ٴ قۇرمانىڭ سان ٴتۇرلى پايداسى - muslim.kz
قۇرمانىڭ سان ٴتۇرلى پايداسى
قۇرما – قۇران اياتتارىندا كوپ كەزدەسەتىن جەمىس ٴتۇرى. يمان كەلتىرگەندەرگە ٴجانناتتا ازىرلەنگەن نەبىر ٴدامدى- ٴتاتتى استاردىڭ ىشىندە قۇرما دا ايتىلادى. (راحمان سۇرەسى، 68 ايات). اللا تاعالا قۇراندا ەرەكشە ٴمان بەرگەن بۇل جەمىستىڭ حيميالىق قۇرامىن زەرتتەگەن كەزدە كوپتەگەن پايدالى زاتتار انىقتالدى.
قۇرما – ادامزات بالاسىنىڭ بارلىعىنا تانىمال، ەڭ كونە جەمىس بولىپ تابىلادى.  ٴوزىنىڭ نازىك، ٴتاتتى ٴارى قۇنارلى سيپاتىمەن قازىرگى تاڭدا دا كوپتەگەن الەم ەلدەرىندەگى ماڭىزى زور جەمىس بولىپ وتىر.
عالىمدار بۇل جەمىستىڭ بارلىق جاڭا قىرىن جانە تاڭقالدىرارلىق ەرەكشەلىگىن ٴارى تاڭداۋلى اس ەكەندىگىن عانا ەمەس، نەبىر ٴتۇرلى اۋرۋ- سىرقاۋدىڭ تاپتىرماس ەمشىسى ەكەندىگىن انىقتاپ وتىر. سونداي- اق قۇران اياتتارى دا ٴبىزدىڭ نازارىمىزدى قۇرمانىڭ ادام بالاسىنا بەرەر پايداسىنا اۋدارۋدا. ٴماريام سۇرەسىنەن ٴبىر ايات كەلتىرەر بولساق،

«سوندا ونى تولعاق قىسىپ، قۇرما اعاشىنىڭ تۇبىنە باردى دا: “اتتەڭ-اي! مەن بۇدان بۇرىن ٴولىپ قانا مۇلدە ۇمىتىلىپ كەتكەن بولسام ەدى” دەدى. (پەرىشتە) ونىڭ استىڭعى جاعىنان: “كەيىمە، راببىڭ استىڭنان ٴبىر بۇلاق جاراتتى” دەپ دابىستادى.  “قۇرمانىڭ بۇتاعىن وزىڭە قاراي سىلك. ساعان جاس قۇرما تۇسەدى” (دەگەن ٴۇن كەلدى). ال ەندى جە دە، ٴىش. كوز ايىم بول!...» (ٴماريام سۇرەسى، 23-26 اياتتار).

تولعاق ٴساتى كەلگەن كەزدە  اللا تاعالا ساليحالى ٴماريامعا يسا پايعامبار (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) ارقىلى قۇرمانىڭ ٴدامىن تاتىردى. بۇل قۇرانداعى ٴامىر ٴيلاھي دانالىقتى مەڭزەيدى. 
جاقىندا عالىمدار قۇرمانىڭ ايەل ادام بوسانار كەزدەگى بەرەر پايداسىن  جانە دە اياعى اۋىر ايەل مەن ىشتەگى نارەسەگە دە پايدالى ەكەندىگىن انىقتاپ وتىر.

قۇرمانىڭ قۇرامىندا ۇلكەن مولشەردە قانت بار ەكەن، ياعني 60-65 پايىز. بۇل بارلىق جەمىستەرمەن سالىستىرعانداعى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش.

دارىگەرلەر ايەل ادامدارعا جۇكىلىك كەزىندە جانە دە بوساناتىن كۇنى ۇزبەي وسى جەمىس شىرىنىن ىشۋگە كەڭەس بەرەدى. سەبەبى،بۇل جەمىس شىرىنى اعزاسى السىرەگەن اناعا كۇش بەرەدى، سونىمەن قاتار بوسانۋشى ايەلدىڭ اعزاسىندا جاڭا تۋىلعان نارەستەگە ٴومىرىنىڭ ەڭ العاشقى ساتىنەن باستاپ وتە قاجەتتى انا ٴسۇتىن قۇرايتىن حيميالىق رەاكسيانىڭ جۇزەگە اسۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

