ٴ ورازا – جاننىڭ ازىعى، ٴتاننىڭ شيپاسى - muslim.kz
ورازا – جاننىڭ ازىعى، ٴتاننىڭ شيپاسى

بۇگىن مۇسىلماندار ٴۇشىن قاسيەتتى بولعان رامازان ايى باستالدى. ون ەكى ايدىڭ سۇلتانى بولعان رامازان – اللانىڭ مەيىرىمى توگىلىپ، جۇماقتىڭ ەسىگى ايقارا اشىلاتىن، ساۋاپتار ەسەلەنىپ جازىلاتىن شاراپاتى مەن شاپاعاتى مول اي. قۇدسي حاديستە اللا تاعالا: «ورازا – تەك مەن ٴۇشىن. ونىڭ سىيىن (ساۋابىن) ٴوزىم عانا بەرەمىن...» دەپ ورازانىڭ ٴقادىرى مەن قاسيەتىن بايانداعان. يسلامنىڭ بەس پارىزىنىڭ ٴبىرى بولعان ورازانىڭ وسى ايدا ورىندالاتىنى دا سوندىقتان. ورازا جان مەن ٴتاندى رۋحاني تازارتاتىن ۇلكەن سابىر مەكتەبى. ەندەشە، قاسيەتتى ايدا جاسالاتىن قۇلشىلىق توڭىرەگىندە كوپ تۋىندايتىن سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ٴۇشىن رەسپۋبليكالىق «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ ۇستازى، يسلامتانۋشى ەلميرا بۇحاربايەۆانى اڭگىمەگە تارتقان بولاتىنبىز.

– ەلميرا سەرىكبايقىزى، ەڭ الدىمەن ورازا ۇعىمىنا تۇسىنىك بەرسەڭىز؟

– ورازا اراب تىلىندە «ساۋم» دەپ اتالادى. ساۋم ٴسوزىنىڭ تىلدىك ماعىناسى بارلىق نارسەدەن تىيىلۋ دەگەن ۇعىمدى بەرسە، شاريعاتتاعى ماعىناسى – تاڭ اتقاننان كۇن باتقانعا دەيىن ورازا نيەتىمەن ىشىپ-جەۋدەن جانە توسەك قاتىناسىنان تىيىلۋ دەگەندى بىلدىرەدى.

– دىنىمىزدە ورازانىڭ ۇكىمى قانداي؟

– رامازان ايىنداعى ورازا باليعاتقا جەتكەن ٴاربىر ەر مەن ايەل مۇسىلمانعا پارىز. ناماز سياقتى ول دا جەكەلەي پارىز ەتىلگەن عيبادات بولعاندىقتان بىرەۋ ٴۇشىن بىرەۋ ورازا تۇتا المايدى. اللا تاعالا قۇران كارىمدە «باقارا» سۇرەسىنىڭ 183-اياتىندا: «ۋا، يمان كەلتىرگەندەر! سەندەردەن بۇرىنعى ۇممەتتەرگە ورازا پارىز ەتىلگەندەي، سەندەرگە دە پارىز ەتىلدى. بالكىم ساقتانارسىڭدار. ساناۋلى كۇندەردە»، – دەگەن.

– ورازانىڭ نيەتى مەن ۋاقىتى جايلى ايتساڭىز؟

– نيەتسىز ورازا دۇرىس بولمايدى. كەز كەلگەن ورازانى تۇتۋدان بۇرىن جۇرەكپەن نيەت ەتىلۋى ٴتيىس. ٴابۋ حانيفا مازحابى بويىنشا رامازان ايىنىڭ باسىندا نيەت ەتۋ سول قاسيەتتى اي ٴۇشىن جەتكىلىكتى بولىپ ەسەپتەلىنەدى، قالاسا كۇندەلىكتى نيەت ەتۋگە دە بولادى. ەشقانداي نيەتسىز كۇنى بويى اش ٴجۇرۋ ورازاعا جاتپايدى. ال ورازانىڭ ۋاقىتىنا كەلسەك، سəرەسى تاڭ نامازىنىڭ ۋاقىتىنا دەيىن بولادى دا، اقشام نامازىنىڭ ۋاقىتىندا اۋىز اشىلادى.

– رامازان ايىندا ورازا تۇتپاۋعا رۇقسات ەتىلگەن سەبەپتەر قانداي؟

– تەك تومەندەگىدەي شاريعي سەبەپتەر بولعاندا عانا ورازا تۇتپاۋعا بولادى:

1)      اۋىرۋىنىڭ ايىعۋىنان ٴۇمىت جوق، ۇنەمى ٴدارى نەمەسە ۋكولعا سۇيەنەتىن، ورازا ۇستاسا دەنساۋلىعىنا زيان كەلەتىن ناۋقاستار،

2)      ورازا تۇتۋعا ٴال-قۋاتى جەتپەيتىن قارت كىسىلەر.

