قولتىق تەرشەڭدىگىنەن قالاي قۇتىلامىز؟

ٴبىر قاراعاندا، تەرشەڭدىك تابيعي فيزەولوگيالىق قۇبىلىس، اعزانىڭ دەنە قىزۋىنىڭ جوعارىلاۋىنا قارسى جاۋابى سياقتى كورىنەدى. ٴبىراق كوپتەگەن ادامدار ٴۇشىن شامادان تىس تەرلەۋ ناعىز ازاپقا اينالادى. تەرشەڭدىكپەن كۇرەسۋ ماقساتىندا انتيپەرسپيرانتتار مەن دەزودورانتتار شىعاراتىن تۇتاستاي ٴبىر يندۋستريا جۇمىس ىستەيدى، جاڭا مەديسينالىق ەمدەۋ ادىستەرى شىعىپ جاتىر…

دەنەدەن تەردىڭ مولشەردەگىدەن كوبىرەك نەمەسە شامادان تىس ٴبولىنۋىن دارىگەرلەر گيپەرگيدروز دەپ اتايدى (گيپەر – جوعارى، گيدرو – سۋ). تەردىڭ ٴبولىنۋ مولشەرىنىڭ ەكى ٴتۇرلى جولى بولادى، مۇنىڭ بىرىنشىسىندە ول تۋبەركۋلەز، نەۆراستەنيا، نەۆريت، ۇيقى بەزىنىڭ سىرقاتتارى، سەمىزدىك سياقتى اۋرۋلارمەن اۋىرعان كەزدە بىلىنەدى. جەرگىلىكتى (العاشقى) گيپەرگيدروز ەسسەنسيالدى دەپ اتالادى. تەرشەڭدىك الاقانداردا، تابانداردا، بەتتە، قولتىق استىندا كورىنىس بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە شامادان تىس تەر ٴبولىنۋ دەنەنىڭ بەلگىلى ٴبىر جەرىندە، سونىمەن قاتار بۇكىل دەنەدە، بايقالۋى مۇمكىن. تەر ٴبولىنۋ دەگەنىمىز – تەر بەزدەرىنەن تەرى ۇستىنە سۋ ٴتارىزدى سۇيىقتىقتىڭ ۇزدىكسىز شىعارىلىپ تۇرۋى. بۇل اعزا ٴۇشىن ماڭىزدى، مىندەتتى ورىنداردى: اعزانى قاتتى ىسىپ كەتۋدەن ساقتايدى - جىلى تەرى ۇستىندە تەر تامشىلارى تەز بۋلانادى، دەمەك، جىلۋدى جۇتادى دا، دەنە تەمپەراتۋراسىن تومەندەتەدى. دەنى ساۋ ادام اۋا تەمپەراتۋراسى 20-25 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلگەندە نەمەسە دەنەگە سالماق تۇسكەندە تەرلەيدى. سونىمەن بىرگە جۇيكە قوزعاندا بولىنگەن تەر دەنەنىڭ سىرتىنداعى بارلىق تەرى قاباتىندا ورنالاسقان نەرۆتىڭ ۇشتارىن، رەسەپتورلاردى سۇيەمەلدەيدى. ٴبىزدىڭ ۇرەيلەنگەندە نەمەسە اۋرۋ سەزىمىن باستان كەشىرگەندە تەرلەيتىنىمىزدىڭ سەبەبى وسى.