سونداي- اق بوسانۋ كەزىندە ايەل ادام كوپ قان جوعالتاتىندىقتان قانىنىڭ قۇرامىندا قانتتىڭ مولشەرى تومەندەپ كەتەدى. قۇرما اعزاداعى قانتتى تولتىرۋشى بولىپ تابىلعاندىقتان، قان قىسىمىنىڭ تومەندەۋىن بولدىرمايدى. بۇل جەمىستىڭ قۇندىلىعى وتە جوعارى بولعانىقتان السىزدىك باسقان جانە دە سىرقاتتان السىرەگەن جاندارعا دا وتە پايدالى. وتكەنى قۇرما ادامنىڭ كۇش- قۋاتىن قالپىنا كەلتىرەدى.

بۇل انىقتالعاندارىڭ بارلىعى اللا تاعالانىڭ ساليحالى ٴماريامعا نە سەبەپتى بۇل جەمىستى جەۋگە ٴامىر ەتكەندەگى دانالىعىن كورسەتەدى. سەبەبى قۇرما انا اعزاسىنا كۇش بەرەدى جانە دە نارەستەنىڭ جاعىز عانا قورەگى بولار انا ٴسۇتىنىڭ ٴتۇزىلۋىن جۇزەگە اسىرادى.

ەستە بولار جايت، قۇرمانىڭ قۇرامىندا ويدىڭ جۇيەلى بولۋىنا جانە دەنساۋلىققا پايدالى 10 ٴتۇرلى ەلەمەنت بار. بۇگىندە عالىمدار ادام بالاسىنىڭ تەك قۇرما مەن سۋدى ازىق ەتىپ، بىرنەشە جىل ٴومىر سۇرە الاتىندىعىن انىقتاپ وتىر. اشىعۋ (ديەتولوگيا) سالاسىنىڭ بەدەلدى مامانى، دوكتور ۆ.ح. دوۋسون ٴبىر قۇرما مەن ٴبىر ستاقان ٴسۇت ادامنىڭ اعزاسىن ٴبىر كۇندىك قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتە الادى دەگەن تۇجىرىم جاساعان. 

قۇرمانىڭ قۇرامىنداعى وكسيتوسين دەگەن حيميالىق زات زاماناۋي مەديسينادا بوساناتىن ايەلگە جاردەم بەرەتىن پرەپارات رەتىندە قولدانىلادى. وكسيتوسين- بوسانۋ پروسەسىن جىلدامداتادى. كوپتەگەن عىلىمي دەرەككوزدەر بۇل پرەپاراتتى «جىلدام بوساندىرۋ» ٴدارىسى دەپ سيپاتتايدى. ٴبىر قىزىعى بوسانعاننان سوڭ وكسيتوسين انا اعزاسىندا ٴسۇت ٴتۇزۋشى زاتقا اينالىپ كەتەدى ەكەن.

وكسيتوسين، نەگىزىندە ميدىڭ ارتقى جاق گيپوفيزىندە تۇزىلەتىن جانە دە تولعاقتى شاقىرۋشى، جاتىر جانە جامباس بۋىندارىن تارىلتۋشى گورمون بولىپ تابىلادى. انانىڭ اعزاسىن بوسانۋعا دايىنداۋشى دا وسى گورمون. وكسيتوسين گورمونىنىڭ اسەرى بۇلشىق ەت جاسۋشالارىندا انا ٴسۇتىن ٴتۇزىۋشى رەتىندە جانە انا جاتىرىنىڭ بۇلشىق ەتىندە كورىنىس تابادى.

بوسانۋ پروسەسى ٴساتتى ٴوتۋى ٴۇشىن جاتىر بۇلشىق ەتتەرىن دۇرىس قىسۋ ماڭىزدى. وكسيتوسين ٴوز كەزەگىندە جاتىر بۇلشىق ەتتەرىنىڭ بەلسەندى تۇردە قىسىلۋىنا بەلسەندى ات سالىسادى. سونىمەن قاتار، بوسانۋ پروسەسى اياقتالا سالىسىمەن اعزاداعى ٴوز قىزمەتىن اتقارا بەرەدى. ەندىگى جەردە ول ٴسۇت بەزدەرىندە انا ٴسۇتىن تۇزە باستايدى.

قۇرمانىڭ قۇرامىنداعى ٴبىر عانا زات – وكسيتوسيننىڭ بولۋى – قۇرانداعى ٴيلاھي ەسكەرتپە ەكەندىگىنىڭ دالەلى بولا الادى.

