بالدىڭ 26 ٴتۇرلى ەمدىك قاسيەتى

بال ەمدىك قاسيەتى ەرتە كەزدەن-اق بەلگىلى بولىپ، ٴتۇرلى اۋرۋلارعا قارسى اركىم وزىنشە پايدالانىپ كەلگەن كوپتەگەن دەرتتەرگە اسا شيپالى. سوعان وراي، بالدىڭ ەمدىك قاسيەتتەرىمەن تانىسا وتىرىڭىز.

1. قول-اياق جانسىزدانعاندا، سارى ارا ۇياسىنىڭ ۇلكەنىنەن ٴبىر دانا، كىشىلەۋىنەن 3-4 داناسىن، جالقى وسكەن ۋسارىمساقپەن قوسىپ، جانشىپ اۋرۋ جەرگە تاڭادى.

2. تەرى قىشىماسىنا تاپتىرمايتىن ٴتاسىل. ارا ۇياسىن وڭدەلگەن سپيرتكە 7 كۇن شىلاپ، 8 كۇننەن باستاپ قىشىماعا بىرنەشە رەت جاعادى.

3. ەمشەك بەزى ىسىنگەندە، ارا ۇياسىن وتقا ورتەپ 6 گرامىن سۋعا قايناتىپ، ساماسىن تۇندىرىپ، سۋىنان كۇنىنە 2-3 رەت ىشەدى.

4. ىستىق، سۋىقتان ٴتىس قاقساعاندا: وڭدەلگەن ارا ۇياسىن سۋعا بۇقتىرىپ، سۋىمەن اۋىزدى شايقايدى. وڭدەلگەن ارا ۇياسىنان كىشكەنە مولشەردە الىپ، قاقساعان تىسكە باسۋعا دا بولادى.

5. ارا ۇياسىنان ٴبىر دانا، قىرىقاياقتان 2 دانا، اشۋتاستان ٴتيىستى مولشەردە الىپ تالقانداعاننان كەيىن ارا ۇياسىنىڭ ىشىنە سالىپ ارتىنان وتقا ٴبىراز قىزدىرىپ، كەندىر مايىنا ارالاستىرىپ تەز ارادا جاراعا جاعادى.

6. بالالار كىندىگى سىرتقا شىعىپ كەتكەندە ارا ۇياسىن ورتەپ، كۇلىن كىندىككە تاڭادى.

7. ديزەنتەرياعا: ارا ۇياسىن كەپتىرىپ ۇنتاقتاعان سوڭ 0،3 گر-نان كۇنىنە 2-3 رەت ىشەدى. جاسالۋ جانە ٴىشۋ مولشەرى 2-4 گرامم. قۇرامىندا بالاۋىز، اعاش مايى تەكتەس زات جانە ۇشقىش مايى بار.

8. ۇيرەنشىكتى ٴىش قاتۋعا بالدان 60 گرامم قارا كۇنجىت دانىنەن 15 گرامم. بالدى جىلىتىپ، ارالاستىرىپ، قايناعان سۋمەن ەكىگە ٴبولىپ كۇنىنە 2 رەت ىشەدى.

9. اسقازاننىڭ ون ەكى ەلى ىشەك جاراسىنا بالدان 60 گرامم، شيكى قىزىل ميا تامىرىنان 9 گرامم، ماندارين قابىعىنان 6 گر-دى سۋعا لايىقتى مولشەردە جوعارىداعى دارىلەردى قوسىپ، قايناتىپ ساماسىن ٴسۇزىپ، ٴبىر كۇندە ٴۇش رەت ىشەدى.

10. ۋلى جاندىكتەر شاققاندا، شيقان، سىزداۋىق شىققاندا، بالدان، ۇزىن سارىمساقتان ٴتيىستى مولشەردە الىپ، جانشىپ، بالعا ارالاستىرىپ جاراعا تاڭسا، جارانىڭ اۋزىن شىعارادى. سىزداپ اۋىرعاندى باسادى، قابىنۋىن قايتارادى.

