ٴجانناتتاعى جەمىستەردىڭ ٴبىرى – ٴجۇزىم

قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ «ناحل» سۇرەسىنىڭ 11-اياتىندا ٴجۇزىم جايلى ٴسوز قوزعالادى. وسى اياتتا اللا تاعالا جۇماقتىق جەمىستەردى سيپاتتاي كەلە، ٴجۇزىمدى ىزگى تاعام رەتىندە اتاپ وتكەن. ال، «ٴنابا» سۇرەسىنىڭ 31-32 اياتتارىندا بىلاي دەلىنگەن: «نەگىزىندە، تاقۋالار ٴۇشىن قۇتىلۋ بار»، «باقشالار، جۇزىمدەر بار».

مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س) مەن ونىڭ جانۇياسىنان تاراعان يمامدار تاماقتانۋ مەن دەنساۋلىق جايلى وتە قۇندى پىكىرلەر قالدىرعان جانە ادامداردى ەرەكشە تاعام تۇرلەرى مەن جەمىس-جيدەكتەردى جەۋگە شاقىرعان. مىسالى،  يمام ٴالي (ر.ا.) ٴجۇزىم جايلى بىلاي دەگەن: «ٴجۇزىم – ٴارى جەمىس، ٴارى تاماق. سونداي-اق، ول – ٴتاتتى دە ٴدامدى حالۋا». يمام ٴالي  ٴجۇزىمدى پايدالى جەمىس رەتىندە عانا ەمەس، تولىققاندى تاماق دەپ سانايدى. تاماقتانۋ سالاسىنىڭ دارىگەرلەرى مەن ماماندارى  قۇرما مەن ٴجۇزىم، ٴتىپتى مەيىزدى دەنە قاجەتتىلىكتەرىن وتەيتىن تولىققاندى تاماق دەپ ەسەپتەيدى. بۇل جەمىس تۇرلەرى جەگەننەن كەيىن تەز قورىتىلادى جانە قاجەتتى قانت پەن قۋاتتى دەنەگە جەتكىزەدى. سوندىقتان ادام ٴتىپتى كىشكەنە مولشەردە ٴجۇزىم نەمەسە مەيىز جەگەن جاعدايدا، وي ەڭبەگى مەن دەنە ەڭبەگىنە قاجەتتى قۋاتپەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

ٴجۇزىمنىڭ قۇرامىندا ر، س، ۆ1، ۆ2، ۆ6، د، ە، رر دارۋمەندەرى، كاليي، ماگنيي، كالسيي، فوسفور، كوبالت، نيكەل، تيتان، بور، اليۋمينيي، سيليسيي، يود، سينك، كۇكىرت جانە مارگەنەس سەكىلدى ميكروەلەمەنتتەر بولسا، پىسكەن ٴجۇزىمنىڭ 100 گرامىندا 154 گرامم كاربوندىق گيدرات، 1 گرامم پروتەين، 1 گرامم ماي، 21 گرامم فوسفور، 0،6 مگ تەمىر، از-ازدان بولسا دا باسقا دا ەلەمەنتتەر، ٴتۇرلى دارۋمەندەر، سۋ كەزدەسەدى ەكەن.

ٴجۇزىم قۇرامىنداعى ماگنيي ادام دەنەسىنە دە، ميدىڭ دا تىنىعۋىنا دا ەرەكشە اسەر ەتەدى. ول باۋىر اۋرۋلارىن، قان ازدىقتى (انەميا) ەمدەۋدە كوپ قولدانىلادى. قۇرامىنداعى جەمىس قىشقىلدارى (تارتاريك، ماليك، سۋكسينيك، فۋماريك، پيرۋۆيك، گليكوليك قىشقىلدارى) بۇيرەك پەن ىشەك جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن رەتتەۋدە، قاننىڭ تازارۋى مەن مايدىڭ ەرۋىنە كومەكتەسەدى. دەنەنىڭ ۆيرۋستارعا قارسى تۇرۋىن دا كۇشەيتەدى. 

جوعارى كالوريالى بولۋىمەن قاتار قۇرامىندا وتە از مولشەردە ماي مەن پروتەين بولعاندىقتان ٴجۇزىم وتە تاماشا قورەككە جاتادى. قۇرعاق جۇزىمدە سۋ از بولاتىندىقتان ونىڭ كالورياسى وتە جوعارى ٴارى تەمىر مەن كالسييگە وتە باي. 

ٴجۇزىم قۇرامىنداعى دارۋمەندەر ميعا وتە پايدالى. تۇستەن كەيىن قوس ۋىس ٴجۇزىم نەمەسە ٴجۇزىمنىڭ ٴبىر كەسە تازا سىعىندى شىرىنىن ٴىشۋ دەنەگە دە، مي جاسۋشالارىنا دا وتە پايدالى. كالوريا تۇرعىسىنان 1 كەلى ٴجۇزىم، 1،150 گرامم ٴسۇت، 390 گرامم ەت، 300 گرامم نان جانە 1،200 گرامم كارتوپقا تەڭ دەپ سانالادى. بۇعان قوسا، ەمدىك قاسيەتى بار امين قىشقىلى، ا جانە ۆ دارۋمەنى (ۆ1، ۆ2)، كاليي، ماگنيي، كالسيي، سيليسيي، يود، سينك، كۇكىرت جانە مارگەنەس سەكىلدى ميكروەلەمەنتتەرى دە ٴجۇزىمنىڭ قۇرامىندا كەزدەسەدى.

