. ولاي بولسا سەندەر ورازا ۇستايتىن بولساڭدار تىلدەرىڭدى ساقتاڭدار، كوزدەرىڭدى ساقتاڭدار، بىر-بىرلەرىڭمەن ۇرىسپاڭدار جانە بىر-بىرلەرىڭمەن جەك كورىسپەڭدەر دەگەن ەكەن. تاعى ٴبىر حاديسىندە پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام) بىلاي دەيدى: «ەگەر ورازا ۇستايتىن بولساڭ وندا سەنىڭ قۇلاعىڭ دا كوزىڭ دە ورازا ۇستاسىن. حارامنان، جامان نارسەلەردەن، ايەلگە ۇرسۋدان جانە قىزمەتشىگە زيان كەلتىرۋدەن جانە سەندە ورازانىڭ سونداي ٴبىر سيپاتى بولسىن ورازا كۇنىڭدى اۋىزىڭ اشىق كۇندەي ەتىپ وتكىزىپ الماڭدار».

يمام بۇحاري: «مەن كاميلەتكە تولعالى بەرى ەشقاشان ٴبىر مۇسىلمان جايىندا عايبات ايتپاعان ەكەنمىن»،-دەگەن.

يمام شافيعي بىلاي: «مەن ومىرىمدە اللا تاعالانىڭ اتىمەن ٴبىر رەت بولسىن انت ىشپەگەنمىن، شىن نارسەگە بولسىن، وتىرىك نارسەگە بولسىن. ال ەگەر قاراپايىم سۋدىڭ ٴوزى مەنىڭ ادامگەرشىلىگىمدى بۇزادى دەگەن بولسا، مەن سۋدى دا ىشپەس ەدىم» دەگەن. مۇحامماد يبن مۇساعا اتتى عالىمنان: «ٴسىز نەگە وسى سۇيەنىپ وتىرمايسىز»؟-دەپ سۇرايدى. سوندا ول كىسى: «راسىندا سۇيەنىپ وتىراتىن ادامدار ولار اماندا بولعان ادامدار، مەن ٴوزىمدى اماندامىن دەپ ويلامايمىن، بالكي ٴوزىمنىڭ اماندىعىم ٴۇشىن اللادان قورقامىن»،-دەگەن ەكەن.

ورازا ادامنىڭ جاساعان كۇنالارىنا، جامانشىلىقتارىنا كاففارات بولادى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام): «راسىندا ەر ادامنىڭ فيتناسى ول ونىڭ وتباسىندا، بالاسىندا، مالىندا، كورشىلەرىندە بولادى، ال ەندى سونىڭ كاففاراتى ول – ورازا، ناماز، ساداقا جانە جاقسىلىققا شاقىرىپ، جاماندىقتان قايتارۋ»،-دەگەن.

ورازا ادامدى توزاقتىڭ وتىنان ساقتايدى. پايعامبارىمىزدان (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام) جەتكەن ساحيح حاديستە: «كىمدە-كىم اللا ٴۇشىن ٴبىر كۇن ورازا ۇستايتىن بولسا، اللا تاعالا ونى توزاق وتىنان جەتپىس جىلعا الىستاتادى»،-دەگەن. يمام تيرميزيدەن كەلگەن حاديستە پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام): «كىمدە-كىم اللا ٴۇشىن ٴبىر كۇن ورازا ۇستايتىن بولسا، اللا تاعالا ول ادام مەن توزاقتىڭ اراسىنا تەرەڭ شۇڭقىر قويادى، ونىڭ ۇلكەندىگى اسپان مەن جەردىڭ اراسىنداي بولادى»،-دەيدى.