11. اۋىزعا اۋىزدىق، قوتىر شىققاندا، قاس بوياۋ جاپىراعى، بال ەكەۋىن قوسىپ جانشىپ، ازىرلەگەن ٴدارىنى اۋىزعا سالىپ سورادى. سونىمەن بىرگە، قوتىرعا جاعادى.

12. وتقا، قايناعان سۋعا كۇيگەن جەڭىل كۇيىككە، جارانىڭ بەتىن فيزيولوگيالىق تۇزدى سۋمەن تازالاپ جۋىپ، ارتىنان جاراعا بال جاعادى.

13. ٴتىستىڭ ٴتۇبىن بەكەمدەپ، ٴتىستى اعارتۋعا بال مەن ۋكسۋستى قوسىپ ٴتىستى 3-4 رەت جۋسا، ٴتىستىڭ ٴتۇبى بەكەمدەلەدى، ٴتىس اپپاق بولادى.

14. قۇلاق اۋرۋلارىنا: سيىر سۇتىنە، ومىراۋ سۇتىنە، ەشكى سۇتىنە، بۇلار بولماعاندا جۇمىرتقانىڭ اعىنا بالدى ارالاستىرىپ جىلىتىپ، قۇلاققا تامىزسا، ٴارتۇرلى قۇلاق اۋرۋلارىن جازادى.

15. قۇتىرعان يت قاپقاندا، ۋلى جاندىكتەر شاققاندا، اپيىننان ۋلانعاندا، ٴزىرانى قايناتىپ، قايناتپاسىنا بال قوسىپ ىشكىزسە، ۋىتتى قايتارادى، اۋىرعاندى باسادى.

16. قان قىسىمى ورلەگەندە زىعىردان 50 گرامم،بالدان 60 گرامم الىپ، 220 گرامم قايناعان سۋعا قوسىپ، كۇنىنە ەكى رەت ىشسە قان قىسىمىن تومەندەتەدى.

17. ٴمايىتتى ٴبىر مەزگىل ساقتاۋعا تۋرا كەلسە، ٴبۇتىن دەنەسىن بالمەنەن تەگىس سىلاپ قويسا، ٴمايىت ٴتيىستى ۋاقىتقا دەيىن بۇزىلمايدى.

18. ۇيقىسىزدىقتان قۇتىلۋ ٴۇشىن جاسالاتىن ٴار ٴتۇرلى ەم بار. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ٴتيىمدىسى - بال جەۋ. جاتار الدىندا 1 شاي قاسىق بالدى 1 ستاقان جىلى سۋعا ارالاستىرىپ ىشسە، جۇيكەگە جايلى اسەر ەتىپ، تەز ۇيىقتاۋعا كومەكتەسەدى. مونشادا ەمەن جاپىراقتارىمەن شابىنۋ دا جاقسى ۇيىقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. تازا اۋادا كوبىرەك ٴجۇرۋ، كۇندەلىكتى ٴبىر ۋاقىتتا داعدىلانۋ دا ٴوز كەزەگىندە ۇيقىنىڭ تۇراقتىلىعىنا ىقپال ەتەدى.

19. سۋىق تيگەندە، تۇماۋراتقان كەزدە بالدى ىستىق سۇتكە نەمەسە ليموننىڭ شىرىنىنا قوسىپ، ناۋقاستان ابدەن ايىققانشا ىشكەن دۇرىس. ول ٴۇشىن ٴبىر ستاقان ىستىق سۇتكە ٴبىر شاي قاسىق قوسىپ ىشەدى. ال، ٴسۇت جاقپايتىن ادام ٴبۇتىن ٴبىر ليموننىڭ شىرىنىنا 100 گر. بال قوسىپ، ابدەن ەزىلگەنشە ارالاستىرىپ، سۇيىلعان سوڭ پايدالانۋىنا بولادى. ونى ىشكەندە ەكى-ۇش كۇندەي جىلى ۇيدە جاتقانى ٴجون. ويتكەنى، بال ادامدى تەرلەتەدى، ال تەرلەگەن كەزدە تەز سۋىق تيەدى. وڭدايدا ادام جوتەلە بەرەدى.  سونداي-اق، شاينەكتە قايناپ تۇرعان سۋعا ٴبىر اس قاسىق بال قوسىپ، اۋىز بەن مۇرىندى بۋلاۋ تاماقتىڭ قىزارعانىن باسادى.