الايدا، ورازانىڭ ساۋابىن الۋ ٴۇشىن فيديا تولەۋى ٴتيىس. فيديا دەنى ساۋ ادامعا جۇرمەيدى.

  

– فيديا دەگەن نە؟

– قۇراندا اللا تاعالا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 184-اياتىندا: «ٴبىر مىسكىننىڭ تاماعىن بەرسىن» دەگەن. ياعني، فيديا دەگەنىمىز ٴبىر كەدەيدى وتىز كۇن تاڭدا جانە كەشكە تاماقتاندىرۋ نەمەسە الپىس كەدەيدى ٴبىر كۇن تاڭەرتەڭ، ياكي كەشكە تاماقتاندىرۋ. ونى اقشالاي دا بەرۋگە دە بولادى. ونىڭ مولشەرىن ٴار ەلدىڭ ٴمۇفتياتى نارىققا بايلانىستى بەلگىلەيدى. فيديا بەرۋگە شاماسى كەلمەگەن كىسى اللادان كەشىرىم تىلەيدى.

– ال، قانداي جاعدايدا ورازا ۇستاۋعا رۇقسات جوق؟

– ەتەككىرى كەلگەن (حايىز) جانە بوسانعاننان كەيىن قان كورگەن ايەل (نيفاس) ورازا تۇتپايدى. ٴبىراق، سول كۇندەرىنىڭ قازاسىن مىندەتتى تۇردە وتەيدى.

– ورازانى تاعى قاي كەزدە قازا قىلۋعا بولادى؟

– اللا تاعالا قۇران كارىمدە «باقارا» سۇرەسىنىڭ 185-اياتىندا: «سەندەردە كىم ورازا ايىندا بولسا ورازا ۇستاسىن، ال، بىرەۋ ناۋقاس نە ساپاردا بولسا باسقا كۇندەردە سانىن تولتىرىپ ورازا تۇتسىن» دەگەن. ماشاقاتتى ساپارداعى جولاۋشى جانە ناۋقاستانعان مۇسىلمان ورازاسىن قازا قىلا الادى. سونداي-اق، جۇكتى نەمەسە ەمىزۋلى بالاسى بار ايەل ٴوزىنىڭ جانە بالاسىنىڭ دانساۋلىعىنان قاۋىپتەنسە ورازا تۇتپاۋىنا رۇقسات. الايدا، بۇلاردىڭ بارلىعىنا قازاسىن وتەۋ پارىز.

– ورازا قاي كەزدە بۇزىلادى؟

– جىن تيسە، تالىپ قالسا ورازا بۇزىلادى. سونداي-اق، سəرەسى مەن اۋىزاشار ۋاقىتىن شاتاستىرسا، دəرەت الىپ نەمەسە جۋىنىپ جاتقاندا مۇرىن، اۋىز، قۇلاققا بايقاۋسىزدا سۋ كىرسە، قۇلاعىنا ٴدəرى تامىزسا، ۋكول سالدىرسا، توسەك قاتىناسىنا تۇسسە تۇتقان ورازاسى بۇزىلادى. بۇنداي جاعدايلاردا تەك كۇنگە كۇن قازاسىن تۇتادى. ال، بۇلاردىڭ ورازانى بۇزاتىنىن بىلە تۇرا ىستەسە جازاسىن وتەيدى.

توسەك قاتىناسى جايىندا تولىقتاپ ايتىپ وتەتىن ٴبىر ماسەلە بار. كەي كىسىلەر رامازان بويى جىنىستىق قاتىناستان شەكتەلۋ كەرەك ەكەن دەپ ويلاپ، سول ٴۇشىن ورازا تۇتۋدان باس تارتىپ جاتادى ەكەن. بۇل جايىندا جاراتۋشى يەمىز قۇراندا «باقارا» سۇرەسىنىڭ 187-اياتىندا بىلاي دەيدى: «ورازانىڭ تۇنىندە əيەلدەرىڭە جاقىنداسۋ سەندەر ٴۇشىن رۇقسات ەتىلدى. ولار سەندەرگە، سەندەر ولارعا كيىمسىڭدەر...».

– جازا قالاي وتەلەدى؟

– ورازانى ادەيى بۇزۋ كاففارات دەپ اتالادى. ول ۇلكەن كۇنا. رامازاننان كەيىن سول ٴبىر كۇنىنە 60 كۇن ورازا تۇتۋى ٴتيىس.

