«تاكاسۇر» سۇرەسى

«تاكاسۇر» – مەككەلىك سۇرە. سۇرە ادام بالاسىنىڭ دۇنيە لاززاتىمەن اۋرە-سارساڭعا تۇسەتىندىگىن بايان ەتۋدە. جانە ٴپانيدىڭ قۇنسىز زاتتارىن جيناۋداعى تالاستارىن ايتۋدا. اقىرى سوڭى ٴولىم ولاردىڭ راقاتىنا نۇكتە قويادى. ٴولىم توسىننان اياق استى كەلەدى. ٴولىم ادامزاتتى ٴزاۋلىم ۇيدەن زۇلمات قابىرگە الىپ كەتەتىنىن ەسكەرتۋدە. سۇرەدە قايتا-قايتا ٴپانيدى باقيعا ايىرباستاماۋ كەرەكتىگىن، بۇل ۇلكەن قاتەلىك ەكەندىگىن باياندايدى.

سۇرە سوڭىندا قيامەت كۇنىندەگى قورقىنىشتى جاعدايلاردى ايتا وتىرىپ، ودان تەك ىزگى امال جاساعان مۇسىلمان عانا امان قالاتىندىعى ايتىلادى.

 

أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ

1.    سەندەردى كوبەيتىپ ەسەلەۋ باسەكەلەستىگى (وزىنە قاراتىپ) شۇعىلداندىرىپ قويدى.

ٴاي، ادامدار! سەندەردى ٴوز ارالارىڭداعى دۇنيە جيناۋ، بالا-شاعا مەن اعايىن-تۋىستىڭ كوپتىگىمەن ماقتانۋ باسەكەلەستىگى قۇلشىلىق ەتۋدەن جانە اقىرەت كۇنىنە دايىندىق كورۋدەن شالعىتتى.

حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ

2.    ٴتىپتى، قابىرلەرىڭە بارعاندارىڭا (ولگەن-دەرىڭە) دەيىن.

اقىرى ٴولىم كەلىپ جەتىپ، قابىرگە كومىلدىڭدەر.

كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ

3.    جوق، ولاي ەمەس! سەندەر تاياۋ ارادا بىلەسىڭدەر.

ەي، ادامدار! ساق بولىڭدار، قورقىڭدار. پايداسى جوق ىسپەن اينالىسپاڭدار. ايتپەسە، قۇلشىلىعىن ۇمىتقان ادامنىڭ زالالىن كورسەتەدى.

ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ

4.    استە ولاي ەمەس! سەندەر جۋىردا بىلەسىڭدەر.

ەكەرتۋ ارتىنان تاعى ەسكەرتۋ. بۇل – جاماندىقتان ساقتاندىرۋدىڭ ٴتاسىلى. تەك دۇنيە جيناۋمەن، اعايىن-تۋىستىڭ كوپتىگىمەن عانا ماقتانىپ ٴومىر كەشكەن ادام ٴولىم كەلگەن ساتتە، بارلىعىنا انىق كوزى جەتە باستايدى.

يبن ابباس: «جوق، ولاي ەمەس. تەز بىلەسىڭدەر» اياتىن: قابىردە ازاپ تارتقان كەزدە بىلەسىڭدەر. ال، «تاعى ولاي ەمەس. جۋىردا بىلەسىڭدەر» اياتىن: اقىرەتتە ناعىز ازاپقا قالعان كەزدە بىلەسىڭدەر[1]»، – دەپ تۇسىندىرەدى.

كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ

5.    جوق! ەگەر سەندەر انىق بىلگەن بولساڭدار.

اقيقاتىندا قۇلشىلىق ەتپەي دۇنيە جيناۋدىڭ جانە دۇنيە راقاتى سەندەردى الداپ سوققانىن شىنايى تۇردە بىلسەڭدەر. ٴتۇسىنىپ اقىرەتكە دايىندىق ەتكەن بولار ەدىڭدەر. پايعامبارىمىز (ñ.ع.ñ.): «مەنىڭ بىلگەنىمدى بىلسەڭدەر، از كۇلىپ، كوپ جىلار ەدىڭدەر»، – دەگەن.

لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ

6.    البەتتە، توزاقتى كورەسىڭدەر.

بۇل ايات جاسىرىن سەرتكە جاۋاپ. ماعىناسى: اللا تاعالاعا سەرت، سەندەر ٴوز كوزدەرىڭمەن توزاقتى كورەسىڭدەر.

ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ

7.    سونان كەيىن سەندەر ارينە كوزبەن كورەسىڭدەر.

ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ

8.    سول كۇنى (دۇنيەدە بەرىلگەن) ٴار نىعمەت ٴۇشىن ٴسوزسىز سۇراققا تارتىلاسىڭدار.

ٴيا، اقىرەت كۇنى دۇنيەدە بەرىلگەن اماندىق جانە دەنساۋلىق سياقتى نىعمەتتەر اقىسىنان سۇرالاسىڭدار. سونىمەن بىرگە، ىشىپ-جەگەن نەسىبە، مىنگەن كولىك، توسەنگەن كورپە-جاستىق بارلىعىنان تۇگەلدەي سۇرالاسىڭدار.

ٴابۋ حۇرايرا (ر.ا.): «بىردە كەشكە اللا ەلشىسى (ñ.ع.ñ.)سىرتقا شىعادى. سويتسە، ٴابۋ باكىر مەن ومار (ر.ا.) دا تۇر ەكەن.

– بۇل ۋاقىتتا نە سەبەپتى ۇيدەن شىقتىڭدار؟

– ۋا، اللا ەلشىسى اشتىقتان، – دەدى.

– جانىمدى قۇدىرەتتى ۋىسىندا ۇستاعان زاتپەن انت ەتەمىن، مەنى دە سول جايت مازالادى، – دەدى. «جۇرىڭدەر»، – دەپ ولاردى الىپ انسارلىق ٴبىر كىسىنىڭ ۇيىنە ەرتىپ كەلەدى. ول ۇيىندە جوق ەكەن. ايەلى كورىپ: «قوش كەلدىڭىزدەر، تورلەتىڭىزدەر»، – دەدى. اللا ەلشىسى (ñ.ع.ñ.)ايەلگە: «پالەنشە قايدا؟» – دەپ سۇراپ جاتتى. ايەلى: «ۇيگە تۇششى سۋ الىپ كەلۋگە كەتتى»، – دەدى. سول ارادا ٴۇي يەسى كەلىپ قالىپ، قوناقتارعا قاراپ: «اللاعا شۇكىر، بۇگىن مەنىكىندەي ٴقادىرلى قوناق ەشكىمدە جوق»، – دەپ لەزدە تۇرىپ سۋلى، كەپكەن قۇرمانىڭ شوعىن الىپ كەلىپ: دامنەن الىڭىزدار، – دەپ، ٴوزى قولىنا پىشاعىن الىپ ەسىككە بەتتەدى. پايعامبار (ñ.ع.ñ.): «ساۋىن مالعا تيىسپە»، – دەدى. ٴۇي يەسى ٴبىر قوي سويىپ، قوناقتاردىڭ الدىنا تارتتى. بۇعان قوسا، قۇرما سۋىن دا اكەلدى. تاماققا تويىپ، سۋسىنمەن شولدەرىن باسقان سوڭ اللا ەلشىسى (ñ.ع.ñ.)ٴابۋ باكىر مەن ومارعا قاراپ: «وسى نىعمەت ٴۇشىن قيامەت كۇنى سۇرالاسىڭدار. ويتكەنى، ۇيلەرىڭنەن اشتىق الىپ شىققان ەدى، وسى نىعمەتكە تاپ بولدىڭدار، – دەگەن ەكەن[2]»

تيرميزيدە: ابدۋللا يبن شيححير اڭگىمەلەيدى: مەن اللا ەلشىسىنىڭ (ñ.ع.ñ.)جانىنا كەلگەنىمدە «سەندەردى كوبەيتۋدە باسەكەلەسۋ اينالدىردى...» اياتىن وقىپ وتىر ەدى. سوسىن: «ادام بالاسى دۇنيەم، دۇنيەم، – دەيدى. دۇنيەڭنىڭ ساعان تيەتىنى ىشىپ-جەپ تاۋىسقانىڭ، كيىپ توزدىرعانىڭ جانە ساداقا ەتىپ قالدىرعانىڭ ەمەس پە؟» – دەگەن ەكەن.

 



[1]    قۇرتۋبي

[2]    ٴمۇسليم

 

سەرىكباي قاجى وراز
date25.07.2016readCount5079printباسىپ شىعارۋ