20. اسقازان، ىشەك ناۋقاسىنا شالدىققان، نە قىشقىلى اسا كوبەيىپ، كەرىسىنشە، وتە ازايىپ كەتكەن ادامداردىڭ دا بالدى ەم رەتىندە پايدالانعانى ٴجون. اسىرەسە، اسقازانىندا جاراسى بار ناۋقاس تاماقتىڭ الدىندا ٴبىر جارىم، ەكى ساعات بۇرىن، نەمەسە تاماقتان ٴۇش ساعات كەيىن ۇزبەي بال جەپ وتىرسا، اۋرۋى باسەڭسىپ، جۇرەك اينۋى مەن اسقازاننىڭ قىجىلداۋى باسىلادى ٴارى بال قاننىڭ قۇرامىنداعى گەموگلوبيندى (قىزىل تۇيىرشىك) كوبەيتەدى. قىشقىلى از ادامدار ٴبىر اس قاسىق بالدى تاماقتى ىشەر الدىندا عانا جەسە، ول اس قورىتاتىن شىرىننىڭ كوبىرەك بولىنۋىنە اسەر ەتەدى. ال، قىشقىلى كوپ ادامدار تاماقتان 1،5-2 ساعات بۇرىن پايدالانسا، اسقازان قىشقىلىن ازايتادى.

21. جوتەلدى باسۋ ٴۇشىن پيازدىڭ سولىنە بال، سارى ماي نە قويدىڭ مايىن قوسىپ ىشكەن دۇرىس. سونداي-اق، 1 ليتر سۋعا ۇنتاقتالعان 500 گرامم پياز، 400 گرامم قانت جانە 50 گرامم بالدى قوسىپ، باياۋ جانعان وتتا ٴۇش ساعاتتاي قايناتىپ، سۋىعان سوڭ، شىنى ىدىسقا قۇي-ىپ، اۋزىن مىقتاپ بەكىتىپ قويادى. ونى سۋىق ٴتيىپ، قاتتى جوتەلگەن ادام اس قاسىقپەن كۇنىنە بەس-التى رەت ٴىشۋى كەرەك.

22. بالدى، اسىرەسە، باۋىرى جانە ٴوت جولى اۋىراتىن ادامدار كوبىرەك پايدالانادى. ونى بەلگىلى ٴبىر مولشەردە اق ىرىمشىككە (تۆوروگ)، سابىزگە، ليمون شىرىنىنا قوسىپ جەگەن دۇرىس. كەيدە تۇرىپتىڭ (رەدكا) ٴىشىن ۇڭگىپ، وعان بالدى تولتىرىپ قويىپ، ٴۇش-تورت ساعاتتان سوڭ دايىن بولعان شىرىندى ٴوت جولى اۋىراتىن ەرەسەك ادامعا اس قاسىقپەن، ال بالاعا ٴشاي قاسىقپەن كۇنىنە 2-3 رەت بەرۋ كەرەك. مۇنداي ٴادىس ٴوت جولى مەن بۇيرەكتە قۇم، تاس جينالۋدان ساقتايدى.
سونداي-اق، ٴبىر ستاقان ٴسال جىلىتىلعان مينەرال سۋىنا ٴبىر اس قاسىق بال قوسىپ، ونى اش قارىنعا ٴىشىپ، ٴبىر جارىم، نە ەكى ساعاتتاي قىرىنان جاتىپ، باۋىرعا اسا ىستىق ەمەس گرەلكا باسقان ٴجون. سوندا باۋىردا جينالىپ قالعان ٴوتتىڭ اسقازانعا قاراي اعىپ ٴوتىپ، باۋىردىڭ جەڭىلدەنۋىنە اسەر ەتەدى.