– ۇمىتىپ ٴىشىپ، جەگەن كىسىنىڭ ورازاسى بۇزىلا ما؟

– ٴيا، بۇزىلادى. ۇمىتىپ ٴىشىپ جەگەن كىسى ورازا ەكەنىن ەسىنە تۇسىرە سالىسىمەن اۋزىن شايىپ، رامازاننىڭ قۇرمەتى ٴۇشىن ورازاسىن سوڭىنا دەيىن جالعاسىترۋى ٴتيىس. كەيىن ٴبىر كۇن قازاسىن وتەيدى. ال، ەسىنە تۇسكەننەن كەيىن دە جالعاستى ٴىشىپ، جەگەن كىسى سول ٴبىر كۇن ٴۇشىن ەكى اي كاففارات ورازاسىن تۇتۋى پارىز.

– قاتتى شولدەگەن ادام سۋمەن اۋزىن شايسا بولاما؟

– بولادى. سۋدىڭ تاماققا كەتۋىنەن ساق بولۋ كەرەك.

– ورازانى بۇزبايتىن جاعدايلار قايسى؟

– قاجەتتىلىككە بايلانىستى، ياعني اۋىرۋ سەبەبىمەن نەمەسە شۇعىل قان قاجەت بولعان جاعدايدا قان الدىرۋ، اۋزى تولماي قۇسۋ، سالقىنداۋ ٴۇشىن جۋىنۋ، ساقال-مۇرتىن مايلاۋ، اۋزىن شايۋ، ٴتىسىن ميسۋاكپەن تازالاۋ ورازانى بۇزبايدى.

– تۇكىرىك، سىلەكەي جۇتۋعا بولا ما؟

– ٴيا، بولادى. مۇسىلمان ٴۇشىن كەز كەلگەن جەرگە تۇكىرۋ əدەپسىزدىك.  ال اۋىزدا əر سəت سايىن بولىنەتىن سىلەكەيدى جۇتۋ ورازانى بۇزبايدى.  الايدا سىلەكەيدى اۋىزعا جيناپ، كوپ مولشەرمەن جۇتۋعا بولمايدى. 

– اۋىز بەكىتكەن كىسىلەر بەت ٴسۇيىسىپ امانداسۋدان باس تارتىپ جاقتادى. بەتتەن ٴسۇيۋ ورازانى بۇزا ما؟

– جاقىندارىن، نەكەلى جارىن، بالاسىن سۇيگەننەن ورازا بۇزىلمايدى. تەك ەرلى-زايىپتىلار سەزىمگە ەرىك بەرمەۋى ٴتيىس.

– سəرەسىگە ۇيىقتاپ قالعان ادام نە ىستەيدى؟

– سəرەسىگە ۇيىقتاپ قالعان كىسى سول كۇنگى ورازاسىن جالعاستىرادى. ويتكەنى ورازا باستالعاندا رامازان ايىنا تولىق نيەت ەتىلەتىندىكتەن سول كۇنگى ورازاسى قابىل بولادى. الايدا، بۇدان سəرەسىنى ىشپەي، رامازان ايى العاش باستالعان كۇنى ٴبىر ايعا نيەت ەتسە جەتكىلىكتى ەكەن عوي دەگەن قاتە تۇسىنىك تۋىنداماۋى كەرەك. پايعامبارىمىزدىڭ  (س.ع.س.): «سəرەسىدە بەرەكە بار، ٴبىر جۇتىم سۋ بولسا دا نيەت ەتىپ، اۋىز بەكىتىڭدەر» دەگەن ٴسوزى بار. سول ٴۇشىن جاتار كەزدە نيەت ەتىپ، دۇعا جاساپ جاتۋى جانە سارەسىگە تۇرۋى ٴتيىس.

– ناماز وقىماعان كىسىنىڭ ورازاسى قابىل بولمايدى دەۋ دۇرىس پا؟

– ولاي كەسىپ ايتۋعا بولمايدى. ويتكەنى ەكەۋى ەكى بولەك عيبادات. ٴبىراق، نامازسىز ورازانىڭ ساۋابى كەمۋى مۇمكىن.   

– تاماقتىڭ ٴدامىن كورۋگە بولا ما؟

– تاماقتىڭ تۇزىن تەكسەرۋ ٴۇشىن ٴتىلىنىڭ ۇشىمەن كورىپ، تۇكىرىپ، اۋزىن شايىپ تاستاۋى ٴتيىس. استىڭ ٴدامى تاماعىنىڭ ار جاعىنا كەتسە ورازاسى بۇزىلادى.

