سەرگەك سەزىنۋدىڭ سىرى

ادام ٴوز ٴومىرىنىڭ ۇشتەن ٴبىر بولىگىن ۇيقىمەن وتكىزەدى. ۇيقى - بەلسەندى تۇردە جۇرەتىن پسيحيكالىق جانە فيزيولوگيالىق ٴۇردىس. ۇيقى كەزىندە مي كۇندىزگى العان اقپاراتتاردى اسىقپاي تالداپ، وڭدەلىپ، ىقشامدالعان مالىمەتتەردى ساقتاپ قالادى. كەرەك ەمەس اقپاراتتى ٴوشىرىپ، الىنعان اقپاراتتاردى ٴوزارا بايلانىستىرادى.

ۇيقى ارقىلى اعزا ٴوزىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرەدى. جاسۋشالار قورەكتىك زاتتاردى بەلسەندى تۇردە پايدالانىپ، ەنەرگيا جيناقتايدى. ۇيقىنىڭ بەلگىلى ٴبىر ۋاقىتىندا ميدىڭ بەلسەندى قىزمەتى كۇندىزگىدەن دە ارتاتىنى انىقتالدى. ادام اعزاسى ۇيقى ارقىلى تىنىعادى، ٴوزىن شيراق سەزىنەدى، ەڭبەك ەتۋگە دەگەن قۇشتارلىعى ارتادى.

بۇگىنگى عىلىمي زەرتتەۋلەر ادامداردىڭ جاس شاماسىنا قاراي قانشا ساعات ۇيىقتاۋ كەرەكتىگىن تومەندەگىدەي تۇجىرىمداعان. جاڭا تۋعان نارەستە تاۋلىگىنە - 21-22 ساعات، التى ايلىق نارەستە 14 ساعات، ٴبىر جاسار ٴسابي 13 ساعات ۇيىقتايدى. ٴتورت جاسار ٴسابي تاۋلىگىنە - 12 ساعات، جەتى جاسار بالا - 11 ساعات، ون جاسار بالا - 10 ساعات ۇيىقتايدى. 15 جاسار ٴجاسوسپىرىم تاۋلىگىنە - 9 ساعات، 17 جاسار جاسوسپىرىمدەر 7 - 8 ساعات ۇيىقتاسا دا جەتكىلىكتى. عالىمداردىڭ ورتاق پىكىرى بويىنشا ەرەسەك ادامدار ٴۇشىن 7 مەن 9 ساعات ۇيقى كەرەك.

قازىرگى عىلىم ۇيقىنىڭ ادام دەنساۋلىعىنداعى ماڭىزدىلىعى تۋرالى سان ٴتۇرلى زەرتتەۋ تۇجىرىمدارىن جاريالاپ وتىر. ٴبىراق ادامدار ٴتيىمدى ۇيقىنىڭ وسى قاعيدالارىنا باعىنا بەرمەيدى. ٴبىز ماقالامىزدا ۇيقىنىڭ ەرتە زامانداردان بەرى زەرتتەلىپ جۇرگەن تاقىرىپ ەكەنىن ايتا وتىرىپ، ەجەلگى قىتاي تاريحىنداعى  ۇزدىك 10 دارىگەردىڭ ٴبىرى حۋا تونىڭ (ب.ە. 145-208) ۇيقى تۋرالى ايتقان دارىگەرلىك كەڭەسىن ۇسىنۋدى ٴجون كوردىك.

حۋا تو - قىتايدىڭ ەجەلگى تاريحىنداعى اسا تانىمال تۇلعالارىنىڭ ٴبىرى. ول ٴوز زامانىنىڭ بىلىكتى دارىگەرى بولۋمەن قاتار، مەديسينا عىلىمىندا كوپتەگەن جاڭالىقتار اشقان عالىم. دارىگەر حۋا تو - حيرۋرگيالىق وپەراسيا كەزىندە اۋرۋ سەزىمىن بولدىرمايتىن العاشقى ناركوزدى شوپتەر مەن ٴشوپ تامىرلارىنان جاساپ، ٴوزى ەمدەگەن اۋرۋلارعا پايدالانعان  الەمدەگى تۇڭعىش ادام. ال، باتىستا ناركوزدى 1846 جىلى اعىلشىن ٴتىس دارىگەرى ۋ. مورتون وتا جاساۋ كەزىندە العاش قولداندى. سونىمەن بىرگە حۋا تو سول زاماننىڭ وزىندە-اق، بەس اڭنىڭ ويىنىن سيپاتتايتىن «ۋ سين سي» اتتى ەمدىك گيمناستيكانىڭ نەگىزىن قالاعان.

ەندەشە، وسى ادامزات وركەنيەتىنىڭ كەمەلدەنۋىنە وزىندىك ماڭىزدى ۇلەسىن قوسىپ كەتكەن قىتاي عۇلاماسىنىڭ ۇيقى تۋرالى ايتقان ۇلاعاتتى كەڭەسىنە قۇلاق ٴتۇرىپ كورەلىك.

ادامدار ەرتە تۇرۋ ۋاقىتىن تاڭ شەتى سوگىلگەن مەزەتكە (03:00-5:00 ارالىعى) تۋرالاعانى ٴجون. بۇل كەزدە قامىعۋعا، اشۋلانۋعا بولمايدى. ولاي بولعاندا وكپە مەن باۋىرعا زاقىم كەلەدى. وسى ۋاقىتتاردا ويانا الساڭىز كۇندىز ٴبىر كۇن بويى سەرگەك جۇرەسىز.