ورازا ادام بالاسىنىڭ ٴجانناتقا كىرۋىنە سەبەپ بولادى، ٴجانناتقا كىرۋىنە جول اشادى. پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام) «كىمدە-كىم ومىردەن اۋىزى بەرىك كۇيىندە وتسە، ٴجانناتقا كىرەدى»،-دەگەن ٴحاديسى بار. پايعامبارىمىزدان (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام) جەتكەن ريۋاياتتا ٴابۋ ۋماما دەگەن ساحابا پايعامبارىمىزعا كەلىپ ايتادى: «ٴيا، راسۋلاللا بۇگىن سوعىس بولايىن دەپ جاتىر، ماعان دۇعا ەتشى اللادان سۇراپ، مەن وسى سوعىستا ٴشاھيد بولايىنشى»،-دەيدى. سول كەزدە پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام ): «ٴيا، اللام بۇلاردى امان ەت، باي ەت»،- دەپ دۇعا قىلادى. سوعىس ٴبىتىپ، بۇلار سوعىستان امان قالادى جانە تۇسكەن ولجامەن باي بولادى. ٴسويتىپ كەلەسى جولى تاعى دا وسىلاي ايتادى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام ) تاعى دا وسىلاي دۇعا ەتەدى. امان قالىپ مالدى بولادى.ٴۇشىنشى رەت تاعى دا ٴشاھيد بولۋىن سۇراپ كەلەدى. پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام) تاعى دۇعا ەتەدى. وسى دۇعامەن ول تاعى دا امان قالادى، باي بولادى. سوسىن پايعامبارىمىزعا كەلىپ: «ٴيا، راسۋلاللا مەن سەنەن اللا جولىندا ٴشاھيد بولۋدى سۇراعان ەدىم، سەن ماعان اماندىق پەن بايلىق تىلەدىڭ، ەندى ماعان سول ارقىلى ٴجانناتقا كىرەتىن قانداي دا ٴبىر امالدى كورسەتشى»،- دەگەن كەزدە پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام): «ولاي بولسا سەن ٴاردايىم ورازاعا بەرىك بول»،- دەيدى. بۇدان كەيىن ٴابۋ ۋماما جانە ونىڭ ايەلى ٴتىپتى قىزمەتشىسى كۇندەرىن تەك قانا ورازامەن وتكىزگەن ەكەن.

ابدۋللا يبن ومار (رادياللاھۋ انھۋما) ٴوزىنىڭ اكەسى جايىندا ايتادى: «مەنىڭ اكەم ومار يبن حاتتاب ولە-ولگەنشە ورازانى وتە كوپ ۇستاپ ومىردەن ٴوتتى»،-دەيدى. يبن نۋعايم وسمان يبن اففان (رادياللاھۋ انھۋ) جايىندا: «وسماننىڭ كۇندىزدەن ۇلەسى ول جومارتتىق پەن ورازا بولسا، ال تۇنگى ۇلەسى ساجدە مەن ناماز بولاتىن»،-دەيدى. ٴابۋ تالحا انساري (رادياللاھۋ انھۋ) ۇزبەي قىرىق جىل ورازا ۇستاعان، اۋىزىن اشپاستان تەك قانا حارام كۇندەرى، ياعني ايت كۇندەرى عانا اۋىز اشقان. 

پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام ) ايەلى ٴسايدا حافسانى تالاق ەتكەن كەزدە جابرەيىل (الەيھيس ٴساللام) كەلىپ: «ٴيا، راسۋلاللا حافسانى قايتار، راسىندا ول وتە كوپ ورازا ۇستايدى جانە وتە كوپ نامازدا تۇرادى، راسىندا ول سەنىڭ ٴجانناتتاعى ايەلىڭ بولادى»،- دەگەن.

ابۋ داردا (رادياللاھۋ انھۋ) ورازانى وتە كوپ ۇستايتىن ادامداردان بولعان. كۇندىزىن ورازامەن، ٴتۇنىن نامازبەن قياممەن وتكىزەتىن بولعان. ٴتىپتى ونىڭ دەنەسى ورازا مەن نامازدىڭ كوپتىگىنەن دەنەسى سونداي السىرەگەن حالگە كەلەدى. سوندا ونىڭ ايەلى ونىڭ جولداسى سالمانعا بارادى، كۇيەۋى جايىندا ايتادى. سول كەزدە سالمان كۇندىز ٴابۋ دارداعا كەلىپ وعان تاماق ٴىش دەيدى. ابۋ داردا دوسىن تىڭداپ اۋىزىن اشىپ، تاماق ىشەدى، سوسىن تۇندە كەلىپ: «ەي، دوسىم مەن وسىندا قونامىن»،-دەيدى. ٴتۇن ورتاسىندا ٴابۋ داردا نامازعا تۇرايىن دەگەن كەزدە دوسى وعان ۇيىقتا دەيدى. تاڭ اتقان سوڭ ٴابۋ داردا پايعامبارىمىزعا (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام) كەلىپ بولعان جايدى ايتىپ ارىزدانادى. سوندا پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام ): «ٴيا، ٴابۋ داردا راسىندا سەنىڭ دەنەڭنىڭ سەنىڭ موينىڭدا اقىسى بار، سول سەكىلدى ايەلىڭنىڭ دە سەنىڭ مويىنىڭدا اقىسى بار، سونىمەن قاتار راببىڭنىڭ اقىسى بار. سوندىقتان ٴارقايسىسىنىڭ اقىسىن وزىنە بەر»،-دەگەن ەكەن.