قۇرمانىڭ مەديسيناداعى زور پايداسى جايلى زەرتتەۋلەر ەڭ الدىمەن ايەل ادامدى بوساندىرار كەزدەگى ەڭ تاپتىرماس زات ەكەندىگى مەديسينادا اشىلعان سوڭعى جاڭالىق بولىپ وتىر. الايدا بۇعان دەيىن، 1400 جىل بۇرىن قۇراندا اللا تاعالانىڭ ٴماريامعا بۇل جەمىستىڭ جۇكتىلىك كەزىندەگى پايداسى مەن بوسانۋىن جەڭىلدەتۋشى جەمىس ەكەندىگىن ٴوز دانالىعىمەن بىلدىرگەندىگى ايتىلىپ قويعان.

سونىمەن قاتار، قۇرمادا اعزاعا تەز سىڭەتىن جانە دە جىلدام ىدىراۋشى قانت شىرىنى بار. ول اعزانىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ، جىلۋ كۇشىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. قۇرماداعى قانت شىرىنى اعزادا قانت قۇرامىن مولشەردەن اسىرۋشى كادىمگى قانتتان، گليۋكوزادان ايىرماشىلىعى كوپ.  قان قۇرامىنداعى قانتتىڭ كوتەرىلۋى بىرنەشە سىرقاتى بار جاندار ٴۇشىن وتە ٴقاۋىپتى، سونىڭ ىشىندە قانت ديابەتى كەزىندە. قان قۇرامىندا قانتتىڭ كوبەيۋى ٴىش- قۇرلىسقا زيانىن تيگىزەدى. ەڭ ٴبىرىنشى بۇيرەكتىڭ، كوزدىڭ، جۇرەك بۇلشىق ەتىنىڭ جۇيكە تالشىقتارىنىڭ قىزمەتى بۇزىلادى.

قانتتىڭ كوبەيۋى ناتيجەسىندە كوپتەگەن اۋرۋلاردىڭ اۋىر ٴتۇرىنىڭ سەبەبى جانە دە كورۋ قابىلەتىنەن ايرىلۋعا، مۇشەلەردىڭ جانسىزدانۋىنا، بۇيرەك اۋرۋىنا جانە دە قانت ديابەتىنىڭ اۋىر تۇرىنە اپارۋى مۇمكىن.

قۇرمادا كوپتەگەن دارۋمەندەر مەن مينەرالدى  زاتتار بار. ولار جاسۇنىققا (كلەتچاتكا)، مايعا جانە اقۋىزدارعا باي. قۇرمادا مينەرالدى زاتتاردان ناتريي، كاليي، كالسيي، ماگنيي، تەمىر، كۇكىرت، فوسفور جانە حلور بار. سونىمەن قاتار، قۇرمانىڭ دانىندە ا دارۋمەنى، بەتاكاروتين، b1، b2، b3 جانە b6 دارۋمەندەرى بار. جۇكتى ايەلدىڭ اعزاسىنا جانە جالپى ادامنىڭ اعزاسىنا قۇرماداعى دارۋمەندەر مەن مينەرالدى زاتتاردىڭ قالاي اسەر بەرەتىندىگىنە بىرنەشە مىسال كەلتىرەمىز:

- قۇرما 50 پايىز قانتتان قۇرالعان. سوندىقتان دا وتە ٴنارلى. ول اعزادا تەز تارالادى، قانت شىرىنى جۇيكە جۇيەنى تىنىشتاندىرادى.  قۇرما ميدىڭ قىزمەتىنە وتە پايدالى، سەبەبى 2.2 پايىزى اقۋىزدان تۇرادى. سونداي- اق ا، ۆ1 جانە ۆ2 دارۋمەندەرىنە باي. اقۋىزدار اعزانى جۇقپالى اۋرۋدان قورعاۋشى قىزمەتىن اتقارادى. ا دارۋمەنى كوز بۇلشىق ەتتەرىن جاقسارتادى، سۇيەك جانە ٴتىستى قاتايتادى. ۆ1 دارۋمەنى اقۋىزداردى، كومىرسۋلاردى جانە مايلاردى جويىپ، اعزاداعى جاسۋشالاردىڭ جاڭارۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