ٴبىراق تا كادىمگى تىتىركەندىرگىش جاعدايلاردا اعزا مولشەردەن تىس كوپ تەر شىعارا باستاسا، مۇنداي احۋالدى گيپەرگيدروز دەپ اتايدى. وسىنداي جاعدايعا توزۋگە، ۇيلەسىمدىلىك ورناتۋعا ارەكەتتەنۋ بۇكىل دەنەنىڭ جانە پسيحولوگيانىڭ قينالۋىنا سەبەپ بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە تۇيىق شەڭبەر پايدا بولادى: كۇيزەلۋ – تەرشەڭدىك – كۇيزەلۋ. جەر بەتى تۇرعىندارىنىڭ ٴۇش پايىزى اعزانىڭ وسىنداي ەرەكشەلىگىنەن ازاپ شەگەدى. ويتكەنى ول ٴتىپتى جىنىستىق قارىم- قاتىناس جاساۋعا بوگەت كەلتىرەدى، ادامدارمەن ارالاسۋعا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى، ماماندىق تاڭداۋدى دا قيىنداتادى. الەمنىڭ كوپ ەلدەرىندە گيپەرگيدروزدى ەمدەۋ اقىسى مەديسينالىق قامسىزداندىرۋ بويىنشا تولەنەدى – تەرشەڭدىك مۇگەدەكتىككە الىپ كەلەتىن، بەلگىلى ٴبىر ماماندىقتار بويىنشا ەڭبەك ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيتىن اۋرۋ رەتىندە تانىلعان.
تەرشەڭدىكپەن كۇرەسۋدى باستاماس بۇرىن مولشەردەگىدەن كوپ تەر ٴبولىنۋىنىڭ تۇپكى سەبەبىن انىقتاۋ كەرەك. جالپى گيپەرگيدروز بەلگىلەرى پايدا بولعاندا قانداعى قانت مولشەرىنە ساراپتاما جاساۋ كەرەك: سۋسامىر كەزىندە جالپى تەرشەڭدىك پايدا بولادى. ەسسەنسيالدى گيپەرگيدروزدى ەمدەۋگە كىرىسۋ الدىندا شامادان تىس تەرشەڭدىككە سەبەپ بولۋى مۇمكىن اۋرۋلاردىڭ بار-جوعىن انىقتايتىن ديففەرەنسيالدى دياگنوستيكا جۇرگىزۋ كەرەك. ول ٴۇشىن قاندى جالپى ساراپتامادان وتكىزۋ، ۇيقى بەزىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ (قاننىڭ گورموندىق ساراپتاماسى، ۋدز)، قانداعى قانت مولشەرىن انىقتاۋ (اشقارىندا)، ٴزاردى ساراپتامالاۋ، فليۋوروگرافيادان ٴوتۋ، مەرەزگە ساراپتاما جاساۋ (ۆاسسەرمان رەاكسياسى) قاجەت. ناقتامانى دالىرەك قويۋ ٴۇشىن سونداي-اق گليۋكوزالىق تەست وتكىزىلەدى، ٴزاردىڭ تاۋلىكتىك جيىنى تەكسەرىلەدى، باسقا كومپيۋتەرلىك توموگرافيا جاسالادى، باس سۇيەكتى رەنتگەننەن وتكىزەدى، قاقىرىق ساراپتامالانادى (وكپە اۋرۋىنا). مۇنىڭ ٴبارى دۇرىس دياگنوز قويۋ ٴۇشىن قاجەت، سوندا ەمدەۋدىڭ دۇرىس ٴتاسىلىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
ەگەر گيپەرگيدروز الدەبىر ەلەۋلى اۋرۋدىڭ سالدارى بولىپ شاقسا، سول اۋرۋدى ەمدەۋ كەرەك.
ەسسەنسيالدى گيپەرگيدروزبەن كۇرەس ٴارتۇرلى دەزودورانتتار (انتيپەرسپيراتورلار) كومەگىمەن باستالادى. ولاردىڭ قۇرامىنا تەر بەزدەرىن تۇتقىرلايتىن جانە جاعىمسىز ٴيىستىڭ شىعۋىنا سەبەپ بولۋشى ميكروبتاردىڭ كوبەيۋىنە توسقاۋىل قوياتىن زاتتار كىرەدى. الايدا مۇنداي قۇرالدار بارىنە بىردەي كومەكتەسە بەرمەيدى. ال، تەرشەڭدىك جالعاسا بەرەدى، سونىڭ ناتيجەسىندە كيىمنىڭ قولتىق تۇسى سۋلانادى، تەرشىگەن الاقانمەن قول الىسىپ امانداسۋ دا قولايسىز، جۇرت كوزىنشە اياق كيىمدى دە شەشۋگە بولمايدى. سوندىقتان تۇبەگەيلى ەمدىك شارالار قولدانۋ كاجەت.