امر يبن اسس (رادياللاھۋ انھۋ) ٴوزىنىڭ ۇلى ابدۋللاعا: «ٴيا، ابدۋللا ۇيلەن»،-دەيدى. سول كەزدە ابدۋللا: «اكەتايىم ۇيلەنۋگە قاتتى قىزىعىپ تۇرعان جوقپىن»،-دەيدى. سوندا اكەسى ۇلىنا قۇرايشتاردان قىز اپەرىپ ۇيلەندىرەدى. ۇيلەنگەننەن ٴۇش كۇن وتكەن سوڭ اكەسى كەلىنىنەن: «ابدۋللانىڭ قالى قالاي؟»-دەپ سۇرايدى. سول كەزدە ايەلى ايتادى: «ابدۋللاعا اللا رازى بولسىن، ماعان ٴالى جاقىنداعان ەمەس، كۇندىز ەشقانداي تاماق ىشپەيدى، ال ٴتۇن بولسا قياممەن وتكىزەدى»،-دەيدى. سول كەزدە اكەسى پايعامبارىمىزعا (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴسالام) كەلىپ ۇلىنىڭ جاعدايىن ايتادى. ونى ەستىگەن پايعامبارىمىز: «ەي، ابدۋللا! سەن ٴار ايدا ٴۇش كۇننەن ورازا ۇستا»،-دەيدى. سوندا  ابدۋللا: «ٴيا، راسۋلاللا! مەنىڭ كۇشىم ودان دا كوپكە جەتەدى»،-دەيدى. "وندا ٴار ايدا جەتى كۇننەن ۇستا دەيدى". سوندا كۇشىم ودان دا كوپكە جەتەدى دەيدى. "وندا ون كۇن ۇستا" دەيدى. "ٴيا، راسۋلاللا! مەنىڭ كۇشىم ودان دا كوپكە جەتەدى" دەگەندە، "وندا ٴبىر كۇن ورازا ۇستاپ، ٴبىر كۇن اشىپ ٴجۇر" دەگەن ەكەن.

ابدۋللا يبن زۋباير (رادياللاھۋ انھۋ) بولسا جەتى كۇن ۇزبەي ورازا ۇستاپ، سەگىزىنشى كۇن اشادى ەكەن جانە وسى ورازانى ۇنەمى جالعاستىرىپ وتىرعان. يمام بايحاقي اللا رازىلىعى ٴۇشىن وتىز جىل ورازا ۇستاعان ەكەن.

يمام شافيعي بىلاي دەيدى: «راسىندا اللا تاعالانىڭ امىرلەرى جاراتىلىستىڭ جاعدايىن جانە جاقسىلىعىن ويلاۋمەن بايلانىستىرىلعان». اللا تاعالا بىلاي دەيدى:

إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ

كۇدىكسىز ناماز; ارسىزدىقتان، جاماندىقتان تىيادى. ( عانكابۋت، 45 ). ياعني، اللا ارسىزدىق پەن جاماندىقتى نامازعا بايلاعان. 

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا

(مۇحاممەد ع.س.) ولاردىڭ مالدارىنان ساداقا ال دا، ول ارقىلى ولاردى تازارتىپ، بەرەكەلەندىرەسىڭ. ( تاۋبە، 103 ). ال، تازارۋدى زەكەتكە بايلاعان.  

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

ٴاي مۇمىندەر! سەندەرگە بۇرىنعىلارعا پارىز قىلعانداي ورازا پارىز قىلىندى. ارينە ساقسىنارسىڭدار. (باقارا، 183). ال، تاقۋالىقتى ورازاعا تاۋەلدەگەن.

اللا تاعالانىڭ يسلامدى شاريعاتتاۋىنداعى ماقساتى - تاقۋالىق. ال تاقۋالىق دەگەنىمىز ول اللا تاعالانىڭ نۇرىمەن نۇرلانۋ جانە دۇرىس بولعان كورەگەندىلىككە جەتۋ. سول ٴۇشىن دە پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام): «ٴيا، اللام! بىزگە اقيقاتتى اقيقات دەپ كورسەت جانە وعان ەرۋدى ٴناسىپ ەت جانە اداسۋدى اداسۋ دەپ كورسەت جانە ودان الىس بولۋدى ٴناسىپ ەت»! دەپ دۇعا ەتەتىن. اللا تاعالا بىلاي دەيدى:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَيَجْعَل لَّكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ

ٴاي مۇمىندەر! اللادان قورقىڭدار، ەلشىسىنە يمان كەلتىرىڭدەر. سەندەرگە مارحامەتىنەن ەكى ەسە بەرەدى. ٴارى سەندەرگە سونىمەن جۇرەتىن ٴنۇر جاراتادى. ( حاديد، 28 )