– عايبات، وتىرىك، بوقتىق ٴسوز ايتسا، ۇرسىسسا، قاتتى اشۋلانسا ورازا بۇزىلا ما؟

– ورازا ودان بۇزىلمايدى. ٴبىراق، ساۋابى كەميدى. ورازا تەك اشتىق قانا ەمەس، رۋحاني دا قۇلشىلىق. سوندىقتان، بارلىق ٴناپسىنى تىييۋ كەرەك. وسى جەردە ورازانىڭ سۇننەتتەرى مەن ادەبىن ايتا كەتكەن ٴجون. اۋىز بەكىتكەن كىسى ٴبىر جۇتىم سۋ بولسا دا سارەسىدە تۇرىپ ٴىشۋ; كۇن باتقان سوڭ، نامازدان بۇرىن دەرەۋ اۋىزدى اشۋ; اۋىزاشار كەزدە دۇعا جاساۋ، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) اۋىزاشار كەزىندەگى دۇعا كەرى قايتارىلمايتىنىن ايتقان; ورازا ۇستاعانداردى ٴبىر قۇرمامەن، سۋمەن بولسىن اۋىز اشتىرۋ، اۋىزاشار بەرۋ، ٴتىپتى مەشىتتە جينالعان جاماعاتتىڭ بىرنەشەۋىنىڭ بولسىن سۋىن دايىنداپ اپارىپ بەرسە دە ۇلكەن ساۋاپقا يە بولادى. سونداي-اق، ٴتىل مەن باسقا اعزالاردى كۇنادان ساقتاۋ، ٴىلىم ۇيرەنۋ، قۇران كارىمدى كوپ وقۋ، كوپ سالاۋات ايتۋ، سارەسى مەن اۋىزاشاردا قوماعايلانباۋ، يقتيكافقا كىرۋ (ساۋاپ الۋ ماقساتىمەن مەشىتتە تۇنەپ قۇلشىلىق جاساۋ) ساۋاپقا بولەيتىن امالدار.

– اۋىز بەكىتپەگەن، ٴبىراق ورازا تۇتقاندارعا اۋىزاشار بەرگەن كىسى ورازا ۇستاعانداي ساۋاپقا يە بولادى دەگەن راس پا؟

– ونداي ۇعىم قاتە. اۋىزاشار بەرۋ ٴوز الدىنا ساۋاپتى ٴىس. قايتالاپ ايتامىن، يسلامداعى بەس پارىزدىڭ ٴبىرى ورازا ٴار مۇسىلمانعا جەكەلەي پارىز. اقىرەت كۇنى ودان مىندەتتى تۇردە جەكەلەي سۇرالادى.

– ورازا ايىندا عانا بەرىلەتىن ٴبىتىر ساداقاسىنىڭ مəن-ماڭىزىنا توقتالساڭىز.

– ٴبىتىر ساداقاسىن بەرۋ – ٴۋəجىپ. ٴبىتىر ساداقاسى رامازان ايىنداعى قاتە-كەمشىلىكتەردى جۋۋ ماقساتىندا جəنە ٴوزىنىڭ تازالىعى ٴۇشىن بەرىلەدى. ول رامازان ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرىمەن قوسا ايتتىڭ ٴبىرىنشى كۇنىنە دەيىن بەرىلۋى ٴتيىس. ٴبىتىر ساداقاسىنىڭ مولشەرىن ٴار ەلدىڭ ٴمۇفتياتى بەلگىلەپ وتىرادى.

–  تاراۋىق نامازى قالاي وقىلادى؟

– رامازان ايىندا تاراۋىق نامازىن وقۋ – بەكىتىلگەن سۇننەت. ٴابۋ حانيفا مازحابى بويىنشا تاراۋىق نامازى 20 راكاعات وقىلادى. ەر كىسىلەردىڭ مەشىتكە بارىپ وقۋى ۇيدە وقىعاننان الدەقايدا ساۋاپتى. ايەلدەرگە ۇيدە وقىعان ابزال. تاراۋىقتى ورازانى تۇتقان دا، تۇتپاعان دا وقىسا ساۋاپقا كەنەلەدى.

– قاسيەتتى رامازان ايى بارشا مۇسىلمانعا مۇباراك بولسىن! اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

–  ٴامين! جاساعان امالدارىمىز بەن ىزگى نيەتتەرىمىزدى اللا تاعالا قابىل ەتكەي! ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش، تاۋەلسىزدىگىمىز  باياندى بولعاي!

سۇحباتتاسقان - مايگۇل سۇلتان

date27.05.2017readCount4390printباسىپ شىعارۋ