23. بالىقتىڭ مايىنا قوسىلعان بال اسقىنعان جاراقاتتى وڭاي جازادى. اۋزى ۋىلعان ادام بال جەسە تەز ايىعاتىنى بەلگىلى. بال كۇيگەن جەرگە دە پايدالى. كۇيىككە بالدى كۇنىنە ەكى رەت جاعىپ وتىرۋ كەرەك. جاراعا جاعاتىن ٴدارىنى 60 گرامم بالعا ٴبىر ٴشاي قاسىق بالىق مايىن قوسىپ، جاقسىلاپ ارالاستىرىپ جاسايدى.

24. بالدى ۇككىشتەن وتكىزىلگەن سابىزدەن قوسىپ، بانكىگە سالىپ ٴبىراز ۋاقىت قويسا، ابدەن ەرىپ، ٴسابىزدىڭ شىرىنىنا قوسىلىپ، توساپ سياقتى وتە ٴتاتتى تاعام بولادى. ونى، اسىرەسە، باۋىرى، ٴوت جولى اۋىراتىندار ەم رەتىندە پايدالانسا، شيپالىق قاسيەتى مول. بال قوسىلعان ٴسابىزدىڭ قۇرامىندا كاروتين دەپ اتالاتىن دارۋمەندى زات جاقسى ساقتالادى. بالدى ليمونعا قوسىپ ساقتاسا، بۇيرەگى، باۋىرى، ٴوت جولى اۋىراتىندارعا وتە پايدالى.

وكپە اۋرۋىنا شالدىققان كىسى كۇنىنە 100-150 گرامم بال جەپ وتىرۋى كەرەك. ونى قويدىڭ ٴىش مايىنا ەرىتىپ، ىشۋگە بولادى. سونداي-اق، 6 گرامم جولجەلكەن جاپىراعىنا 200 گرامم سۋ جانە 30 گرامم بالدى ارالاستىرىپ، قايناتىپ، ونى كۇنىنە اس قاسىقپەن ٴۇش رەت ىشسە، برونحيت، پلەۆريت، وكپە اۋرۋلارىنا شيپالى.

25. بال - جۇرەك اۋرۋى بار ادامعا دا تاپتىرمايتىن ەم. ونى بەلگىلى ٴبىر مولشەردە اناردىڭ (گرانات) شىرىنىنا قوسىپ تا ىشەدى. قاتارىنان بىر-ەكى اي ۇزبەي ىشكەن اۋرۋ ادامنىڭ جاعدايى اجەپتاۋىر جاقسارادى.
كەۋدەسى ٴجيى قىسىلىپ، جۇرەك سوعۋى ناشارلاعان ادامعا دا بال جاقسى كومەكتەسەدى. قاتارىنان بىر-ەكى اي ۇزبەي كۇنىنە 50-140 گرامعا دەيىن بال جەگەن ادامنىڭ جاعدايى ەجەپتاۋىر جاقسارادى.

26. بال مەن شوكولادتىڭ سالماق تاستاۋعا دا وزىندىك پايداسى بار. قوڭىر شوكولادتىڭ كاكاوسىنىڭ قۇرامىندا مايدى ىدىراتاتىن ەلەمەنتتەر بولسا، بال جاعىپ جاسالعان ماسساجدىڭ قان اينالىمىن جاقسارتاتىن قاسيەتى بار. ٴار اعزانىڭ قالىپتى قىزمەت اتقارۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى.

date23.09.2016readCount13987printباسىپ شىعارۋ