ەگەر تەرشەڭدىك فيزيولوگيالىق سيپاتتا بولسا، ونىمەن كۇرەسۋدىڭ ەڭ ٴبىر زاماناۋي ٴادىسىن قولدانعان ٴجون. ول – نەرۆ ۇشتارىنداعى اسەتيلحولين بولەتىن (تەر بەزدەرىن، «ىسكە قوساتىن» زاتتار) تۇستاردى تۇتقىرلايتىن بوتۋلوتوكسين دارمەگىن دەنەنىڭ تەرەڭ تۇستارىنا قولدانۋ. بوتۋلوتوكسيندى تەرشەڭ تۇستارعا ەنگىزبەس بۇرىن بۇل جەرلەردە سىناق الۋ جۇرگىزىلەدى (مينور سىناماسى نەمەسە يودتىق-كراحمالدىق تەستىلەۋ). تەر بولەتىن ماڭاي يودتىڭ ٴسپيرتتى ەرتىندىسىمەن ٴسۇرتىلىپ، ارتىنشا كارتوپ كراحمالى جۇقالاپ جاعىلادى. 5 مينۋتتان سوڭ تەر بولىنەتىن ايماقتاردا وڭدەلگەن تۇستار (كوكشىل) تۇسكە ەنەدى. بۇل ٴتۇستىڭ وزگەرىپ تۇرۋى تەردىڭ ٴبولىنۋ جىلدامدىعىنا بايلانىستى. ەگەر كوك ٴتۇس قويۋلانا تۇسسە، بۇل جەرگە ٴدارى كوپ ەگىلۋى ٴتيىس.
تەستىلەۋدەن سوڭ وسى اۋماق ماركەرمەن بەلگىلەنىپ، سول جەرگە وتە جىڭىشكە ينەلەرمەن دارمەك ەنگىزىلەدى، 3-5 كۇنەن سوڭ، جەكەلەگەن جاعدايلاردا ەكى اپتا ىشىندە اسەتيلحوليننىڭ ٴبولىنۋى وسى اۋماقتا توقتايدى، ٴسويتىپ ۇنەمى تەرشىپ تۇراتىن دەنە بولىگى 4-6 اي قۇرعاق كۇيدە بولادى. وسى تيىمدىلىكتى ساقتاۋ ٴۇشىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە وسى ٴادىس قايتالانادى.
الايدا «بوتوكس» وتە قىمباتقا تۇسەدى. ونى ۇدايى قولدانۋ قيىن. قولتىق استىنا ەگۋ ٴۇشىن بۇل ٴدارى كوپ مولشەردە قاجەت، ال الاقاندارعا ودان دا كوپ جۇمسالادى. سوندىقتان دا شامادان تىس تەرشەڭدىكتەن وتا كومەگىمەن قۇتىلعان دۇرىس. قولتىق استىنا وتا كيۋرەتاج ادىسىمەن جاسالادى: شاعىن تىلىكتەر ارقىلى ارناۋلى ىلمەكتەر ەنگىزىلەدى، تەرى ەتتەن بولىنەدى، ٴسويتىپ، تەر بەزدەرى مەن تەردىڭ بولىنۋىنە بەلگى بەرىپ تۇراتىن جۇيكە تالشىقتارى اراسىنداعى بايلانىس ۇزىلەدى. بۇل ادىستەردى پلاستيكالىق جانە ەستەتيكالىق حيرۋرگتار جاقسى مەڭگەرگەن.

ج. جۇزبايەۆ، 
دارىگەر
اقتاۋ

date17.01.2017readCount10043printباسىپ شىعارۋ