- قۇرمانىڭ نارلىلىگى تۇقىمداعى ادام اعزاسىنا قاجەتتى مينەرالدى زاتتاردىڭ قۇرامىنا بايلانىستى. مىسالى، جۇكتى جانە بالا ەمىزەتىن ايەلدەرگە ەڭ قاجەتى زات – فولە قىشقىلى. بۇل قىشقىل اعزاداعى جاڭا جاسۋشانىڭ تۇزىلۋىنە قاتىسۋشى ماڭىزدى دارۋمەن. امين قىشقىلى – جاسۋشا جاڭارۋ كەزىندەگى اعزاداعى ٴتۇزۋشى جابدىق بولىپ تابىلادى. جۇكتىلىك كەزىندە بۇل قىشقىلعا دەگەن قاجەتتىلىك ەكى ەسە ارتادى. ۆ9 جەتىسپەگەن كەزدە اعزاداعى ەريتروسيتتەردىڭ مولشەرى كوبەيەدى، الايدا ولاردىڭ قۇرىلىمدىق بەلسەندىلىگى تومەندەيدى دە قان ازدىققا اپارادى. سونداي- اق، بۇل قىشقىل (فوليەۆايا كيسلوتا) جاسۋشانىڭ ٴبولىنۋى كەزىندە جانە دە جاسۋشانىڭ قۇرىلۋى كەزىندە ٴارى نارەستەنىڭ اناسىنىڭ جاتىرىندا دامۋى كەزىندە انا اعزاسى وسى قىشقىلعا مۇقتاج بولادى. ال قۇرما ۆ9 (فوليەۆايا كيسلوتا) دارۋمەنىنە وتە باي.

- جۇكتىلىك كەزىندە كوپتەگەن ايەلدەردىڭ ٴبىراز ۋاقىت جۇرەكتەرى اينىپ جانە دە فيزيولوگيالىق وزگەرىستە جۇرەدى. ناتيجەسىندە اعزاعا كاليي جەتىسپەۋشىلىگى باستالادى. وسى كەزدە جۇكتى ايەل قۇرامىندا وسى ەلەمەنتى بار تاماقتار جەۋى ٴتيىس. كاليي قۇرمادا كوپ مولشەردە بار دەۋگە بولادى، ول بولاشاق انانىڭ اعزاسىنداعى سۋدىڭ تەپە- تەڭدىگىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. كاليي اعزاعا ميعا قاجەتتى وتتەگىنى الۋعا كومەكتەسەدى جانە دە ويدىڭ سەرگەكتىگىن قامتاماسىز ەتەدى. مۇنىمەن قوسا، اعزاعا قاجەتتى سۋدى جانە دە بۇيرەكتەگى قالدىقتار مەن ٴزاردىڭ شىعۋىن رەتتەيدى. اعزاداعى جەتكىلىكتى كاليي جوعارى قان قىسىمىن بولدىرماي، دەنەنىڭ تەرىسىنە جاقسى اسەر بەرەدى.

- تەمىر – قۇرماداعى تاعى دا ٴبىر مينەرال. ول  قاننىڭ قىزىل جاسۋشالارىنداعى ەريتروسيتتەر ٴتۇزشى گەموگلوبيننىڭ جۇمىسىن رەتتەيدى. قان ازدىقتىڭ الدىن الادى جانە دە بالانىڭ دۇرىس جەتىلۋىنە كومەك بەرەدى. ەريتروسيتتەر وتتەگى مەن كومىرقىشقىلدى الماستىرۋدا ماڭىزدى ٴرول اتقارادى. قۇرما تەمىرگە باي، سوندىقتان دا كۇنىنە 15 قۇرمادان ارتىق جەگەن ادام اعزاعا قاجەتتى تەمىردى العان بولادى.

- قۇرمادا كەزدەسەتىن كالسيي جانە فوسفات قاڭقا مەن تىرەۋىش ٴارى قوزعاعىش اپپاراتتارىنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىن قامتماسىز ەتەدى. بۇل جەمىستى ۇزبەي جەۋ- اعزانى سىنعىش سۇيەك پەن وستەوپوروزدان ساقتايدى.