تۇسكى كەز، ياعني ساعات 11:00-13:00 ارالىعى، جۇرەككە قۋات جەتكىزىلەتىن ۋاقىت، بۇل مەزەتتە ۇيىقتاۋعا مۇرسا بولماسا، 15 مينۋت جايلانىپ وتىرىپ، كوزدى جۇمىپ جۇيكەنى تىنىشتاندىرساڭىز، جۇرەك قۋاتىڭىز تولىق بولماق. جۇرەك اۋرۋى بارلار ٴار كۇنى وسى ەكى ۋاقىتتا ۇيىقتاۋدى ۇمىتپاسا، دەنە قۋاتى كۇن سايىن ارتادى، جۇرەك قاعۋى قالىپقا تۇسەدى. ال، ٴدال ٴتۇس مەزگىلىندە كوزدى جۇمىپ 3 مينۋت ۇيىقتاۋ ەكى ساعات ۇيىقتاعانمەن تەڭ. 

جارىم ٴتۇن (ٴتۇن ورتاسى: ساعات 23:00-دەن 01:00 ارالىعى). شىندىعىندا جاڭا ٴبىر كۇن تۇنگى ساعات 00-دە ەمەس 23:00-دە باستالادى. ٴبىز ساعات 00-دە باستالادى دەپ اعات ٴتۇسىنىپ ٴجۇرمىز. باۋىردىڭ ٴبىر ەرەكشەلىگى، ادام جاتقاندا قان قايتادى، وتىرساڭ، تۇرساڭ باسقا مۇشەگە قان جىبەرەدى. باۋىر مەن ٴوت ەكەۋى اعايىن، ٴبىرى اعا، ٴبىرى ٴىنى سەكىلدى. ساعات 23:00-دە ٴوت قان جولى اشىلادى، ەگەر ۇيىقتاماساڭىز، ٴوت قۋاتىن زاقىمدايدى. ىشتەگى 11 مۇشە ٴوت قۋاتىنا سۇيەنەدى، ٴوت قۋاتى السىرەسە، ىشكى مۇشەلەردىڭ بارلىعىنىڭ قىزمەتى السىرەيدى، زات الماسۋى، يممۋنيتەت كەميدى. 

ٴتۇن ورتاسىنداعى 5 مينۋتتىق ۇيقى 6 ساعاتتىق ۇيقىنىڭ دەمالىسىن سىيلاي الادى. سوندىقتان، ۇيقىسى قاشىپ جۇرگەندەر نەمەسە تۇندەلەتىپ جۇمىس ىستەيتىندەر، جارىم تۇندە ۋاقىتىن ٴبولىپ جارتى ساعات ۇيىقتاپ السا، دەنساۋلىعىنا تۇسەتىن ارتىق قىسىمدى جەڭىلدەتەتىن بولادى.

ادام ٴبىر تۇنگى ۇيىقتاماۋدىڭ زيانىن 100 كۇندە تولىقتاي الماق ەمەس. ٴبىر ٴتۇن ۇيىقتاي الماساڭىز، جاڭا كلەتكا جاسالمايدى. كۇندىز ٴبىر ميلليون كلەتكا جويىلىپ، تۇندە 500 مىڭى عانا تولىعاتىن بولسا، دەنەڭىزدىڭ قۋاتى السىرەيدى.

ٴتۇن اۋعان كەزدە (تۇنگى ساعات 01:00-03:00 ارالىعى) باۋىردىڭ قان جولىنىڭ قىزمەتى ارتا تۇسەدى، بۇل كەزدە ۇيىقتاماساڭىز، باۋىر ۋلى زاتتاردى الاستاي المايدى، تازا قان جاساي المايدى. قاننىڭ قوردالانۋى جەتەرسىز بولۋ سەبەبىنەن ادامنىڭ ٴوڭى كوگەرىپ تۇرادى، ۋاقىت ۇزارا كەلە باۋىر اۋرۋلارىنا وڭاي شالدىعادى.

تاماق ىشە سالا شالقالاپ جاتپاڭىز. توسەكتە جاتىپ كەلەشەك ىستەرىن ويلاماڭىز. جاتقاننان كەيىن، بار ويدان ارىلىپ، ەركىن تىنىس الۋ كەرەك. ساناڭىزعا سانسىز وي ورالىپ، تىنىشىڭىز كەتسە، توسەكتە اۋناقشىپ جاتا بەرمەڭىز. بۇل ادام جۇيكەسىن مەيىلىنشە توزدىرادى. مۇندايدا ٴبىراز تۇرەگەلىپ وتىرىپ بارىپ جاتقانىڭىز ٴجون.

دارگەر حۋا تونىڭ ارتىندا قالدىرعان، بۇل سياقتى تاعىلىمدى عىلىمي كەڭەستەرى وتە كوپ. ونىڭ 2 مىڭ جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ايتقان دايەكتى سوزدەرى قازىرگى عىلىم اشقان وي-تۇجىرىمدارمەن استاسىپ، ساباقتاسىپ جاتىر.

باقىتجول كاكەش ۇلى
date02.11.2016readCount3749printباسىپ شىعارۋ