راسىندا اللا تاعالاعا بويۇسىنۋ ٴبىر نارسە، جانە تاقۋالىق قىلۋ باسقا نارسە. تاقۋالىق دەگەنىمىز ول ادام بالاسىنىڭ كورەگەندىككە يە بولۋى، ياعني جاقسى مەن جاماندى، حارام مەن حالالدى كورە بىلەتىن دارەجەسى. ەگەر ادام بالاسى رامازان ايىندا مۇنداي تاقۋالىققا جەتپەسە، وندا سول رامازاننىڭ شاريعاتتالۋىنداعى ماقساتىنا جەتپەگەن بولىپ سانالادى. ەگەر اقيقاتتى اقيقات دەپ كورگىڭ كەلسە، جامانشىلىقتى جاماندىق دەپ كورگىڭ كەلسە، اداسۋدى اداسۋ دەپ كورگىڭ كەلسە وندا جۇرەگىڭدى اللانىڭ نۇرىمەن نۇرلاندىرۋىڭ كەرەك. ال اللا تاعالانىڭ نۇرى بولسا اللاعا بويۇسىنبايتىن كۇناھارلاردا بولمايدى. ولاي بولسا نامازدا تۇرعان كەزدە اللا سۋبحاناللا تاعالانىڭ الدىندا تۇرمىن دەپ ٴناپسىڭدى دايارلاۋىڭ مىندەتتى بولادى. ٴبىر كۇنى پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام) ساحابالارىمەن وتىرعان كەزدە ٴابۋ باكىردەن: «ٴيا، ٴابۋ باكىر! سەن نەنى جاقسى كورەسىڭ؟»- دەيدى. سوندا ٴابۋ باكىر ايتادى: «مەن بۇل دۇنيەدە ٴۇش نارسەنى جاقسى كورەمىن. جيناعان مالىمدى سەن ٴۇشىن ٴنافاقا قىلعاندى، سەنىڭ جانىڭدا وتىرعاندى جانە ساعان قاراعاندى جاقسى كورەمىن»،-دەيدى. سوسىن پايعامبارىمىز (ساللاللاھۋ ٴالايھي ۋا ٴساللام): «ٴيا، ومار! سەن نەنى جاقسى كورەسىڭ؟»- دەيدى. سوندا ومار: «مەن دە بۇل دۇنيەدە ٴۇش نارسەنى جاقسى كورەمىن ٴيا، راسۋلاللا. مەن اقيقاتتى جاقسى كورەمىن جانە تۋرا ٴسوزدى جاقسى كورەمىن جانە جاماندىقتان قايتارعاندى جاقسى كورەمىن»،-دەيدى. سوندا وسمانعا قاراپ: «ال، وسمان سەن شە؟»-دەيدى. وسمان ايتادى: «ٴيا، راسۋلاللا مەن دە ٴۇش نارسەنى جاقسى كورەمىن. ادامداردى تاماقتاندىرعاندى، سالەم جايعاندى جانە ادامدار ۇيىقتاپ جاتقان كەزدە تۇندە ناماز وقىعاندى»،- دەيدى. سوندا اليگە قاراپ: «ٴيا، الي! سەن شە؟»- دەيدى. الي (رادياللاھۋ انھۋ) ايتادى: «مەن دە ٴۇش نارسەنى جاقسى كورەمىن.ول قوناقتى سىيلاعاندى، جازدا ورازا ۇستاعاندى جانە مۇشرىكتەردىڭ باسىن شاپقاندى»،-دەيدى. سول كەزدە پايعامبارىمىز ٴابۋ ٴزارعا قارايدى دا: «ال سەن شە، ٴيا، ٴابۋ ٴزارر؟»- دەيدى. سوندا ٴابۋ ٴزار ايتادى: «ٴيا، راسۋلاللا! مەن سونداي ٴبىر ٴبىر ٴتۇرلى نارسەلەردى جاقسى كورەمىن. راسىندا مەنىڭ جاقسى كورەتىنىم اشتىق، اۋرۋ جانە ٴولىمدى جاقسى كورەمىن»،- دەيدى. سوندا پايعامبارىمىز ايتادى: «ٴيا، ٴابۋ ٴزارر قالايشا، ول نارسەلەردى ەشكىم جاقسى كورمەيدى عوي؟»-دەپ سۇرايدى. ٴابۋ ٴزارر: «ٴيا، راسۋلاللا! ەگەر مەن اشىعاتىن بولسام جۇرەگىم جۇمسارادى، ەگەر اۋىراتىن بولسام كۇنالارىم توگىلەدى، ال ەگەر ولەتىن بولسام وندا راببىما بارار ەدىم»،-دەگەن ەكەن.