- عالىمدار قۇرمانىڭ ادامنىڭ جۇيكە تالشىقتارىنىڭ قىزمەتىنىڭ جاقسارۋىنا تيگىزەتىن اسەرىن ەرەكشە ايتىپ وتەدى. ۆ6 دارۋمەنىنىڭ ادام اعزاسىنا بەرەتىن اسەرىن زەرتتەگەن بەركەلەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دارىگەرلەرى قۇرمانىڭ قۇرامىنداعى ۆ6 دارۋمەنى، جۇيكە جۇيەسىن جاقسارتىپ، قۇرامىنداعى ماگنييدىڭ بۇلشىق ەتتىڭ جۇمىسىندا ماڭىزى زور ەكەندىگىن انىقتادى. سونىمەن قاتار، قۇرمانىڭ قۇرامىنداعى ماگنيي بۇيرەككە ەڭ پايدالى زات. كۇنىنە 2-3 تال قۇرما جەگەن ادام اعزاسىنا قاجەتتى ماگنييدىڭ تاۋلىكتىك مولشەرىن العان بولادى.

- قۇرامىنداعى ۆ1 دارۋمەنى جۇيكە جۇيەسىنىڭ قالىپتى قىزمەتىن ساۋ قالپىندا ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. سونداي- اق، ۆ2 دارۋمەنى اعزاداعى كومىرتەگىنىڭ تاسىمالدانۋىنا كومەكتەسەدى. ۆ1 جانە ۆ2 دارۋمەندەرى اعزاداعى اقۋىزداردىڭ، كومىرتەكتىڭ جانە مايلاردىڭ ىدىراۋىن قامتاماسىز ەتىپ، جاسۋشالاردىڭ جاڭارىپ وتىرۋىنا ٴارى اعزانى كەرەكتى كۇش- قۋاتپەن قامتاماسىز ەتەدى.

- ايەل ادامنىڭ جۇكتىلىگى كەزىندە ا دارۋمەنىنە قاجەتتىلىك بولادى. قۇرمانىڭ قۇرامىنداعى ا دارۋمەنى يممۋنيتەتتى نىعايتىپ، اعزانىڭ سىرتقى اسەرلەرگە توتەپ بەرۋشىلىگىن ارتتىرادى جانە دە كوزدىڭ كورۋىن جاقسارتىپ، سۇيەك پەن تىستەردى قاتايتادى. بەتاكوروتين ىسىك تۋدىرۋشى جاسۋشالاردىڭ بولدىرماۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ، اعزاعا زيان بەرەتىن مولەكۋلالاردىڭ جۇمىسىن قاداعالاۋشى قىزمەتىن اتقارادى.

قۇرمانىڭ تاعى دا ٴبىر ەرەكشەلىگى اقۋزدىڭ كوپ مولشەردە بولۋى. اقۋىز وزگە جەمىستەردە مۇنداي كولەمدە بولمايتىنى بەلگىلى. وسى ٴبىر ەرەكشەلىگىنىڭ ارقاسىندا قۇرمالار اعزاداعى دەرتتەرگە، جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى تۇرىپ، جاسۋشا قىزمەتىن جاقسارتىپ، اعزاداعى سۋدى رەتتەپ وتىرادى. مىسالى: ەت وتە قۇنارلى اس بولىپ تابىلادى. الايدا ول ادام اعزاسىنا قۇرمانىڭ بەرەتىن دارۋمەندەرىن بەرە المايدى. اسىرەسە جاڭا پىسكەن كەزىندە بۇل جەمىس دارۋمەندەر مەن مينەرالدارعا باي بولادى. سونىمەن قاتار، قازىرگى تاڭدا ەت ادام اعزاسىنا ٴقاۋىپسىز دەۋگە كەلمەيدى، بۇل اۋىر تاماق جانە دە ونىڭ قورىتىلۋىنا كوپ ۋاقىت قاجەت. سونداي- اق ادام اعزاسىندا ۋىت پەن حولەستەريننىڭ جينالۋىنا اسەرىن تيگىزەدى. قۇرما وزگە وسىمدىكتەر مەن جەمىستەر سەكىلدى اعزاعا پايدالىراق بولىپ تابىلادى.

جوعارىداعى زەرتتەۋلەر قۇدىرەتتى اللا تاعالانىڭ شەكسىز ٴىلىمى مەن مەيىرىمىنىڭ كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. قۇرمانىڭ جۇكتىلىك كەزىندەگى پايداسى جانە ونىڭ حيميالىق قۇرامىنداعى انا اعزاسىنا قاجەتتى زاتتار تەك زاماناۋي مەديسينا دامىعان سوڭعى جىلدارى عانا انىقتالىپ  وتىرسا، بۇل جەمىستىڭ پايداسى جايلى ون ٴتورت عاسىر بۇرىن قۇران ادامدارعا جار سالعان.

azan.kz

date25.05.2017readCount4564printباسىپ شىعارۋ