ٴجۇزىم ادامنىڭ يممۋنيتەتىن كۇشەيتەدى، جۇيكەنى تىنىشتاندىرىپ، تەرىنىڭ تۇلەۋىن ارتتىرا تۇسەدى. ول – سونداي-اق، اللەرگيا مەن بۋىنداردا تۇز جينالۋىنىڭ الدىن الۋدا تاپتىرمايتىن جەمىس. ٴجۇزىمنىڭ قۇرامىنداعى تابيعي فرۋكتوزا دەنەدەگى جۇمسالاتىن قۋاتتىڭ از ۋاقىتتا قايتا قالپىنا كەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. شىرىنىنداعى بيوفلاۆونويدتارى ارقىلى س دارۋمەنىنىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرادى. ٴجۇزىم قاسيەتىنىڭ قۇراندا ايتىلۋى دا تەگىن بولماسا كەرەك. نەگە دەسەڭىز، قانداعى وتتەگىن جۇرگىزەتىن گەموگلابين سينتەزىنە قاجەتتى تەمىر مەن بۇيرەكتەردىڭ جۇمىس ىستەۋى جانە جۇرەك سوعىسىنىڭ رەتتەلۋىندە جۇمسالاتىن كاليي وندا وتە كوپ كەزدەسەدى.

دارۋمەندەر مەن مينەالدارعا قوسا، جۇزىمدە جۇيكە جاسۋشالارى ٴۇشىن قاجەتتى 15 ٴتۇرلى امين قىشقىلدارى بار. ٴتىپتى، بارلىق تىرشىلىك يەلەرىندە 20 شاقتى امين قىشقىلدارى كەزدەسەتىندىگىن ەسكەرسەك، ٴجۇزىمنىڭ تاماق مازىرىندە الار ورنىن ۇعىنا تۇسكەندەيمىز. قورەكتىڭ ىدىراۋى ناتيجەسىندە پايدا بولعان نەمەسە تەمەكى، ىشىمدىك، اۋانىڭ لاستىعى سەكىلدى زياندى قالدىقتار كاپيليار تامىرلاردىڭ قابىرعالارىن زاقىمدايدى. مۇنداي زاقىمدانۋعا قارسى جۇزىمدە كەزدەسەتىن كەيبىر كۇشتى انتيوكسيداندار (ەركىن راديكالداردىڭ اسەرىن جوياتىن زاتتار) تومەنگى تىعىزدىقتاعى زياندى ليپوپروتەيندەردىڭ (ldl) كاپيلليار تامىرلاردا تۇزىلۋىنە بوگەت كەلتىرەتىن قاسيەتكە يە. وسى تاقىرىپقا قاتىستى ٴبىر زەرتتەۋدە ىرىلەۋ قارا جۇزىمنەن جاسالعان جەمىس شىرىنى بەرىلگەن كىسىلەردە ldl حولەستەرولدىڭ توتىعۋعا ۇشىراماعاندىعى انىقتالعان. زەرتتەۋشىلەر ەگەر كوپ ۋاقىت ىشىلسە، ٴجۇزىم شىرىنىنىڭ ldl-گە دەگەن اسەرىنىڭ اناعۇرلىم كوبىرەك بولاتىندىعىن اڭعارعان.

ٴجۇزىم قۇرامىنداعى ماگنيي ادام دەنەسىنە دە، ميدىڭ دا تىنىعۋىنا دا ەرەكشە اسەر ەتەدى. ول باۋىر اۋرۋلارى، انەميا دەلىنەتىن قان ازايۋدى ەمدەۋدە كوپ قولدانىلۋمەن قاتار، قۇرامىنداعى جەمىس قىشقىلدارى (تارتاريك، ماليك، سۋكسينيك، فۋماريك، پيرۋۆيك، گليكوليك قىشقىلدارى) بۇيرەك پەن ىشەك جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن رەتتەۋدە، قاننىڭ تازارۋى مەن مايدىڭ ەرۋىنە دە كومەكتەسەدى. دەنەنىڭ ۆيرۋستارعا قارسى تۇرۋىن دا كۇشەيتەدى.

ٴجۇزىم قاتەرلى ىسىكتەن (راك) قورعاۋ ەرەكشەلىگىنە يە. كلەتكا ٴىشى مولەكۋلالاردا ىسىك پايدا بولۋىنا اپاراتىن ەركىن راديكالدار شابۋىلداپ، تويتارۋ – جۇزىمگە بەرىلگەن تاڭعاجايىپ قاسيەت. ياعني، ول قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنىڭ الدىن الادى. ەكىنشى جاعىنان، ٴجۇزىمنىڭ قۇرامىنداعى ەڭ ماڭىزدى زات-تاردىڭ ٴبىرى رەسۆەراترولدىڭ دە راكقا قارسى اسەر ەتۋ كۇشى بار ەكەندىگى 1985 جىلى جاپونيادا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىندە دە انىقتالعان بولاتىن. بۇل زات وسىمدىكتەر تاراپىنان وندىرىلەتىن فيتوالەكسين توبىنا جاتادى.

date28.11.2016readCount3294printباسىپ شىعارۋ