يمام ساليح يبراھيم يبن حاني دەگەن كىسى وتە كوپ ورازا ۇستايتىن ادام بولعان. ٴتىپتى ابدەن قارتايىپ، ٴولىم اۋزىنا كەلگەن كەزدە، ابدەن السىرەپ ٴتىلى كەۋىپ ومىردەن وتەيىن دەپ جاتقان كەزدە ۇلىنا ايتادى: «ەي، ۇلىم، مەن ابدەن شولدەدىم»،-دەيدى. سول كەزدە بالاسى وعان ەندى سۋ اكەلىپ، اۋىزىنا تامىزايىن دەپ جاتقان كەزدە، ول كەنەتتەن ەرىندەرىن جابا قويادى دا: «ەي، ۇلىم كۇن باتتى ما؟»- دەيدى. ۇلى جوق دەيدى. سول كەزدە يمام سۋ ىشۋدەن باس تارتادى. بالاسى ٴىش-ىش دەپ قويمايدى. ال اكەسى بولسا ىشپەي قويادى. كۇننىڭ باتقانىن كۇتەمىن دەيدى. ول سول جەردە اكەسىنىڭ جانىندا وتىرىپ قاشان اقشام نامازىنىڭ ازانى بولار ەكەن دەپ كۇتىپ وتىرادى. سول كەزدە ٴولىم ٴساتى جاقىنداي باستايدى. سول ساتتە:

لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلْ الْعَامِلُونَ

امال قىلۋعا ٴتيىستى (ساففات، 61) اياتىن قايتالاي بەرىپ، اۋىزىن اشپاعان كۇيى جان ٴتاسىلىم ەتەدى.

الي (رادياللاھۋ انھۋ) ۇلى حاساننىڭ قىزى نافيسا (رادياللاھۋ انھا) ورازانى كوپ ۇستايتىن كىسى بولعان. قارتايىپ، جاسى ۇلعايىپ ومىردەن وتەتىن ۋاقىتى كەلگەن كەزدە ٴولىم اۋزىندا جاتىپ سوندا دا ول كىسىنىڭ اۋىزى بەرىك بولادى. سوندا جانىنداعى وعان جانى اشىعان بالالارى: «اناشىم، اۋىزىڭدى اشساڭشى، قينالدىڭ عوي»،-دەيدى دە سۋ بەرمەكشى بولادى. سوندا ول ەكى ەرنىن جاۋىپ، بالالارىنا: «مەن وتىز جىلدان بەرى ورازا ۇستاپ، اللا تاعالاعا ورازا بولىپ بارۋدى سۇراعانمىن. ەندى سول ٴسات جەتكەن كەزدە مەنىڭ اۋىزىمدى اشقىزباقشىسىڭدار ما؟»- دەپ ودان باس تارتادى. ٴسويتىپ قولىنا قۇراندى الىپ مىنا اياتتى وقي باستايدى:

قُل لِّمَن مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ قُل لِلّهِ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ

(ولارعا) ايت: «كوكتەردەگى جانە جەردەگى نارسەلەر كىمدىكى؟»، «اللانىكى» دە. ول مارحامەت ەتۋدى ٴوز مىندەتىنە العان... وسى اياتتى قايتالاۋىن توقتاتپاي اۋىزى بەرىك كۇيىندە ومىردەن وتەدى.

بۇرىنعى وتكەن سوليحتاردان داۋد يبن ٴابۋ حيند دەگەن ادام قىرىق جىل بويى ۇزبەستەن ورازا ۇستاعان ەكەن، ياعني ٴبىر كۇن اۋىزى اشىق، ٴبىر كۇن بەرىك. ونىڭ وسىلاي ورازا ۇستاعانىن ٴتىپتى وتباسىنداعىلار دا بىلمەيتىن. كۇندە جۇمىسقا شىعاتىن كەزدە وزىمەن بىرگە الىپ شىققان تاماعىن ەگەر ول اۋىزى بەرىك بولاتىن بولسا، ساداقا قىلىپ بىرەۋگە بەرىپ جىبەرەتىن. ٴسويتىپ كەشكە ۇيىنە كەلىپ اۋىزىن اشىپ، ورازاسىن تامامدايتىن بولعان. وسىلايشا قىرىق جىل ۇستاعان ورازاسىن وتباسى بىلمەي وتكەن ەكەن.

مۇراتبەك قىستاۋبايەۆ، 

ورال ورتالىق مەشىتىنىڭ نايب يمامى

date12.06.2017readCount2577printباسىپ شىعارۋ